Кіріспе

Chronicon Lethrense (даниялық) – XII ғасырдың соңында латын тілінде жазылған шағын ортағасырлық даниялық жұмыс.

Тақырыптар

Роскилденсе хроникасы Данияда христиан діні пайда болғаннан кейін тарихи фактілер ретінде ұсынылған ақпаратпен айналысса, Летренсе хроникасы – христиан дініне дейінгі Дания патшалары туралы халық ауыз әңгімелерін және олармен байланысты ерлік оқиғаларды жазбаға алған туынды. Осы тұрғыдан ол Свен Аггесеннің *Brevis Historia Regum Dacie* немесе Саксо Граматикстің *Gesta Danorum* еңгілген бөлігінен көп ерекшеленбейді, бірақ одан әлдеқайда кішкентай және сапасы төмен. Оны кейде «Леджре патшаларының жылнамасы» деп те атайды. *Хроника Летренсе*-нің ерекше бір белгісі – авторының неміс елінің барлық нәрсесіне деген терең жеккөрушілігі, ол кейде эпикалық сипатқа ие болады. Бұл неміс жеккөрушілігі Аггесеннің *Brevis Historia Regum Dacie* және Саксоның *Gesta Danorum* еңбектерінде де, бірақ одан азырақ көрініс береді. Саксоның *Gesta Danorum* екінші кітабы, Halfdan Scylding-тен басталып, төртінші кітабына дейін, II Данның билігіне дейін, Хрониканың шежіресіне негізделген, алайда көптеген қосымша мифтік материалдар қолданылған. *Хроника Летренсе*-нің түпнұсқасы, әрине, өзінің ерекшелігімен көзге түседі. Ондағы оқиғалар қызықты, және уақыт өте келе оның көшірмелері басқа да жерлерге тарады; Лунд соборының 13 ғасырлық латын жылнамасында оның бір көшірмесі сақталған. Осы себепті *Chronicon Lethrense* көбінесе *Annales Lundenses*-ке байланысты қарастырылады, тіпті қазір оның құрамына енген, бірақ бұл жылнамаға бастапқыда қосылғаны күмәнді.

Тарих

Хроника 12 ғасырдың екінші жартысында, шамамен 1170 жылы немесе жақындағы зерттеулерге сәйкес, 1190-шы жылдардың басында жазылған деп саналады. Ол Саксоның әлдеқайда белгілі және көлемді Gesta Danorum еңбегі жазылуына дейін жасалды, және олар басқа көздерде кездеспейтін көптеген дәстүрлерді ортақтасады. Хроника Летренсе Саксоның көптеген деректерінің бірі болды. Ленденс жылнамасына енген Хроника Летренсе бірнеше басқа жылнамаларға материал ұсынды, мысалы, қысқаша Анналес Риенс (шамамен 1290 жыл), Компендиум Саксонум (1340 жылдар) және Gesta Danorum pa Danskæ (Саксоның осы аттас еңбегімен шатастырылмауы керек). Соңғысы – 1300 жыл шамасында Лундта жазылған көне дания тіліндегі мәтін. Филолог Эрик В. Гордонның (1927) пікірінше, "Геста" – "Лейре корольдерінің хроникасының" бейімделуі, онда Ленденс жылнамаларында сақталмаған материалдар бар. Оның Гамлет туралы зерттеулерде жиі сілтеме жасалатын бұл тұжырымы қазіргі тарихнамамен қолдау таппайды. Дегенмен, 14 ғасырға қарай жасалған швед тіліне аудармалар түпнұсқаның сақталған мәтіндерден гөрі көбірек болғанын көрсетеді.

Авторлығы

Автор белгісіз болғанымен, ол Роскильде соборымен тығыз байланысты кеңсе қызметкері болған деген пікір бар. Бұл автордың Роскильде қаласына деген үлкен қызығушылығына негізделген, ол қаланы ерекше егжей-тегжейлі сипаттайды, оның қалай аталғанын жазып, өзінің жазбалары арқылы қалаға мәңгілік өмір сыйлап, уәде береді.