Испан тіліндегі "vos" есімдігінің қолданылуы

Кіріспе

Испан тілінде 'vos' жалғауының екінші жаққа жеке тұлғада қолданылуы

Испан грамматикасында 'vos' (boˈseo) – бұл 'vos' жалғауын екінші жаққа жеке тұлғадағы жалғау ретінде, оған қатысты етістік формаларымен бірге, тілде сөйлейтін белгілі бір аймақтарда қолдану. Бұл аймақтарда ол 'tú' жалғауын, яғни 'tú' жалғауы мен оның етістік формаларын қолдануды ығыстырады. 'Vos' сондай-ақ, 'vos' жалғауына қатысты етістік формаларын қолдану контекстінде де кездеседі (вербалды voseo). 'Vos' қолданылатын барлық аймақтарда, сәйкес келетін басылмаған есімдік – 'vos', ал сәйкес келетін иелік жалғауы – 'vuestro'. 'Vos' Риоплатты испан тілінде (Аргентина мен Уругвай), Чили испан тілінде, Шығыс Боливияда, Парагвай испан тілінде және Орталық Американың көп бөлігінде (Эль-Сальвадор, Гватемала, Гондурас, Никарагуа, Коста-Рика) екінші жаққа жеке тұлғада кеңінен қолданылады; Мексикада, Чиапас пен Оахаканың оңтүстік аймақтарында. Куба мен Пуэрто-Рико сияқты жерлерде бұл жалғау өте сирек қолданылады. Доминикан Республикасында 'vos' қолданатын ауылдық қауымдар бар. 'Vos' дәстүрлі түрде Аргентинада, Коста-Рикада, Сальвадорда, Никарагуада, Парагвайда, Филиппинде және Уругвайда, тіпті ресми жазбада да қолданылған. Аргентина, Парагвай және Уругвай диалектілерінде ('Риоплатты' деп аталады) 'vos' жалғауының қолданылуы кең таралған, тіпті негізгі кино, БАҚ және музыкада да кездеседі. Аргентинада, әсіресе XX ғасырдың екінші жартысынан бастап, 'vos' жалғауымен жазылған билбордтар мен басқа да жарнамалық науқандар жиі кездеседі. 'Vos' басқа елдердің кейбір аймақтарында да қолданылады, мысалы, Венесуэланың Зулия штатындағы Маракучо испан тілінде (Венесуэла испан тілін қараңыз), Панаманың Азуэро түбегінде, Колумбияның бірнеше департаменттерінде және Эквадордың кейбір аймақтарында (Сьеррадан Эсмеральдасқа дейін). Перуде 'vos' кейбір Анд аймақтарында және Кахамаркада қолданылады, бірақ жас ұрпақ оны қолдануды тоқтатқан. Бұл Сефард еврейлерінің қолданатын еврей испан тілінде де кездеседі, онда бұл 'vos' жалғауымен ауыстырылған архаикалық көптік форма. 'Vos' испан тілін екінші тіл ретінде оқытатын студенттерге сирек оқытылады, ал оның нақты қолданылуы әр аймақта әр түрлі. Дегенмен, соңғы жылдары 'vos' испан тілінде сөйлейтін әлемде аймақтық диалекттердің құрамдас бөлігі ретінде мойындалуда.

In Spanish grammar, italic=yes (boˈseo) is the use of italic=yes as a second person singular pronoun, along with its associated verbal forms, in certain regions where the language is spoken. In those regions it replaces italic=yes, i. e. the use of the pronoun italic=yes and its verbal forms. italic=yes can also be found in the context of using verb conjugations for italic=yes with italic=yes as the subject pronoun (verbal voseo). In all regions with italic=yes, the corresponding unstressed object pronoun is italic=yes and the corresponding possessive is italic=yes. italic=yes is used extensively as the second person singular in Rioplatense Spanish (Argentina and Uruguay), Chilean Spanish, Eastern Bolivia, Paraguayan Spanish, and much of Central America (El Salvador, Guatemala, Honduras, Nicaragua, Costa Rica); in Mexico, in the southern regions of Chiapas and parts of Oaxaca. It is rarely used, if at all, in places such as Cuba and Puerto Rico. There is a rural community within the Dominican Republic using vos. italic=yes had been, traditionally, used in Argentina, Costa Rica, El Salvador, Nicaragua, Paraguay, the Philippines and Uruguay, even in formal writing. In the dialect of Argentina, Paraguay and Uruguay (known as 'Rioplatense'), the usage of italic=yes is prevalent, even in mainstream film, media and music. In Argentina, particularly from the second half of the 20th century, it has become very common to see billboards and other advertising campaigns using italic=yes. italic=yes is present in some regions of other countries, for instance in the Maracucho Spanish of Zulia State, Venezuela (see Venezuelan Spanish), the Azuero peninsula of Panama, in a few departments in Colombia, and in parts of Ecuador (Sierra down to Esmeraldas). In Peru, italic=yes is present in certain Andean regions and Cajamarca, but the younger generations have ceased to use it. It is also present in Judaeo Spanish, spoken by Sephardic Jews, where it is the archaic plural form that italic=yes replaced. italic=yes is seldom taught to students of Spanish as a second language, and its precise usage varies across different regions. Nevertheless, in recent years, it has become more commonly accepted across the Hispanophone world as a valid part of regional dialects.

Тарих

Классикалық латын және испан тілі сияқты роман тілдерінің бастауы болған вульгарлық латында тек екі екінші тұлғалы жалғаулы сөз болды: жекеше italic=yes және көпше italic=yes. Бірақ, орта ғасырдың басында француз және испан тілдері бұл сөздерге нақты саннан өзге де құрметті мағына беруді бастады. Көпше сөздер көбінесе құрметті адамды көрсету үшін, оны жоғарылату мақсатымен қолданылды. Латыннан мұраға қалған екінші тұлғалы көпше сөз – italic=yes осылай қолданыла бастады. Алайда, 18-шы ғасырдың соңында-ақ italic=yes тек жақын достар арасында сыпайылықпен қолданылатын сөз болып шектелді. Оқулықтан алынған төмендегі үзінді сол кездегі қолданылуын көрсетеді: Бір адаммен жақсы таныс емес адамға ресми түрде тіл қату үшін, оған жекеше және көпше түрде italic=yes ("Сіздің құрметіңіз", бастапқыда italic=yes деп қысқартылған) деп сөз сөйлеу қалыпты жағдай еді. Бұл сөздердің тікелей мағынасы болғандықтан, оларға сәйкес үшінші тұлғалы етістік формалары қолданылды. Басқа ресми тілдеу формаларына italic=yes ("Сіздің жоғарылығыңыз", дыбысталу бойынша italic=yes) және italic=yes ("Сіздің асылдығыңыз/ханымдығыңыз", қысқартылып italic=yes) жатты. Бүгінде italic=yes және italic=yes екеуі де бейресми сөздер саналады, ал italic=yes екеуі де қолданылатын аймақтарда italic=yes-пен мағынасы жақын болып келеді. Осы жағдай испан тілі Рио-де-ла-Плата аймағына (Бюэнос-Айрес және Монтевидео маңында) және Чилиге әкелінген кезде болды. Уақыт өте келе, italic=yes Испанияда қолданыстан шықты, бірақ испан тілінде сөйлейтін Американың бірқатар елдерінде сақталды: Аргентина, Парагвай, Боливия (шығысы), Уругвай, Сальвадор, Гондурас, Коста-Рика, Гватемала, Никарагуа және басқа да кішігірім аймақтар; ол Мексика, Панама, Куба, Доминикан Республикасы, Венесуэла, Колумбия, Перу және Экваторлық Гвинея сияқты Испаниямен тарихи жағынан тығыз байланысы бар елдерде кездеспейді немесе тек шалғайдағы аймақтарда ғана (мысалы, Чьяпас) қолданылады. italic=yes сөзі italic=yes сөзіне айналды: italic=yes; шындығында, italic=yes әлі де italic=yes немесе italic=yes деп қысқартылады). italic=yes термині "сіздер/сіздер басқалар" деген мағына беретін italic=yes сөздерінің біріккен түрі екенін, ал italic=yes термині "біз/біз басқалар" деген мағынадағы italic=yes сөзінен шыққандығын ескеру керек. 19-шы ғасырдың бірінші жартысында italic=yes Чилиде де, Аргентинада да кеңінен қолданылды. Чилиде italic=yes қолданылуының қазіргі шектеуі Чили білім беру жүйесінде оны жоюға бағытталған науқанға байланысты. Бұл науқанды Андрес Белло бастады, ол italic=yes қолданылуын білімсіздіктің белгісі деп есептеді.

Classical Latin, and the Vulgar Latin from which Romance languages such as Spanish are descended, had only two second person pronounsthe singular italic=yes and the plural italic=yes. Starting in the early Middle Ages, however, languages such as French and Spanish began to attach honorary significance to these pronouns beyond literal number. Plural pronouns were often used to refer to a person of respect to aggrandize them. italic=yes, the second person plural inherited from Latin, came to be used in this manner. Already by the late 18th century, however, italic=yes itself was restricted to politeness among one's familiar friends. The following extract from a textbook is illustrative of usage at the time:

The standard formal way to address a person one was not on familiar terms with was to address such a person as italic=yes ("your grace", originally abbreviated as italic=yes) in the singular and italic=yes in the plural. Because of the literal meaning of these forms, they were accompanied by the corresponding third person verb forms. Other formal forms of address included italic=yes ("your excellence", contracted phonetically to italic=yes) and italic=yes ("your lordship/ladyship", contracted to italic=yes). Today, both italic=yes and italic=yes are considered to be informal pronouns, with italic=yes being somewhat synonymous with italic=yes in regions where both are used. This was the situation when the Spanish language was brought to the Río de la Plata area (around Buenos Aires and Montevideo) and to Chile. In time, italic=yes lost currency in Spain but survived in a number of areas in Spanish speaking America: Argentina, Paraguay, Bolivia (east), Uruguay, El Salvador, Honduras, Costa Rica, Guatemala, Nicaragua, and some smaller areas; it is not found, or found only in internally remote areas (such as Chiapas) in the countries historically best connected with Spain: Mexico, Panama, Cuba, the Dominican Republic, Venezuela, Colombia, Peru and Equatorial Guinea. italic=yes evolved into italic=yes: italic=yes; in fact, italic=yes is still abbreviated as either italic=yes or italic=yes). Note that the term italic=yes is a combined form of italic=yes (meaning literally 'ye/you others'), while the term italic=yes comes from italic=yes ("we/us others"). In the first half of the 19th century, the use of italic=yes was as prevalent in Chile as it was in Argentina. The current limitation of the use of italic=yes in Chile is attributed to a campaign to eradicate it by the Chilean education system. The campaign was initiated by Andrés Bello who considered the use of italic=yes a manifestation of lack of education.

Қосалқы

Voseo қолданылатын көптеген жерлерде, ол шартты райда да қолданылады. Рио-де-ла-Плата аймағында tú және voseo жұптасуы кездеседі, бірақ tú түрі көбірек таралған. Осы нұсқаудағы кейбір зерттеулер tú және vos формалары арасындағы прагматикалық айырмашылықты көрсеткен, яғни vos формасы сөйлеушінің сенім күйі туралы ақпарат береді және оған жағымсыз пікір қалыптастыруы мүмкін. Мысалы, Орталық Америкада субъюнктив және теріс бұйрық формасы no mintás, ал Чилиде no mintái; алайда, Рио-де-ла-Платада no mientas және no mintás екеуі де кездеседі. Real Academia Española voseo жұптасу кестелерін ең көп қолданылатын, жағымсыз пікір тудырмайтын Рио-де-ла-Плата нұсқасына сәйкес жасайды және сондықтан шартты райдағы voseo-ны қысқартады. Орталық Америка1БоливияРио-де-ла-Плата аймағыЧилиВенесуэла (Зулия)Панама (Азуэро) No quiero que mintás мағынасы. Мен сенің жалған айтуыңды қаламаймын. Мен сенің жалған айтуыңды қаламаймын. Мен сенің жалған айтуыңды қаламаймын. Мен сенің жалған айтуыңды қаламаймын. Қорқудың қажеті жоқ. Жақсы ұйықтаңыз. Жақсы ұйықтаңыз. Жақсы ұйықтаңыз. Жақсы ұйықтаңыз. Уайымдамаңыз. Уайымдамаңыз. Уайымдамаңыз. Уайымдамаңыз. 1Колумбиядағы voseo қолданылатын аймақтарды да қамтиды, мысалы, Паиса аймағы.

Сөздік voseo және прономиналдық voseo

"Verbal voseo" дегеніміз - қай есімдік қолданылғанына қарамастан, "vos" етістігінің жіктелуін пайдалану. "Vos" қазір негізінен ауызша түрде Картагода, Гуанакасте провинциясындағы достар мен туыстар арасында, Сан-Хосе қалалық аймағында және Никарагуа шекарасына жақын жерлерде, сондай-ақ жарнама таңбаларында қолданылады. Басқа аймақтарда және бейтаныс адамдармен қарым-қатынаста "Usted" түрі басым. "Tuteo" сирек қолданылады, бірақ костарикандықтардың сөйлеуінде пайдаланған жағдайда, көбінесе жалған және әйелге тән болып саналады. Эль-Сальвадорда құрмет және таныс болу деңгейін білдіру үшін үш деңгейлі жүйе қолданылады: "usted", "tú", "vos". "Usted" - қашықтық пен құрметті білдіреді; "tú" - орташа деңгейдегі танысқа сәйкес келеді, бірақ терең сенімді білдірмейді; "vos" - ең жоғары деңгейдегі танысқа және ынтымаққа, сонымен қатар құрметсіздікке нұсқайды.

Санаты

Кейбір елдерде "vos" есімі отбасы мен достарымен (T формасы) қолданылады, испан тілінің басқа түрлеріндегі "tú" сияқты, ал "usted" (V формасы) – бейтаныс адамдармен, қарттармен және әлеуметтік-экономикалық жағдайы жоғары адамдармен сыйластықпен қолданылады; дұрыс қолданылуы диалектіге қарай өзгереді. Орталық Америкада "vos" тең деп саналатын адамдар арасында қолданылуы мүмкін, ал "usted" сыйластық мағынасын сақтайды. Ладино тілінде "usted" есімі мүлдем жоқ, сондықтан "vos" бейтаныс адамдармен және үлкендермен қарым-қатынаста стандартты болып табылады. "Voseo" ұзақ уақыт бойы нормативтік грамматиктердің қарттақ немесе білімсіз қолданысы деп есептелді. Орталық Американың көптеген зиялылары, өздері "voseante" елдерден шыққандар, бұрын "vos" қолданысын айыптаған. Испан әлеміндегі ой-сананың өзгеруімен және сипаттамалық лингвистиканың дамуымен, ол испан тілінің жергілікті түріне айналды. Кейбір жерлерде бұл символдық маңызға ие болып, жергілікті ерекшелік ретінде мақтан тұтылады.