Кіріспе
Адольфас Мекас (30 қыркүйек 1925 – 31 мамыр 2011) – Литва туған американдық кинорежиссер, жазушы, редактор, актер және педагог. Ол ағасы Йонас Мекаспен бірге «Фильм мәдениеті» журналын және «Фильм жасаушылар кооперативін» құрды, сондай-ақ бастапқыда Джордж Мачунаспен және Fluxus өнер қозғалысымен байланысты болды. Ол бірнеше қысқаметражды фильмдер түсірді, олардың шыңы 1963 жылы Канн кинофестивалінде көрсетілген «Hallelujah the Hills» толық метражды фильмі болды, ол қазір американдық киноның классикасы саналады.
Adolfas Mekas (30 September 1925 – 31 May 2011) was a Lithuanian born American filmmaker, writer, director, editor, actor and educator. With his brother Jonas Mekas, he founded the magazine Film Culture, as well as the Film Makers' Cooperative and was associated with George Maciunas and the Fluxus art movement at its beginning. He made several short films, culminating in the feature Hallelujah the Hills in 1963, which was played at the Cannes Film Festival of that year and is now considered a classic of American film.
Ерте өмір
Мекас Литваның Семенишки ауылындағы фермада дүниеге келген. Оның анасы Эльжбета (Яшинскайте), әкесі Повилас Мекас болды. Оның әпкесі Эльжбета, ал ағалары Повилас, Петрас, Костас және Йонас еді. Адольфас отбасының ең кіші ұлы болды. 14 жасында, әлі Литвада тұрғанда, Мекас алғашқы фильмін көрді – Эрол Флинн басты рөлде ойнаған «Капитан Блад» фильмін. 1944 жылдың шілдесінде Адольфас пен оның інісі Йонас жақындап келе жатқан Қызыл Армиядан қашып, бейтарап Швейцарияға жету үшін батысқа қарай жол тартты. Олар Виена университетінен жасалған жалған студенттік билеттерін ұстап алып жүрген. Олардың пойзы басқа бағытқа бұрылып, Гамбург маңындағы мәжбүрлі еңбек лагерінде сегіз ай өткізді.
Құрама Штаттардағы алғашқы жылдары
1950 жылдың көктемінде ол 16 мм Bolex камерасын сатып алып, фотосуретке түсіре бастады. Сонымен қатар, 50-ден астам сценарий жазды және Музейде, Cinema 16, Thalia, Stanley және басқа да орындарда фильмдер көрсетілімдеріне қатысты. Ол өзін түрлі жұмыстармен қамтамасыз етті, оның ішінде ыдыс-аяқ жуу және Кастро Convertible зауытында бригадир болып жұмыс істеді. Корей соғысы кезінде АҚШ армиясына шақырылып, Сигнал корпусына бекітілді және 1951 жылдың қыркүйегінде Францияға аттанды. 1953 жылы Еуропадан АҚШ-қа оралғаннан кейін ол жазу мен түсіруді жалғастырды, сондай-ақ ағасы Джонаспен бірге Америка Фильм Үйін ұйымдастыруға кірісті. Ағайындылар көптеген тәуелсіз кинорежиссерлерге жүгінгенмен, ешқайсысы да жобаға қатысуға қызығушылық танытпады. Олар Манхэттенде орналасқан жерді бір жылдан астам уақыт іздеді, бірақ сәттілікке жете алмады. 1954 жылы олар Америка Фильм Үйі идеясынан бас тартып, жобаға қарыз алған ақшаға киноқоғам құрды, оны "Фильм Форумы" деп атады. Мекас сол кезең туралы былай деп жазды: "Біз фильмдерді мемлекеттік мектептерде және 57-ші көшедегі Карл Фишер залында көрсеттік, мүмкіндігінше, екінші фильмдер сериясының ортасында банкротқа ұшырағанға дейін, 1954 жылдың желтоқсанында шыққан алғашқы саны шыққан "Фильм Мәдениеті" журналын бастау үшін". Сонымен қатар, ABC телеарнасының "Жайнақ спорт әлемі" және бірнеше телемузыкалық жобаларына қатысты. Оны Уильям Моррис агенттігінің Говард Хаусман қолдады, ол "Халлелуя тауларында" үміт көріп, Мекастың сценарийлерін олардың стилін түсінетін тәуелсіз өндірушілердің қолына жеткізуге бірнеше рет тырысты. Оның үш сценарийі бірнеше жыл бойы Warner Brothers компаниясында қарастырылып жүрсе де, ешқайсысы экранға шығарылмады. 1967 жылы өте тар бюджетпен Адольфас өзінің сценарийінен 16 мм қара-ақ фильм түсірді, ол "Жел гүлдері, драфттан қашқан үшін элегия" деп аталды. Доминик Ногуес Cahiers du Cinéma журналында: "Ешқандай әшекейлік жоқ, цыган скрипкасының әсері жоқ, Аранхуэстің концертінің екінші бөлігі де жоқ – және осы арқылы, ол терең сезімді. Бұл Вьетнамның екінші жағы. Жай ғана өмір сүруді қалаған, қашып жүрген, үнсіз жас жігіттің табандылығы" деп жазды. "Жел гүлдері" аяқталғаннан кейін көп ұзамай Адольфас Айова штатының губернаторы Харольд Хьюзбен және оның командасымен байланысқа түсті. Губернатормен сұхбаттан кейін ол Хьюздің АҚШ Сенатына үгіт-насихат жарнамаларын жасау жұмысын атқаруға бекітілді. Ол бұл жанрда тәжірибесі болмаса да, қиындықтар оны қызықтырды және ол 1967 жылдың жазында Хьюз Айованың жүгері егістіктерін аралап жүргенде оны түсірді. Ол Хьюздің сайлау науқанына арналған 35 теледидар жарнамасын жасады, бұл науқан ақыры сәтті аяқталды. 1968 жылы Мекас "Лапландия елшісімен сұхбат" атты 3 минуттық қысқаметражды фильмді жазды, режиссерлік етті және басты рөлді сомдады. Операторлық жұмысын Джонас жасады, ал дыбыс режиссері ретінде Ширли Кларк көмектесті. Фильмді Пола Шапель өндірді. Ногуес: "Бұл 3 минутта Мекас Свифт, "Модистік ұсыныс" бағдарламасының қорқынышты және тамаша Свифті. Біріншіден, Мекас АҚШ-ты аздап жағымсыз етіп жасады" деп жазды. (Жонас кейде бұл қысқа фильмнің авторлығын өзіне жатқызып, оны Time Life Vietnam Newsreel деп атады.) 1969 жылы Мекас фотоға түсіріп, "Сайран суларда балықтар" фильмін монтаждады, бұл Пола Шапельдің өзі құрған Бірінші Халықаралық Мысық Фильмдер Фестивалі – INTERCAT '69 үшін түсірілген мысық туралы фильм болды. 1973 жылы екінші Халықаралық Мысық Фильмдер Фестивалінде ол "Мысықты қалай салуға болады" фильмімен жүлделі орынды иеленді. 1970 жылы "Companeras" және "Companeros" фильмдерін монтаждап, субтитрледі. Бұл Дэвид пен Барбара Стоун Кубада түсірген деректі фильм болды. Ол үш нұсқасын жасады: біреуін АҚШ-қа, біреуін Еуропаға және біреуін Кубаға шығару үшін. Сол жылы ол Йоко Ононың "360 аяқ" фильмін "Up Your Leg" бағдарламасында кесіп, монтаждады. 1972 жылы Пола Шапельдің көмегімен Мекас 27 жылдық үзілістен кейін Литваға оралғанын баяндайтын автобиографиялық фильмді аяқтады. "Үйге оралу" сол жылы Нью-Йорк кинофестиваліне және көптеген басқа фестивальдерге шақырылды. Бұл фильм 1974 жылы Темпл университетінде өткен Визуалды антропология конференциясының бір бөлігі болды және 1975 жылдан 1977 жылға дейін халықаралық турнеде болған Антропологиялық кино көрмесіне қою үшін Қазіргі заманғы өнер мұражайы таңдады.
Бард жылдары
1971 жылдың 3 шілдесінде Мекас Бард колледжінен оқытушылық келісімшарт алды. Ұзақ өтпей ол жаңа Кино бөлімін ұйымдастыруға кірісті. Бастапқыда оған тұрақты қызмет беруден бас тартылды, бірақ ол, егер оған тұрақты қызмет берілсе, Кино бөлімінің өзі де тұрақты мәртебе алады деп сеніп, үгіт жүргізді. Кино әлеміндегі әріптестері мен бұрынғы студенттерінен қолдау хаттарын жинағаннан кейін ол сәттілікке жетті және 1979 жылы тұрақты қызметке тағайындалды. Мекас, Шапел және олардың ұлы Шон Мекас Нью-Йорк штатының солтүстігіндегі суретшілер мекені Хадсон аңғарына көшіп, өзін оқыту ісіне толық арнады. Жақын маңдағы «Down The Road» деп белгілі «Адольфтың» пабы олардың сабақтан кейінгі семинар алаңына айналды. Кино бөліміне өте шектеулі қаржы бөлінді, сондықтан ол көп жылдар бойы «дауылдағы жесір» болып қала берді. Мекас көңілі құсып қалған жоқ, жылына бір рет жүк көлігін жалдап, Поламен бірге Нью-Йорктегі кино достарына баратын. Олар достарының зертханаларында пленка, бөліктелген пленка, түйіршіктер, көру құралдары, проекторлар және кейде монтаждау станогы іздеп, оларды Бард колледжінің Кино орталығына әкеп қоятын. Бөлімнің жеткіліксіз қаржыландырылуы Мекас пен оның студенттерін жаңашылдыққа ұмтылуға жетеледі. Мысалы, кинодағы дипломдық жобаларға қаражат жинау үшін ол кампустағы асхана сыртында түскі аукциондар өткізді. Кино бөлімі шағын болды – алғашқы жылдары үштен астам түлектерді кездестіру сирек болды, бірақ ол өте белсенді және көзге түсетін еді. Төрағалық еткен жылдары Адольфас Бард Кино бөліміне ең танымал тәуелсіз және эксперименталды кино режиссерлерін, соның ішінде Брюс Бейли, Эрни Гехр, Эндрю Норен, Барри Герсон, Питер Хаттон және Пегги Авешті, сондай-ақ кино тарихшылары мен теоретиктерін – Пол Артур, П. Адамс Ситни, Джон Пруитті және қонақ оқытушылар – Кен Джейкобс, Сидни Петерсон, Ширли Кларк және Джордж Кучарды шақырды. Кино бөлімі дамып, өте беделді кино бөліміне айналды. П. Адамс Ситни былай деп жазады: «Халық киносы деп танылған [Мекастың] театры – бұл оқиғалар мен әзіл-қалжыңдар алаңы болды; ол өзінің зор дидактикалық қабілетімен, таң қалдыратын әкімшілік шеберлігімен және үздіксіз комедиялық ойларымен тіпті өзін де таң қалдырды. Оның өзінің бұзылған білімі және академиялық әдепке ешқандай құрметсіздігі оны идеалды профессор етті. Кино мұрағатында оның сабақтарын сиқырлы аренаға айналдырған осындай керемет, сүйкімді, асыра бағаланған шайқасқа жақындаған кейіпкер жоқ. Ол ұрпақтарға көру және әрекет ету қалай екенін үйретті». 1971 жылдың жазында Италияға сапармен келген Мекастың Литвада қалдырған үйіне алғашқы сапарынан кейін Киелі Тула туралы аян келді. Порто-Санто-Стефанода оның бейнесін алғаш көргенде, ол Киноның қасиетті қамқоршысы екені анық болды. Ол кезде оның есімі болмады, бірақ ол суретке түсіріп, Кино бөлімінде іліп қойды. Біраз уақыттан кейін, Кариатахаус кинотеатрында оның суретінің астында «Киелі Тула сіздің фильміңізді жақсы көреді. Ешкім білмесе де» деген жазу пайда болды. Осы ат қалып қойды және ғибадатхана салынды. Кейіннен «Киелі Туланың сөздері» жарияланды. 2004 жылға дейін Кино бөлімінің төрағасы және кино курстарын оқытудан басқа, 1981 жылы Бард колледжінде Милтон Эйвери атындағы Бітірушілер мектебін құрды және 83 жылдан 89 жылға дейін МӘБ бағдарламасын басқарды. Ол сондай-ақ Нью-Йорктегі Бейнелеу өнері мектебінде кино курстарын оқыды және елдегі көптеген оқу орындарында қонақ лекторы болып жұмыс істеді. Адольфас Мекас 2011 жылдың 31 мамырында таңертең қайтыс болды. Оның төсегінің жанында неаполитан ақыны, философы және еретик деп саналатын Джордано Бруноның өмірі мен өлімі туралы фантастикалық драмалық фильмге арналған сценарийі болды. Ол Бруноны алғашқы битник деп атады.