Кіріспе

Ирландиялық дәрігер сэр Уильям Брук О'Шонесси (1861 жылдан Уильям О'Шонесси Брук) MD FRS (1809 жылдың қазанында, Лимерик, Ирландияда дүниеге келген – 1889 жылдың 8 қаңтарында, Саутси, Англияда қайтыс болған) фармакология, химия және телеграфия саласындағы өнертабыстар мен оның Үндістанда қолданылуы бойынша кең ауқымды ғылыми еңбектерімен танымал ирландиялық дәрігер. Оның медициналық зерттеулері интравенді терапияның дамуына және Cannabis sativa-ның терапиялық қолданысын Батыс медицинасына енгізуге әкелді.

Ерте өмір

О'Шонесси 1809 жылы Лимерик қаласында Дэниел О'Шонесси мен Сара Босвеллтің отбасында дүниеге келді. Оның анасы протестант дінін ұстанған, ал отбасының көптеген мүшелері дін қызметкерлері болған. Оның бір туысы Эннис деканы, ал тағы бір туысы Киллалои Рим-католик епископы болды. Уильям 1825 жылы Дублин қаласындағы Тринити колледжіне түсіп, бірақ бітірмей Шотландияға көшті. О'Шонесси Шотландияда сот-медициналық токсикология және химияны оқыды және 1829 жылы Эдинбург университетінің медицина мектебінен медицина докторы ғылымын қорғады. 1829 жылы Уильям Элисонның клиникалық ассистенті болды. 1831 жылы, 22 жасында, холерамен ауырғандардың қанын талдау нәтижесінде О'Шонесси, Томас Эйчисон Латтамен бірге холерамен күрестегі тамырға сұйықтық құю және электролиттерді алмастыру терапиясының негізін қалады. О'Шонесси холерамен ауыратын науқастардың зәр және қанын зерттеп, қандағы оттегі аурудың салдарына қарсы әрекет ете алатынына келді. Ол қанда су, тұз және "бос сілте" жетіспейтінін анықтады және тұздарды инъекциялау ұсынылды. О'Шонесси итке жасаған әдісті Латта одан әрі жетілдірді. О'Шонесси Лондон университетінде Медициналық құқық профессоры лауазымын алуға үміткер болған жоқ, ал оның бірінші некесі 1833 жылдың 8 тамызында Британдық Шығыс Үндістан компаниясының қызметіне қабылдануға мәжбүр етті. Ол Калькуттаға көшіп, Үндістанда қалды, бастапқыда Гьях және Каттакта қызмет етті, содан кейін 72-ші Бенгалия тума әскеріне қосылды. 1835 жылы Бенгал жеңіл атқыштар полкінің 10-шы взводына қосылып, 1835 жылдың 5 тамызына дейін Бихардағы опиум агентінің көмекшісі болып жұмыс істеді. Ол 1840 жылға дейін Materia Medica комитетінің мүшесі болды, кейін үкіметтік химиялық сарапшы болып тағайындалды. Химиялық сарапшы ретінде ол арсенидтермен улануды, сондай-ақ ботаникалық токсиндерді (мысалы, аборт жасау үшін қолданылатын Plumbago) анықтау үшін сот-медициналық зерттеулердің әдістерін әзірледі. Ол 1841-1844 жылдары Англияға демалысқа барып, Калькутта монета фабрикасының химиялық сарапшысы және қосымша тексерушісі болып қайта оралды.

Үндістанда жұмыс

Оның Үндістандағы алғашқы жұмысы ботаникалық фармакология, химия, гальваникалық электр және су асты өткізгіштік сияқты салалардағы жұмыстармен белгіленді. Ол Даниэлл жасушасын жетілдіру және оларда күндізденген былғарыдан жасалған жартылай өткізгіш мембраналарды қолдану бойынша жұмыс істеді. Ол темірдің тотығуын азайту үшін цинк қолданылуын анықтады, бұл гальвандау процесі орнатылар алдында болған. О'Шонесси сондай-ақ Кристиан Фридрих Шёнбейн жасаған қару мақтасын талдап, азоттың ролін мойындады және мақтадан суды алуда күкірт қышқылының ролін дұрыс анықтады. Ол күміс хлорид электродын да жасады. Калькуттада ол Калькуттаның Медициналық және Физикалық қоғамының мүшесі болды, онда ол марихуананың медициналық қолданылуы туралы алғашқы мақалаларының бірін жариялады. Ол Үндістанда марихуананың халықтық қолданысын растады, жаңа қолдану жолдарын тапты және оны көптеген емдеу мақсаттары үшін ұсынды. О'Шонесси ревматизмнің ауырсынуын жеңілдетіп, нәрестедегі құрылыстарды марихуанамен тоқтатқандығымен танылды. Ол ақырында Англияда оны кеңінен таныстырды. Оның ең танымал жетістігі - тетанус пен құтыраудың бұлшық еттерінің тартылуын шайырмен басу болды. Ол тетанусты толығымен емдей алмаса да, марихуана қоспасының олардың симптомдарын және азаптарын азайтатынын байқады. 1837 жылы ол өзінің электр қозғалтқышының тәуелсіз жобасын жариялады. 1839 жылы О'Шонесси Натаниел Уоллихтің көмегімен Калькуттадағы Ботаникалық бақта орнатқан тәжірибелік телеграфия жүйесі бойынша тәжірибелер жүргізді. Олар бамбук тіректеріне зигзаг тәрізді орнатылған 22 шақырымдық сымдарды төседі. 1841 жылы ол Англияға оралып, батыс медицинасына Cannabis indica-ны таныстырды және ғылыми еңбектерін жалғастырды. Ол Лондон Электр қоғамының мүшесі болды және 16 наурызда 1843 жылы Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды. Корольдік қоғамның мүшесі болуға үміткерлікте ол "Медицина және химия ғылымдарымен жақсы таныс, тәжірибелі дәрігер және Бенгалияның жергілікті халқы арасында білім беруді дамытушы" деп сипатталды. О'Шонесси медицинада ана тілінде білім беру идеясын қолдады. Ол сондай-ақ жергілікті дәрі-дәрмектерді қолдану арқылы қолжетімді көмек көрсетуді қалады. Оқытушы ретінде ол студенттерді Ботаникалық баққа саяхатқа алып шығып, оларды жергілікті емдік өсімдіктермен таныстырды. 1837 жылы ол "Химия нұсқаулығын" дайындады, оның мың данасы Калькуттада қолдану үшін басылды. 1842 жылы екінші басылымы жарық көрді. Тағы бір маңызды кітабы - Бенгалия диспансері және фармакопеясы, онда "Бенгалия керамикасын жақсарту" туралы қосымша бар (1840), себебі Еуропадан керамикалық бұйымдарды импорттау қымбатқа түсті. Бенгалия диспансері Уоллих жасаған немесе қадағалаған бірнеше өсімдік түрлерінің сипаттамаларын қамтыды, соның ішінде Abelmoschus longifolius, Pharbitis caerulea, Hebradendron pictorium және Garcinia pictoria. Бұл сипаттамалар бұрынғы ботаниктер тарапынан көбінесе назардан тыс қалды.

Үндістанға оралу

1844 жылы О'Шонесси Үндістанға оралды, онда фармакология және сараптама салаларындағы түрлі мемлекеттік қызметтерде жұмыс істеді. Лорд Далхаузи телеграф желісін құруға қызығушылық танытты және О'Шонессидің жұмысын біліп, осы жобаны іске асыруға оның қабілетін анықтады. Далхаузи әскери кеңеске О'Шонесси тікелей Далхаузидің жетекшілігімен жұмыс істейтінін және ешқандай делдалдық органдарсыз тікелей баяндайтынын хабарлады. Осы кезеңде ол түрлі телеграф құралдары мен жүйелерін жасауға кірісті. 1852 жылы Англияға қысқа мерзімге оралғаннан кейін, О'Шонесси 1852 жылы телеграфтар бастығы болып тағайындалды. 1853 жылға қарай Үндістанның барлық аймақтарында 5350 миль телеграф желісі орнатылды, ал О'Шонесси өзінің телеграфтық өнертапқыштары туралы көптеген нұсқаулықтар мен есептер жазды. О'Шонесси бүлік болған жылы Англияда демалыста болды, бірақ сол жылы Морзе коды Үндістанға енгізіліп, Делиден Пунджабқа жіберілген хабар әскерлерді уақтылы түрде жеткізуге көмектесті. 1858 жылы Үндістан мен Цейлон арасындағы Маннар шығанағына кабель төселді. О'Шонесси кабельдерді молшықтан қорғау үшін тізбекке жұқа сымнан жасалған орамды енгізді. Оның телеграф басқармасындағы ізбасары Чарльз Адли О'Шонессидің жұмысын қатысты сынға алды.