Эвелин Лей: Англиялық әртіс және әншінің өмірі мен мансабы

Кіріспе

Ағылшын актрисасы (1900–1996)

Эвелин Лэй (туғанда Эльзи Эвелин Лэй; 10 шілде 1900 – 17 ақпан 1996) – ағылшын актрисасы және әнші. Театрлық отбасында дүниеге келген ол 1915 жылы он бес жасында кәсіби сахнада дебют жасады және музыкалық комедияда өзін тез бекітті. 1920 жылға қарай ол Вест-Эндтегі Дейли және басқа театрларда басты рөлдерде ойнап, Лондонның ең көп жалақы алатын жұлдызына айналды. Оның алғашқы некесі 1926 жылы әртіс Сони Хейлмен қысқа ғана болды және ол әнші Джесси Мэтьюсқа көшкеннен кейін ажырасып кетті. Лэй 1929 жылы Ноэль Ковардтың «Ащы тәтті» мюзиклінде ойнап, американдық сахнада алғаш рет өнер көрсетті. 1930 жылдары ол уақытын Вест-Энд пен Бродвей арасында бөліп, американдық және британдық фильмдерде түсті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол теңізшілерге концерттер берді. Содан кейін, романтикалық мюзиклдерге деген сән мұңға жарылғанда, Лэй музыкалық емес сахнада жиі көрінетін болды, «Скэндал мектебі» сияқты классикалық пьесаларда да, жаңа қойылымдарда да, көбінесе екінші күйеуі, актер Фрэнк Лоутонмен бірге ойнады. Ол 1950 жылдардағы «Махаббатқа құштар креветка» және 1970 жылдардағы «Жоқ, секстің қажеті жоқ, біз британдықпыз» сияқты бірнеше ұзаққа созылған комедияларда ойнады. Бұған қоса, ол соғыстан кейінгі американдық және британдық мюзиклдерде де өнер көрсетті. Лэй 90 жасқа дейін жұмыс істеп, 1991 жылы Нью-Йорктегі Карнеги залында Ковардтың музыкасынан концертке қатысты. Ол 1996 жылы 95 жасында Лондонда қайтыс болды.

Алғашқы жылдар

Элси Эвелин Лей (отбасы мен достары "Бу" деп атайтын) 1900 жылғы 10 шілдеде Лондонның Блумсбери ауданында Гилберт Джеймс Лейдің (1866–1926) және оның әйелі Эвелин Фроудтың жалғыз баласы ретінде дүниеге келді. Оның әйелі Эвелин Стюарт сахналық есімімен провинциялық пантомималардағы басты рөлдермен танымал болды. Кіші Эвелин Фолкстоун мен Брайтон қалаларында білім алды. Лей үш жасында сахнада алғаш рет пайда болды, ол Фолькстоун театрында эпизодтық рөлде ойнады, бірақ өзінің театрлық мансабын 1915 жылғы тамыздан бастады, ол Брайтон қаласындағы Корольдік театрда "Мистер Ву" мелодрамасында ойнады. Лей алғаш рет Лондонның Ист-Хэм сарайында 1916 жылғы 24 сәуірде 15 жасында "Honi Soit" ревюінде өнер көрсетті, содан кейін ол гастрольдік сапарға шықты. Бұл қойылым үшін түпнұсқалық партитура қайта жаңартылды, Герман Даревски мен Артур Уимперис "Гвардия бригадасы" атты көтеріңкі марш нөмірін қосты, онда Лей барабан соққышының киімін киіп, 60 адамнан тұратын нағыз гвардияшылар оркестрін жетектеді.

Вест-Энд жұлдызы

1922 жылдың тамызында Лей Лондон павильонында «Фи Фи» опереттасында Пролог және Хелен рөлінде өнер көрсетті; оның әріптестері Стэнли Лупино, Артур Робертс және Клифтон Уэбб болды. Содан кейін ол «Дэли» театрына шақырылды, онда өзінің ең үздік жұлдыз ретінде беделін нығайтып, 1923 жылдың мамырында «Шат жесірдің» қайта қойылымындағы атаулық рөлде ойнады, онда Карл Бриссон, Дерек Олдхэм және Джордж Грейвс қатысты. «The Stage» басылымы: «Эвелин Лэй жесір рөлін өте тартымды, әрі дауыстық және актерлік жағынан шебер орындады, ал оның бейнесі бүкіл мансабының қазіргі кездегі шыңы ретінде қарастырылуы керек». «Шат жесір» қойылымынан кейін «Дэлиде» қалған Лей, Лео Фаллдың веналық опереттасының адаптациясы – «Мадам Помпадур» спектакліндегі табысына бірнеше лондондық газеттерде айтылды. Сыншы Дж.Т.Грин: «Эвелин Лэй өзінің барлық замандас бәсекелестерін көлеңкеге тастайды. Оның толыққанды жетістігі оны жанрының көшбасшысы деңгейіне көтереді» деп жазды. Бұл қойылым 469 рет көрсетіліп, сол кезге ерекше ұзаққа созылды. Оның келесі екі басты рөлі де «Дэлиде» болды: Фоллдың 1909 жылғы «Долларлық принцесса» мюзиклінің жаңа қойылымындағы Элис. Соңғы қойылым кезінде ол париждік зергерден қарыз алған, құны 30 000 фунт стерлинг (2022 жылғы бағамен шамамен 2 миллион фунт) болатын зергерлік бұйымдар тақты. «Дэли» театрындағы мансабы оны ең табысты музыкалық және оперетта жұлдызы – және Вест-Эндтегі кез келген жанрдағы ең жоғары жалақы алатын жұлдызға айналдырды. 1926 жылдың қаңтарында Лей 2LO радиосында, BBC-нің алға құрметі болып табылатын радиостансасында алғашқы радио хабарларын берді. Сол жылдың 10 сәуірінде ол Джон Роберт Хейл Монроға, сахналық аты Сонни Хейл болған актерге үйленді. Неке сәтті болмады; бір жыл ішінде Лей Хейлге Мэттьюстің жазған махаббат хаттарын тапты, ол сол кезде С.Б. Кокранның «Бұл жылы рақым» ревюінде онымен бірге ойнаған, онда олар Ноэль Ковардтың «Көресі бар бөлме» атты романтикалық дуэтін орындаған еді. Хейл көшіп кетіп, Мэттьюспен бірге кетті. Содан кейін Лейге Ковардтың жаңа мюзикліндегі Сари Линден рөлі ұсынылды, бірақ ол Хейлдің қашуына қатты қайғырып, рөлден бас тартты, өйткені бұл қойылымды алғаш рет Хейл мен Мэттьюсты біріктірген Кокран қоятын болды. Ол Коуардқа: «Оның үшін жұмыс істегенше, еден жуғанды артық көремін» деді. Пегги Вудтың басты рөлде ойнаған «Ащы тәтті» мюзиклі 1929 жылдың 12 шілдесінде ашылып, 1931 жылдың 9 мамырына дейін Лондонда үлкен жетістікке ие болды. Рөлден бас тартқанына өкініп, Лей Бродвей қойылымында ойнауға дайын екенін анықтады, ол 1929 жылдың 5 қарашасында ашылды, бұл оның Нью-Йорктегі дебюті болды. Оның «әдемілігі, тартымдылығы және сенімділігі» «театрда естіген ең ұзақ созылған шапалақтардың біріне» әкелді. «Нью-Йорк Таймс» газеті «сапасымен тәтті әрі толық дыбысты, актерлік және әншілік шеберлігі Ковард мырзаның шығармаларына тең» деп жазды. Нью-Йорк қойылымы аяқталғаннан кейін Лей Вест-Эндтегі соңғы апталарда Сари рөлін ойнады.

In August 1922 Laye appeared as Prologue and Helen in the opérette Phi Phi at the London Pavilion; her co stars were Stanley Lupino, Arthur Roberts and Clifton Webb. She was then engaged for Daly's Theatre, where she consolidated her position as a top star, appearing in May 1923 in the title role in a revival of The Merry Widow, with a cast that included Carl Brisson, Derek Oldham and George Graves. The Stage commented, "Miss Evelyn Laye is most charming as the Widow, both vocally and histrionically, and her impersonation, as a whole, must be taken as the crowning point of her career to date". Remaining at Daly's after the run of The Merry Widow, Laye had what several London newspapers described as a triumph in Madame Pompadour, an adaptation of a Viennese operetta by Leo Fall. The critic J. T. Grein wrote, "Evelyn Laye casts all her contemporary rivals into the shade Her complete success raises her to the leadership of her genre". The piece had, for its day, an unusually long run, with 469 performances. Her next two starring roles were also at Daly's: Alice in a new production of Fall's 1909 musical The Dollar Princess, On one occasion during the run of the latter she wore jewels, lent by a Parisian jeweller, worth £30,000 (nearly £2m in 2022 terms). Her career at Daly's made her the most successful musical and operetta star – and the highest paid star in any genre – in the West End. In January 1926 Laye made her first radio broadcasts for 2LO, the forerunner of the BBC. On 10 April of that year, she married John Robert Hale Monro, an actor whose stage name was Sonnie Hale. The marriage was not a success; within a year Laye found love letters written to Hale by Matthews, with whom he was then co starring in C. B. Cochran's revue This Year of Grace, in which they sang the romantic duet by Noël Coward, "A Room with a View". Hale moved out and went off with Matthews. After that, Laye was offered the leading role, Sari Linden, in Coward's new musical, Bitter Sweet, but she was so distraught by Hale's desertion that she turned the part down because the show was to be produced by Cochran, who had first brought Hale and Matthews together. She told Coward, "I'd rather scrub floors than work for him again". Bitter Sweet, with Peggy Wood in the lead, was a considerable success in London, opening on 12 July 1929 and running until 9 May 1931. Realising her mistake in passing up the role, Laye made certain she was available to star in the Broadway production, which opened on 5 November 1929, her New York début. and praised her "grace and charm and assurance" provoking "one of the most prolonged outbursts of cheering I have ever heard in the theatre". The New York Times critic wrote of "a voice sweet in quality and full in tone, an acting and singing skill equal to that of Mr Coward's composition". After the New York production closed, Laye played Sari in London for the final weeks of the West End run.

1930 жылдар

1930 жылдары Лэй уақытын Ұлыбритания мен АҚШ арасында бөлісті. 1931 жылы ол «Бір керемет түн» фильмін түсіру үшін Голливудқа барды. Ол Лондонның екі ұзаққа созылған музыкалық қойылымында ойнады: «Хелен» (1932) және «Менің сақинамды бер» (1933). 1934 жылы Хейлден ажырасқаннан кейін Лэй екінші күйеуі, актер Фрэнк Лоутонға үйленді. Олар 1969 жылы оның қайтыс болуына дейін баласыз болды. Ол өзінің қойылымдарында бастапқыда әртүрлілік пен ревюге назар аударды. Ол Кокранның 1940 жылғы «Жарықтар жансын» ревюінде Мартин Грин мен Клиффорд Моллисонмен бірге Savoy театрында ойнады. 1942 жылы ол Лондон Колизейінде «Нью-Йорк әдемі қызы» қойылымын қайта жандандырып, Вайолет Грей рөлін ойнады. Ол пантомимада «Күлкенің» Аңшыл Принці рөлінде Ұлылық және Палладиум театрларында ойнады. Қойылым бір айдан кейін жабылды. Содан кейін ол Дафни дю Мориердің «Сентябрьдің ағыны» драмасында Гертруд Лоуренстен кейін Лоутонмен бірге ойнады. 1951 жылы Лэй мен Лоутон «Сентябрьдің ағыны» және Джон Ван Друтеннің «Қоңырау, кітап және шам» комедиясымен Австралияға гастрольдік сапар жасады. Англияға оралғаннан кейін Лэй 1953 жылы «Патша мен мен» британдық премьерасындағы басты рөлден бас тартылды. Он жылдық соңында ол Лоутонмен Майкл Клейтон Хаттон жазған «Күміс той» музыкасыз комедиясында ойнады. Ол 1958 жылы «Достарым, қош!» атты естеліктер жинағын жариялады. Лондондағы Saville театрында ол «Махаббатқа құштар шаян» комедиясында Леди Фицдам рөлін ойнады, ол 1959 жылдың желтоқсанынан бастап екі жылдан астам уақыт бойы көрсетілді. 1969 жылдың наурыз айында Адельфи театрында Лэй Анна Ниглден «Чарли қыз» мюзикліндегі Леди Хэдвелл рөлін иеленді. 1973 жылы ол CBE орденімен марапатталды. 1978 жылы ол Пол Дэнемэнның Хиггинс рөлінде және Дженифер Уилсонның Элиза рөлінде «Пигмалиондағы» Миссис Хиггинс рөлінде 16 апталық британдық турнеге шықты, содан кейін Стивен Сондхаймның «Біраз түндегі музыкасында» Mme Armfeld рөлінде гастрольдік сапар жасады. Оның басқа да телешоуларында ITV үшін «Күтпеген оқиғалар» (1983) және «Теңізші үйге оралады» (1985) фильмдеріндегі кейіпкерлердің рөлдері бар. BBC үшін ол «Гей Лорд Квикс» (1983) және Джеральд Дюрреллдің «Менің отбасым және басқа жануарлар» (1987) фильмдерінде Оубридж графынасы рөлін ойнады. 1991 жылдың сәуірінде, тоқсан жасында Лэй Нью-Йоркке оралды, Карнеги залында залдың жүз жылдық мерейтойының аясында Ковардтың музыкасының концертінде өнер көрсетті, онда ол Бродвейге алғаш рет енгізгеннен кейін 60 жыл өткен соң «Биттер Свиттен» «Мен сені қайтадан көремін» әнін орындады. 1992 жылы ол «Drury Lane-дегі сұлу түндер» антологиясымен жеті апталық турнеге шықты, оны Morley Records бүкіл Ұлыбританияда толы залдарда ойнады және оның ең танымал рөлдерін көрсетті. Морлидің айтуынша, ол сол кезде Ұлыбританияның ең қарт жұмыс істейтін жұлдызы болды. Оның сахнадағы соңғы өнері 1992 жылдың 28 қазанында Лондонның Players театрында болды. Лэй 1996 жылдың 17 ақпанында Вестминстердегі зейнеткерлер үйінде жүрек жетіспеушілігінен қайтыс болды. Жеке кремациядан кейін 1996 жылдың 2 шілдесінде Ковент-Гардендегі Сент-Полс шіркеуінде еске алу рәсімі өтті.

Through the 1930s Laye divided her time between Britain and the US. In 1931 she went to Hollywood to make the film One Heavenly Night. She played in two long running London musicals, Helen (1932) and Give Me a Ring (1933). In 1934, having divorced Hale, Laye married her second husband, the actor Frank Lawton. The marriage lasted until his death in 1969; they had no children. In her own performances she focused initially on variety and revue. She was sufficiently reconciled with Cochran to appear in his 1940 revue, Lights Up, at the Savoy, co starring with Martyn Green and Clifford Mollison. She returned to musicals in 1942, playing Violet Gray in a revival of The Belle of New York at the London Coliseum. She appeared in pantomime as Prince Charming in Cinderella at His Majesty's and the Palladium. The production closed after a month. She then took over from Gertrude Lawrence in Daphne du Maurier's drama September Tide, playing alongside Lawton. In 1951 Laye and Lawton toured Australia in September Tide and John Van Druten's comedy Bell, Book and Candle. Back in England, Laye was passed over for the leading role in the British premiere of The King and I in 1953, Later in the decade she starred with Lawton in Silver Wedding, a non musical comedy written for them by Michael Clayton Hutton. She published a volume of memoirs, Boo To My Friends, in 1958. At the Saville in London she played Lady Fitzadam in the comedy The Amorous Prawn, which ran for more than two years from December 1959.|

In 1966, first at the Alhambra Theatre, Glasgow and then at the Piccadilly, Laye returned to musicals, playing Annie Besant in Strike a Light. At the Adelphi Theatre in March 1969, Laye took over the part of Lady Hadwell in the musical Charlie Girl from Anna Neagle, She was appointed CBE in 1973. In 1978 she embarked on a 16 week British tour as Mrs Higgins in Pygmalion, with Paul Daneman as Higgins and Jennifer Wilson as Eliza, before touring as Mme Armfeld in Stephen Sondheim's A Little Night Music. Her other broadcasts included character roles in productions ranging from Tales of the Unexpected (1983) and Home is the Sailor (1985) for ITV, and for the BBC she played the Countess of Owbridge in The Gay Lord Quex (1983) and Mrs Kralefsky in Gerald Durrell's My Family and Other Animals (1987). In April 1991, aged ninety, Laye returned to New York to appear at Carnegie Hall, as part of the hall's centenary celebrations, in a concert of music by Coward at which she sang, 60 years after she had first introduced it to Broadway, "I'll See You Again" from Bitter Sweet. In 1992 she undertook a seven week tour with the anthology Glamorous Nights at Drury Lane, which Morley records played to packed houses throughout Britain, and featured some of her most famous renderings. Morley adds that by then she was Britain's oldest working star. Her last appearance on stage was in that show at the Players Theatre, London on 28 October 1992. Laye died of heart failure at a nursing home in Westminster, on 17 February 1996. After a private cremation a memorial service was held at St Paul's, Covent Garden on 2 July 1996.