Кіріспе

Өсіп келе жатқан балаларды деформациялап, мүкіс ететін қылмыскерлерге сенім. Еуропалық фольклорда компрахикостар деп аталатын топтар балаларды физикалық мүгедек және деформациялық жағдайға түсіріп, оларды қаңғыбас немесе көрікті нәрсе ретінде жұмыс істеуге мәжбүр ететін. Осы тәжірибеде қолданылатын ең көп таралған әдістерге балалардың өсуін физикалық шектеу арқылы тоқтату, беттерін деформациялау үшін маска тағу, көздерін кесу, буын-бұрындыларын шығару және сүйектерін бұрмалау кіреді. Бұл термин – Виктор Гюгоның «Күлкілі адам» романында қолданған испан тіліндегі «бала сатып алушылар» деген мағынаны білдіретін жаңа сөз. Comprapequeños және cheylas сөздері де қолданылады. Нәтижесінде, бойшаң және деформацияланған ересектер өздерін көшпенді актерлер мен цирк артистері ретінде асырап, немесе паждар, шумақтар немесе сарайдың кішкентайлары ретінде құлдыққа сатылған.

Хьюго

Виктор Гюгоның «Күлкілі адам» романы – жалмаушылардың ұрлап алып, деформация жасаған жас аристократтың әңгімесі. Олар оған мәңгілік зұлым күлімсіреуді қалыптастырған. Кітаптың басында Гюго Компрачиколарды былай сипаттайды:

Компрачиколар адаммен, қытайлықтардың ағашпен жұмыс істейтіндей жұмыс істеді. Олардың қолынан ерекше, тоқыраған нәрсе шықты; ол күлкілі де таңғажайып еді. Олар кішкентай жаратылысты сонша шеберлікпен өңдеп, оның әкесі оны танымай қалуы мүмкін еді. Кейде олар омыртқаны түзу қалдырып, бетін қайта жасады. Гимнасттар жасау үшін балалардың буындарын шеберлікпен бұрап, шығарып тастады. Компрачиколар баланың бет-әлпетін ғана емес, естелігін де алып тастады. Дегенмен, олардың қолынан келгенінше алып тастады; бала өзін қандай қиындықтарға ұшыратқанын есіне алмады. Күкіртпен күйдіру мен темірмен кесу туралы ештеңе есінде қалмады. Компрачиколар ауруды басатын, сиқырлы деп саналатын есірткіш ұнтақпен кішкентай науқасты жансыздандырды. «Mondo Cane» (1962) деректі фильмінде балаларды қайыршы ретінде пайдалану үшін мүгедектік жасаған қылмыскерлердің тұтқындалғандары көрсетілген. «Q & A» (2005) романы мен оның «Slumdog Millionaire» (2008) фильміндегі бейімделуі, қайыршылар жасау үшін балаларды соқыр ететін топты бейнелейді – бұл Үндістан мен Қытайдың кейбір аймақтарында белгілі құбылыс. «Компрачико» сөзі балалардың санасын және көзқарастарын өзгертіп, олардың сенімдерін және дүниетанымын бұрмалайтын адамдар мен ұйымдарды сипаттау үшін қолданылатын ащы немесе қарапайым сөз ретінде қабылданды. ХХ ғасырдың философы Айн Рэнд «Компрачиколар» атты мақаласында сол кездегі педагогтарды «ақыл-ойдың компрачиколары» деп атады. Оның сын-ескертпелері білім берудегі прогрессивистерге, сондай-ақ психологиялық зиян келтіретін білім беру әдістерін қолданған бастауыш және жоғары сынып мұғалімдеріне бағытталған. Джеймс Эллрой «Қара Далия» романында оларға және Виктор Гюгоның романына сілтеме жасайды, онда бұл тұжырым Элизабет Шорттың өліміне себеп болған басты мотивтердің бірі болып табылады.