Кіріспе
Шотландтық жаяу жүргінші (1779–1854)
Роберт Барклей Аллардис (25 тамыз 1779, Стоунхейвен, Кинкардиншир – 1 мамыр 1854), көбінесе капитан Барклей деп танылған, 19 ғасырдың басындағы белгілі шотландтық жаяу жүргінші, «атақты жаяу жүргінші» атымен мәшһүр болған. Оның ең танымал жетістігі – 1809 жылы 1000 мильді 1000 сағатта 1000 гинейге жүріп өтуі. Ол 19 ғасырдың жаяу жүргінші спортының негізін қалаушысы деп есептеледі, бұл спорт жылдам жүруге көшкен алғышарты. Оны әкесімен шатастырмау керек, ол Роберт Барклей Аллардис есімін қабылдап, Стоунхейвен қаласын қайта жаңартуды бастаған.
Отбасы
Роберт Барклей Аллардис – ежелгі шотландтық отбасының мүшесі (Барклей кланы) және 1678 жылы квакерлер сенімінің қорғанысын (апологиясын) жариялаған Роберт Барклейдің (1648–1690 жж.) шөбересінің шөбересі. Барклейс банкін құрған отбасы осы 2-ші лардтың ұрпағы болды. Капитан Барклейдің әкесі Роберт Барклей, Уридің 5-і (1732–1797), 1788 жылдан бастап Кинкардинширдің депутаты болды. Депутаттың анасы, Камерон кланынан Лохиелдің Эвен Камеронның қызы Уне арқылы ұрпақтары жалғасты. 5-ші лардтың бірінші әйелі (және туысы) Люси, Лондонның бай саудагері Дэвид Барклейдің қызы еді. Ол бала туғанда қайтыс болып, Лундық қоғамның мүшесі Самюэл Гальтонға үйленген Люси есімді қызын қалдырды. Роберт Сениор көп жылдан кейін, 1776 жылы Шотландия королі Роберт ІІ және Эйрт, Ментейт және Стратхерн графтарының ұрпағы Сара Энн Аллардисқа үйленді. Әйелінің отбасының мәртебесін құрметтеу үшін Роберт Барклей осы кезден бастап Аллардис тегін қабылдады. Осы мақаланың тақырыбы Роберт Барклей Аллардис некелескеннен кейін бір жыл өткенде дүниеге келді. Одан кейін бірнеше бауырлары мен қарындастары дүниеге келді. Барклей отбасының бірнеше мүшесі ерекше күш-қуатымен көзге түсті. Уридің бірінші ларды Англия азамат соғысы кезінде елдегі ең мықты адамдардың бірі деп есептелді, ал Роберт Барклей Аллардис ағасы өзі 10 күнде Уриден Лондонға дейін 510 миль (820 км) қашықтықты жаяу жүріп өткен белгілі жаяу жүргінші болды. Капитан Барклей Оксфордширдегі Фритвелл үйінде тұрды.
Мың сағаттық жол
Капитан Барклидің ең әйгілі ерлігі 1809 жылдың 1 маусымы мен 12 шілдесі аралығында Ньюмаркетте болды, ол 1000 сағаттың әрқайсысында 1 миль (1,6 км) жүріп, 1000 гинеяның бастапқы ставкасын жеңді. Бұл оқиға көпшіліктің қызығушылығын тудырды. "Таймс" газеті, әдетте жалпы қызығушылық тудырмайтын жаңалықтарды жарияласа да, бұл хабарды маршал Соулттың Пиреней соғысындағы жорықтары туралы мәліметпен бірге басып шығарды (14 шілде):
The gentleman on Wednesday completed his arduous pedestrian undertaking, to walk a thousand miles in a thousand successive hours, at the rate of a mile in each and every hour. He had until four o'clock P. M. to finish his task; but he performed his last mile in the quarter of an hour after three, with perfect ease and great spirit, amidst an immense concourse of spectators. The influx of company had so much increased on Sunday, that it was recommended that the ground should be roped in. To this, Captain Barclay at first objected; but the crowd became so great on Monday, and he had experienced so much interruption, that he was at last prevailed upon to allow this precaution to be taken. For the last two days he appeared in higher spirits, and performed his walk with apparently more ease, and in shorter time than he had done for some days before. With the change of the weather, he had thrown off his loose great coat, which he wore during the rainy period, and on Wednesday performed in a flannel jacket. He also put on shoes thicker than any which he had used in the earlier part of his performance. He said that during the first night after his walk he would have himself awoke twice or thrice, to avoid the danger of a too sudden transition from almost constant exertion to a state of long repose. One hundred to one, and indeed any odds whatever, were offered on Wednesday; but so strong was the confidence in his success, that no bets could be obtained. The multitude of people who resorted to the scene of action, in the course of the concluding days, was unprecedented. Not a bed could be procured on Tuesday night at Newmarket, Cambridge, or any of the towns and villages in the vicinity, and every horse and every species of vehicle was engaged. Among the Nobility and Gentry who witnessed the conclusion of this extraordinary feat, were:—
Сәрсенбі күні аталмыш джентльмен өзінің қиын педестральдік жобасын аяқтады – 1000 сағаттың қатарынан жүріп 1000 мильді, әр сағат сайын 1 мильден жүруді. Ол сағат 16:00-ге дейін тапсырманы аяқтауға тиіс болды, бірақ ол үштен кейін бір сағаттың ширегінде соңғы миліне жеңілдікпен және зор шабытпен, көптеген көрермендердің арасында жетті. Жексенбі күні келіп қалған адамдардың саны соншалықты көбейді, осыдан кейін жерді арқанмен қоршау ұсынылды. Капитан Баркли бастапқыда бұған қарсылық көрсетті, бірақ жұма күні көпшілік соншалықты көп болды, және ол көптеген кедергілерге тап болды, содан кейін бұл сақтық шарасын қабылдауға көндірілді. Соңғы екі күнде ол көтеріңкі көңіл-күйде болды, және жүрісі бұрынғыдан гөрі жеңіл және жылдам болды. Ауа райы өзгерген соң, ол жаңбырлы күндері киетін ұзын пальтосын шешіп тастады, және сәрсенбі күні фланельді күртешеде өнер көрсетті. Ол сондай-ақ, өзінің жобасының басында киген аяқ киімдерінен қалың аяқ киімдерді таңдады. Ол, өзінің жүрісінен кейін алғашқы түні, тым күрт күйзеліске ұшырамас үшін, ұзақ демалысқа бару алдында екі-үш рет оянып, өзін оятар еді деді. Сәрсенбі күні жүз біріне дейін, тіпті кез келген коэффициент ұсынылды, бірақ оның жеңісіне сенім соншалықты зор болды, ешқандай ставка жасалмады. Соңғы күндері оқиға орнына келген адамдардың саны бұрын-соңды болмаған. Ньюмаркетте, Кембриджде немесе жақын маңдағы қалалар мен ауылдарда сейсенбі түні төсек табу мүмкін болмады, және барлық жылқы мен көлік түрлері салынды. Бұл ерекше ерліктің аяқталуына куә болған ақсүйектер мен әдемілердің арасында: Аргайл және Сент-Албан герцогтары; Гровенор, Бессборо және Джерси графтары; Фолли және Сомервилл лордтары; Сэр Джон Лод, Сэр Ф. Стендиш және т.б.
Капитан Баркли өзінің жобасына байланысты үлкен сомада ақша салды. Ставкалардың жалпы сомасы шамамен 100 000 фунт стерлингке жетеді деп есептеледі. Ол өзінің жетістігін маусымның бірінші күні бастады. 42 күн бойы оның бір мильге жұмсаған уақыты 14 минут 54 секундтан 21 минут 4 секундқа дейін ұлғайды, ал салмағы 13 тас 4 фунттан (84,5 кг) 186 фунттан 11 тас 70 кг-ға дейін (154 фунт) төмендеді. Егер ставкалар туралы есеп дұрыс болса, онда олар қазіргі шаралармен шамамен 5 миллион фунтқа (8 миллион АҚШ долларына) тең болар еді. Оның ерлігін бірінші рет сәтті орындаған әйел – Эмма Шарп.
Боксшыларды қаржылай қолдаушы және жаттықтырушы
Капитан Баркли баспен жүгіруден өзге, жалаң қолмен жекпе-жектің қаржылық жағынан қолдау көрсетуімен және оларды даярлаумен де айналысты. Ол даярлаған ең танымал жекпе-жекшілер Том Молино және Том Крибб (Англия чемпионы) болды.
Әскери мансап
Капитан Барклейдің шені 23-ші жаяу әскер полкінде болды, ол 1805 жылы оған қосылды. 1809 жылы ол Хантли графына Walcheren жорығында адъютант болып қызмет етті, бұл жорыл 1000 мильдік қадамның аяқталуынан кейін бес күн өткен соң басталды.
Атауға деген талаптар
Капитан Барклей Эйрт графтығына талап етті, оның адвокаттары бұл атақ әйел желісі арқылы мұраға берілуі мүмкін екенін айтты. 1839 жылы Лордтар палатасы бұл талапты қабылдамады. Ментейт және Стратхерн графтықтарына осыған ұқсас талаптар көтерілген жоқ. Аталған соңғы талаптың ерекшелігі, ол капитан Барклейдің Шотландияның заңды патшасы екенін көрсетер еді.
Атақтың шығу тегі
Капитан Баркли 1854 жылы аттың тепкенінен алған жарақаттарынан қайтыс болды. Оның некесінен аман қалған жалғыз баласы – Америкаға көшіп, кейін Ұлыбританияға қайта қоныс аударған және үлкен ұлымен бірге Корнуоллға зейнеткерлікке шыққан Маргарет болды. Ол да Роберт Барклей Аллардис (кейіннен 1899-1901 және 1904-1906 жылдары Лоствитиль қаласының мэрі болды). Бұл Роберт Барклей Аллардис үйленді және бір қызы Мэри Грэм Барклей Аллардис дүниеге келді, оның ұрпақтары (жалғыз қызы Маргарет арқылы – капитан Барклидің шөбересінің шөбересі) Глостершир және Гэмпширде тұрады. Ұридің лардтық атағы, тек еркек желісі арқылы мұраға берілетін болғандықтан, Суррейде тұратын үшінші туысы Чарльз Барклейге өтті.