Кіріспе

Газа секторындағы Мысыр әскери билігі (1949–1967)

1948 жылғы Араб-Израиль соғысын аяқтаған 1949 жылғы қарулы келісімдер Израиль мен араб елдерінің арасындағы заңды шекара ретінде Жасыл сызықты белгілеп, Мысыр патшалығы бұрынғы Палестина үшін Британ мандатында басып алған және ұстап тұрған аумақтың шағын бөлігін бақылауға алды: Газа секторы. Осы кезеңде Бүкіл Палестина үкіметі Бүкіл Палестина протекторатының құрамында құрылды, бұл Египеттің клиенттік мемлекеті болатын және 1959 жылға дейін сақталды. Бұл, Мысыр Республикасы мен Екінші Сирия Республикасы Біріккен Араб Республикасы деп аталатын бір егеменді мемлекет құрғаннан кейін бір жыл өткен соң болды. Газа секторындағы Мысырдың оккупациясы 1956 жылғы Суэц дағдарысы кезінде Израильдің қысқа мерзімдік бақылауына өтті және 1967 жылғы Араб-Израиль соғысы кезінде толығымен аяқталды. Содан кейін аумақта Израиль әскери губернаторлығы құрылды, ал 1981 жылы Израиль азаматтық әкімшілігі оны алмастырды. Газа секторындағы тікелей Израильдің қатысуы 2005 жылғы шығарылым жоспарымен аяқталды. Египет президенті Гамал Абдель Насердің 1959 жылы таратып жібергеніне дейін Бүкіл Палестина үкіметі, 1948 жылы құрылғаннан бастап, көбінесе символдық мәнге ие болды, бірақ Араб Лигасының көптеген мүшелерінен дипломатиялық мойындау алды. 1979 жылғы Египет-Израиль бейбіт келісімінен бері Египеттің ресми ұстанымы Израильдің батыс жағалауын қоса, Газа секторын қамтитын тәуелсіз Палестина мемлекетін құруды қолдайды.

Британдық мандат

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Ұлттар Лигасы Ұлыбританияға Палестина мандатын беруге уәкілеттік берді, ол бұрынғы Осман империясының аумағынан, Газа секторын қоса алғанда, құралған еді. Бұл, Британдық Палестина мандаты деп белгілі болған, 1922 жылғы 24 шілдеде Ұлттар Лигасы Кеңесімен ресми бекітілді және 1923 жылғы 26 қыркүйекте күшіне енді.

1948 жылғы араб-израиль соғысы

1948 жылғы 15 мамырда, Еуропадағы Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанына үш жылдан астам уақыт өткен соң, Палестинаға британдық мандат аяқталды. Осыған дейін, 1947 жылғы 29 қарашада Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы Палестинада екі мемлекет – еврей және араб мемлекеттерін құру үшін БҰҰ-ның 1947 жылғы бөлу жоспарын бекітті. Оған жауап ретінде 1947–1948 жылдар аралығында Палестинада азаматтық соғыс басталды. 1948 жылғы 14 мамырда Давид Бен-Гурион Израильдің тәуелсіздік декларациясын жариялады, ал келесі күні Египет, Иордания және Сирия әскерлері соғыс жариялап, Ирактың Хашимит Корольдігінен келген әскерлердің көмегімен басып кірді, осылайша 1948 жылғы араб-израиль соғысы басталды. Египет соғыстың басында үстемдік танытты, бірақ 1948 жылғы желтоқсанның соңында Израиль армиясы "Хорев операциясы" барысында египет әскерлерін Негев шөлінен ығыстырып, Газа секторындағы египет күштерін қоршап алып, Египетті кері шегінуге және қаруды тоқтатуға мәжбүр етті. 1949 жылғы 7 қаңтарда уақытша бітімге қол жеткізілді. Израиль әскерлері Синай мен Газадан шығып, оларды Египеттің бақылауына қалдырды.

Египеттің Бүкіл Палестина протектораты (19481959)

Бүкіл Палестина протектораты – 1948 жылғы 22 қыркүйекте Араб лигасы 1948 жылғы Араб-Израиль соғысы кезінде Палестинаны басқару үшін құрған мемлекеттік құрылым. Соғыстан кейін Газа секторы – Бүкіл Палестина үкіметінің құзыретіне бағынған жалғыз бұрынғы мандаттық аумақ болды. Бірақ, Үкімет мүшелері Каирге көшіріліп, Газа секторындағы оқиғаларға ықпалы шамалы немесе мүлдем болмады. (1949 жылғы келісімдерге қараңыз). Ави Шлаимнің сөзінше: «Бүкіл Палестина үкіметінің мақтанышпен айтқандары мен оның мүмкіндіктері арасындағы қайшылық оны тез арада күлкіге айналдырды. Ол бүкіл Палестинаны билеймін деп талап етті, бірақ өз басқару аппараты, мемлекеттік қызметшілер, қаржысы және нақты әскері болған жоқ. Тіпті Газа қаласы маңындағы кішкентай аумақта да оның билігі египеттік биліктің рұхсатымен ғана сақталды. Египеттік қаржыгерлер жаңа үкіметтің оларға қаржы және қорғау үшін тәуелділігін пайдаланып, Абдулланың Араб лигасы мен халықаралық ареналарда палестиналықтарды өкілдік ету туралы талабын жоюға қолданды. Көрінеу тәуелсіз Палестина мемлекетінің бастамасы болған жаңа үкімет, құрылған сәтінен бастап Каир мен Амман арасындағы билік күресіндегі ойыншыққа айналды.

Суэц дағдарысы (1956)

1953 жылы маусымда Мысыр монархиясы жойылды, Мысыр Корольдігінің орнына Мысыр Араб Республикасы келді. 1956 жылы Египет Акаба шығанағын блокадалап, Суэц каналын мемлекеттік басқаруға алды және оны Израиль кемелері үшін жапты – бұл жас Израиль мемлекетіне қауіп тудырып, 1888 жылғы Константинополь конвенциясын бұзды. Франция мен Ұлыбритания Израильдің каналдың барлық елдер үшін ашық болуы керек деген ұстанымын қолдады, бұл конвенцияға сәйкес келеді. 1956 жылдың 29 қазанында Израиль, Франция және Ұлыбритания Газа секторы мен Синай түбегіне басып кірді, осылайша 1956 жылғы Суэц соғысын бастарды. Халықаралық қысымның нәтижесінде, ағылшын-француз әскерлері 1956 жылдың соңына дейін қайтарылды, ал Израиль әскері 1957 жылдың наурыз айында Синай мен Газадан шықты.

Біріккен Араб Республикасы (1958-1971)

1959 жылы Газа секторы ресми түрде Мысыр мен Сирияны біріктірген, қысқа ғұмырлы Біріккен Араб Республикасына (БАР) қосылды. 1961 жылдың қыркүйегінде Сирия БАР-ден шығып, қайтадан тәуелсіз мемлекет болды. Дегенмен, Египет 1971 жылға дейін ресми түрде БАР деп атала берді, содан кейін ол ресми түрде Египет Араб Республикасы деп қайта аталды. 1962 жылы БАР үкіметі халық сайлаған Палестина заң шығарушы кеңесін құрды. Конституциялық құжат мына сөздермен басталды: Газа секторы Палестина жерінің бөлінбес бөлігі болып табылады және оның халқы араб ұлтының бір бөлігі. Газа секторындағы палестиналықтар барлық палестиналықтардан құралған Ұлттық одақ құрады, оның мақсаты – Палестинаның тартылып алынған жерлерін қайтару үшін бірлескен жұмыс және араб ұлтшылдығының үндеуін іске асыруға қатысу. Ұлттық одақ генерал-губернатордың жарлығымен ұйымдастырылады. 1964 жылы Палестина Азат ету Ұйымы (ПАҰ) құрылған кезде, Насер Газаға билік ету құқығы оған берілетінін жариялады, бірақ бұл билік іс жүзінде берілген жоқ. Бір жыл өткен соң Палестина Азат ету Армиясына (ПАА) әскери шақыру енгізілді. 1955 жылы бір бақылаушы (Біріккен Ұлттар Ұйымы хатшылығының мүшесі) былай деп атап өтті: «Соңғы алты жыл ішінде Газада 300 000-нан астам кедейлікке тап болған адамдар іс жүзінде үлкен қалалық саябақтың аумағындай ғана жерге физикалық түрде шектелген деуге болады».