Кіріспе

Солтүстік Американың батыс жағалауындағы адамзат тарихы Беринг бұғазы арқылы келген ең алғашқы адамдардың келуіне, немесе қазір су астында қалған жағалау жазығымен, Колумбтан бұрынғы маңызды мәдениеттер мен халық тығыздығының қалыптасуына дейін созылады деп саналады, содан кейін еуропалық зерттеушілер мен отарлаушылар келді. Бүгінде Солтүстік Американың батыс жағалауы әлемдегі ең ірі және маңызды компаниялардың орналасқан жері, сонымен қатар әлемдік мәдениеттің орталығы болып табылады.

География

Осы мақалада "Солтүстік Американың батыс жағалауы" термині Тынық мұхитымен шектесетін, сол континенттің біріккен аймағын білдіреді: АҚШ-тың Аляска, Вашингтон, Орегон және Калифорния штаттарының толығымен немесе бір бөлігі; Канаданың Британ Колумбиясы және Юкон территорияларының толығымен немесе бір бөлігі; Мексиканың Баха-Калифорния, Баха-Калифорния-Сур, Сонора, Синалоа, Наярит, Жалиско, Колима, Мичоакан, Герреро, Оахака және Чиапас штаттарының толығымен немесе бір бөлігі; сондай-ақ Орталық Америка елдері – Гватемала, Сальвадор, Гондурас, Никарагуа, Коста-Рика және Панама. Батыс жағалауға жақын Тынық мұхитының шығыс аралдары, мысалы Калифорния жағалауындағы аралдар да маңызды.

Алғашқы адамдар

Солтүстік Американың батыс жағалауы континентке алғашқы және тұрақты түрде адамдардың келуіне куә болған болуы мүмкін. Басқа теориялар да бар болғанымен, көптеген ғалымдар адамдардың алғашқы маңызды топтарының Азиядан, бүгінгі Беринг бұғазы аймағы арқылы, содан кейін қазіргі Аляскадан келгенін, және одан Солтүстік Америка мен Оңтүстік Америкаға тарағанын сенеді. Бүгінгі Канада мен АҚШ-тың батыс жағалауындағы мәдениеттердің ірі қалалық орталықтарды, күрделі жазу жүйесін немесе ғылыми білімді дамытқандығы белгілі болмаса да, еуропалықтармен байланысқа дейін халық тығыздығы континенттің солтүстік бөлігінің қалған бөлігінен әлдеқайда жоғары болған болуы мүмкін. Мысалы, 1492 жылы АҚШ-тағы барлық жергілікті американдықтардың үштен бірі қазіргі Калифорнияда тұрған. Калифорнияның Канал аралдары Америкадағы теңіз саяхатының ең ерте дәлелдерін ұсынады. Олар кем дегенде 13 000 жыл бұрын теңізші палеоиндіандық халықтармен қоныстанған деп саналады. Арлингтон-Спрингс адамы 1960 жылы Санта-Роза аралындағы (Калифорния) Арлингтон-Спрингсте табылды. Қалдықтарының жасы 13 000 жыл бұрынғы деп есептелді. Мексиканың Баха-Калифорния жағалауындағы Седрос аралында 11 000 жыл бұрын адамдар болған. Америкадағы ең алғашқы балық аулау ілгектері осы жерден табылған. Бұл балықшылар терең су балықтарын аулаған, олар қайықтарды қолданғандарын көрсетеді. Бұл арал тұрғындары мыңдаған жылдар бойы материкпен сауда байланысын сақтап келген. Ең көне адам қалдықтары Лос-Анджелес аймағында табылды. Лос-Анджелес адамы деп аталатын қаңқаның ішінара қалдықтары Болдуин-Хиллс ауданындағы Лос-Анджелес өзенінің ежелгі арнасынан табылды. "Лос-Анджелес адамы" императорлық мамонттың жартылай сақталған қалдықтарымен шамамен бір уақытта болған. Қалдықтардың арасы 370 метрді құрады; олар фтордың ұқсас мөлшерін көрсетті және бір геологиялық бірлікте табылды. Бірнеше жыл өткен соң "Лос-Анджелес адамының" қалдықтарының жасы анықталды, бірақ сол кезде мамонттың қалдықтары салыстыру үшін қолжетімді болмады, және "Лос-Анджелес адамының" бас сүйегі ғана зерттеуге қолжетімді болды. UCLA радиокөміртектік зертханасы үлгінің жасы 23 600 жылдан астам екенін көрсетті (UCLA үлгісі #1430), бірақ бас сүйегінің коллагенінен алынған үлгі сенімді жас анықтау үшін тым кішкентай болды. Қазіргі Брентвуд қаласының жанындағы Марш-Крик өзенінің орта ағысында бір кезде Мивок тілінде сөйлейтін халықтар, атап айтқанда Волвон тайпасы қоныстанған жер орналасқан. Жерлеу орнындағы радиокөміртектік зерттеулер көрсеткендей, адамдар шамамен 5000-3000 жыл бұрын жерленген. Қара батпақтың алғашқы кезеңдерінде, жердің шығыс жағында солтүстікке, ал батыс жағында оңтүстікке қарап жатқан күйде адамдар жерленген. Зерттеушілердің байқауынша, адамдарды жынысына немесе жасына қарай жерлемеген, бұл кейбір археологтарды мәдени маңызы бар себепке алып келді.

Еуропалықтардың келуі (1513-1750)

1513 жылы испандық зерттеушілер еуропалықтардың ішінде алғаш болып Солтүстік Американың батыс жағалауына, Панама мойынының Тынық мұхитындағы жағалауына жетті. Желкенді кемелер дәуіріндегі еуропалық державалардың көзқарасы бойынша Солтүстік Американың батыс жағалауы әлемдегі ең қашық жерлердің бірі саналды. Оңтүстік Американың төменгі ұшындағы Хорн мүйісін айналып, содан кейін солтүстікке қарай саяхаттау 9-12 айға созылатын қауіпті теңіз сапары болатын. Осы қиындықтар Испания империясынан басқа мемлекеттердің барлығын 18 ғасырдың екінші жартысына дейін – еуропалықтар Солтүстік Американың шығыс жағалауына алғаш рет келгеннен кейін шамамен 200 жыл өткен соң, тұрақты сапарлар жасаудан, елді мекендер мен порттар құрудан алдыртты.

Испан зерттеушілері мен конкистадорлары

1492 жылы Христофор Колумб Американы ашқаннан кейін, испандықтар жаңа әлемге жетіп, Испанияның туын көтеріп жүрді. Испания экспедициялары Папаның 1493 жылғы Inter caetera бұйрығында көрсетілген үкімдер мен 1494 жылғы Тордесильяс және 1529 жылғы Сарагоса шарттарындағы құқықтарды пайдалана отырып, Солтүстік және Оңтүстік Американың кең аумақтарын отарлап, зерттеді. Бұл ресми актілер Испанияға бүкіл Батыс жарты шарды (шығыс Бразилияны қоспағанда), соның ішінде Солтүстік Американың барлық батыс жағалауын отарлауға эксклюзивті құқық берді. Батыс жағалауға алғаш жеткен еуропалық экспедицияны испан Васко Нунес де Бальбоа басқарды, ол 1513 жылы Панаманың Тынық мұхиты жағалауына жетті. Бальбоа Тынық мұхитын, сондай-ақ оған іргелес жатқан барлық жерлер мен аралдарды Испания коронасының иелігіне алды. Бұл акт Испанияға Солтүстік Американың батыс жағалауындағы барлық жерді иеленуге және кемемен жүзуге эксклюзивті құқық берді. Сол кездегі қалыпты сенім бойынша, Солтүстік Американың батыс жағалауы Азияға салыстырмалы түрде жақын болған, немесе екеуі физикалық тұрғыда байланысты болуы мүмкін еді. Солтүстікке қарай Аниан бұғазы деп аталатын тар Солтүстік-Батыс өткелі бар деп есептелді, кейбіреулер оның 42° солтүстік ендікте (қазіргі Орегон мен Калифорния арасындағы шекараның ендігі) Тынық мұхитына жетіп, Сент-Лоуренс шығанағында Атлант мұхитына қосылатынына сенді. Құрлық байланысын растау және осы Аниан бұғазын табу Испанияның Қытаймен және Азияның басқа елдерімен тікелей сауда жолдарын құруға жасаған күш-жігерінің маңызды бөлігі болды. Мексика мен Орталық Американың Тынық мұхиты жағалауы осы кезеңде экономикалық дамуға аса қолайлы болған жоқ. Мексиканың солтүстік жағалауы (Баха-Калифорния түбегін қоса алғанда) негізінен егістік немесе қоныстарды ұстауға жеткілікті мал шаруашылығы үшін тым құрғақ болды. Шөлдердің оңтүстігінде Мексика мен Орталық Америкадағы Тынық мұхиты жағалауындағы ормандар мен ондағы тропикалық аурулар кең ауқымды дамуға үлкен кедергі келтірді. Ерекше жағдайларға қазіргі Мексикадағы Пуэрто-де-Навидад және Акапулькодағы маңызды испан порттарының дамуы жатты. Навидадтың маңызы азайған кезде, Акапулько Солтүстік Американың батыс жағалауындағы Испания империясының негізгі порты болды және солтүстікке зерттеу экспедициялары мен Қиыр Шығысқа сауда жолдары үшін база ретінде пайдаланылды. 1533–1535 жылдары испан конкистадоры Эрнан Кортес қазіргі Калифорния жеріндегі аңыз байлықтарды іздеу үшін Акапулькодан солтүстікке қарай теңіз саяхаттарын жеке демеушілік етіп, қаржылады. Осы сапарлардың үшіншісінде Кортес сапарға қатысып, қазіргі Ла-Пасқа, Баха-Калифорния түбегіне жеткен болуы мүмкін. 1539 жылы Кортес демеушілік етіп, қаржылаған және Франсиско де Улоа басқарған тағы бір сапар үш кішкентай кемемен экспедицияға шықты. Олар Акапулькодан солтүстікке қарай Тынық мұхиты жағалауын зерттеу және Аниан бұғазын іздеу үшін жүзіп кетті. Экспедиция Мексиканың батыс жағалауымен солтүстікке қарай жүзіп, алты аптадан кейін Калифорния шығанағына жетті. Ол өз демеушісінің құрметіне шығанақты «Кортес теңізі» деп атады. Оның бір кемесі дауылда жоғалып кеткенде, Улоа қалған екі кемені жөндеу үшін тоқтап, содан кейін сапарын жалғастырып, ақырында шығанақтың солтүстік шетіне жетті. Аниан бұғазының жолын таба алмаған Улоа оңтүстікке бұрылып, Баха-Калифорния түбегінің шығыс жағалауымен жүзіп, Ла-Пас шығанағына жетті. Онда су мен ағашпен қамтамасыз етіліп, Улоа аралдың батыс жағалауын бойлап, Тынық мұхитында солтүстікке қарай жүзіп өтті. Оның кішкентай кемелерінің жылдамдығын қатты жел мен толқындар шектеді, нәтижесінде ол Акапулькоға қайтуға мәжбүр болды. Саяхат 28° солтүстік ендікке (Исла-де-Седрос маңы) жетті. 1540 және 1541 жылдары Баха-Калифорнияға жасалған сапарларға Кортестің қарсыласы, Жаңа Испанияның вице-королі демеушілік етті. Бұл сапарларға Эрнандо де Аларкон (1540) және Франсиско де Боланос (1541) басшылық етті. Аларконның сапары Франсиско Васкес де Коронадоның құрлықтағы экспедициясымен үйлестірілуі тиіс еді; Аларкон төменгі Колорадо өзеніне, мүмкін қазіргі Калифорния мен Аризона шекарасына дейін енген (бірақ Коронадоның экспедициясымен кездеспеген). Боланос сапары Жаңа Испанияда бұрыннан белгілі емес жаңа ақпарат бермеді. Солтүстік Американың батыс жағалауының осы бөлігіне «Калифорния» атауын Боланос берген деп кейбіреулер санайды, бірақ басқалары бұл атау алғаш рет Аларконның жазбаларында пайда болғанын айтады. Гватемаланың губернаторы да Гватемаланың батыс жағалауында Тынық мұхиты флотын құруға шешім қабылдады, оны Азияға өтуге талпыныс жасау үшін пайдалану мақсатында. Испания үшін жүзіп жүрген португалдық саяхатшы Фердинанд Магеллан 1521 жылы Оңтүстік Америкадан Тынық мұхитын кесіп өтуге болатынын көрсетті. Сондықтан 1536 жылдан бастап, Испаниядан әкелінген жабдықтар (мысалы, якорь) мен Орталық Американың тас жолы арқылы тасымалданған жергілікті ағаштарды пайдалана отырып, төрт жылдың ішінде он үш кемеден тұратын флот салынды. Көптеген қиындықтардан кейін, осы кемелердің көп бөлігі (Руй Лопес де Виллалобос басқаруымен) Солтүстік Америкадан Филиппинге дейін Тынық мұхитын кесіп өтуге бұйрық берілді. Аз бөлігі португалдық навигатор Хуан Родригес Кабрильо басқаруына берілді, ол Испания коронасы үшін жүзіп жүрген. Кабрильо Азия материгіне жететін күтілетін жағалау жолын зерттеу және Аниан бұғазын табу үшін Солтүстік Американың батыс жағалауымен солтүстікке қарай жүруге бұйрық берілді. 1542 жылы Кабрильо қазіргі АҚШ-тың батыс жағалауын зерттеген алғашқы еуропалық болды, ол Сан-Диего шығанағына қонды және Монтеррейден 37°10' солтүстікке дейін жағалаумен солтүстікке қарай жалғастырды. Бірақ Кабрильо 1543 жылдың 3 қаңтарында қайтыс болды, ал қалған зерттеулерді Бартоломе Феррер басқарды, ол қазіргі Орегонның батыс жағалауындағы Рог өзеніне дейін жеткен болуы мүмкін. Маңыздысы, 1565 жылдан бастап Акапулько маңызды Манила галеондарының үйі болды. Манила галеондары Мексикадан күміс пен асыл тастармен жүктелген Тынық мұхитын кесіп өтіп, Филиппинге жетті. Мұнда байлық Азия тауартәсілдері, дәмдеуіштер, жібек және фарфор сияқты тауарларды сатып алу үшін пайдаланылды. Бұл тауарлар Манила галеондарымен Акапулькоға қайтарылды; содан кейін тауарлар Испанияға жіберу үшін Испания қазына флотына берілді. Манила галеондары Испанияға берген табыс Испания коронасы мен осы кезеңдегі Испания экономикасы үшін маңызды болды. Мигель Лопес де Легаспи 1565 жылы Филиппиннің жаулап алуын аяқтағаннан кейін, Жаңа Испанияға, аралдардан қайтатын кемелер үшін жүзе алатын маршрутты зерттеу және картаға түсіруге бұйрық беріп, «Сан-Педро» флагманымен қайтарды. «Сан-Педро» Себудан шығып, шамамен солтүстік-шығысқа қарай бағытталды, Жапония тогын (Жапония тогы деп те аталады) бойлап өтіп, Калифорния жағалауына, Кейп Мендосино ендігіне жетті. Екі мың бес жүз шақырымдық саяхат Калифорния мен Жаңа Испания жағалауларымен Акапулько портына жеткізді. Бұл маршрут басқындық монах және навигатор Андрес де Урданета «Сан-Педро» кемесінде картаға түсірді және үш жүз жылға жуық Испанияның Маниладан Акапулькоға жүзген галеондарының барлығы осы маршрутты ұстанды. Тынық мұхитын кесіп өтуге жеті айға дейін уақыт кеткен. Кемелерге паналауға және зардап шеккендерін жөндеуге болатын Калифорния жағалауындағы портты табу қажет болды. Солтүстік Американың белгісіз Тынық мұхиты жағалауын зерттеуге бұйрық берілді және зерттеулер 42° солтүстік ендіктен солтүстікке қарай кеңейтілуі керек еді. 1585 жылы капитан Франсиско де Гали Филиппиннен қайтып келе жатқанда...

Ағылшындық пайыздар

Солтүстік Американың батыс жағалауын алғаш рет 1579 жылы ағылшын саяхатшысы, сер Фрэнсис Дрейк зерттеді. Ол Дрейк шығанағына қонды, бұл аймақты Англияның иелігі деп жариялады және оны Нова Альбион немесе Жаңа Англия деп атады. Дрейк ешқандай елді мекендер құрмағанымен және ағылшындардың келесі ресми сапары екі жүз жылдан кейін болғанына қарамастан, Дрейктің әрекеттері мен Кэботтың 1497 жылғы алғашқы талабы 18-шы ғасырдың соңында Солтүстік Американың батыс жағалауының бір бөлігіне британдық талаптардың негізін қалады. Бұл талаптар кейін Орегон шекарасы бойынша даудан кейін АҚШ-қа өткізілді.

Қоныстар мен қақтығыстар (1750-1846)

16 ғасырдың басынан бері Солтүстік Американың батыс жағалауында 200 жылдан астам үстемдік құрған испандықтардың орнына, 18 ғасырдың ортасынан бастап британдық және орыс тері саудагерлері пайда болды, Калифорния миссиялары құрылды, содан кейін Мексика және Орталық Америка елдері тәуелсіздік алды. Осы кезеңнің көп өткен соң АҚШ Солтүстік Американың батыс жағалауындағы басты күшке айналу жолына қадам басты.

Жаңа Испания жағалауындағы испандық елді мекендер

1760 жылдары Сан-Бласта (қазіргі мексикалық Наярит штатында) кемелер салу, оларды жабдықтау және Солтүстік Американың батыс жағалауында, Баха-Калифорниядан Аляскаға дейін, экспедициялық база ретінде қызмет ету мақсатында порт құру туралы шешім қабылданды. Бүгінгі күні Жаңа Испанияның вице-королі Мексиканың батыс жағалауында толығымен жаңа кеме жасау портын құруға неліктен шешім қабылдағаны нақты белгісіз, өйткені Акапулько порты бұрыннан-ақ бар еді. Сан-Блас таңдалған себептердің қатарында Калифорниядағы арналған пункттерге Акапулькодан бір аптаға жуық теңіз жолымен жақын болуы, Жаңа Испания астанасынан көп алшақтамауы, және ең бастысы, кемелерді салу үшін қажет болатын тропикалық қатты ағаштарға оңай қол жетімділік болуы мүмкін. Сан-Блас кемелерді салған және 1769 жылдан 1820 жылға дейін осы зерттеу және жабдықтау сапарларының бас порты болды.

Испанияның елшіліктері

1769 жылға дейін Калифорнияда (сол кезде Лас Калифорнияс деп аталған) алғашқы миссиялар құрылған жоқ. Олардың ішінде 1769 жылы Сан-Диегода, 1770 жылы Монтерейде және 1776 жылы Сан-Францискодағы миссиялар болды. Бұл миссиялар ақырында Баха Калифорния түбегінің оңтүстік ұшынан Сан-Францисконың солтүстігіндегі Сономаға дейін созылды. Миссиялардың мақсаты, көбінесе олармен бірге pueblo (қала) және presidio (әскери бекініс) болып орналасқан, аймаққа 250 жылдық испандық талапты бекіту еді. Бұл қажеттілік Ресей мен Ұлыбритания Солтүстік Американың батыс жағалауының ең солтүстік бөлігінде тері саудасы орындарын құра бастағанда одан да өзекті болды. Бұған қоса, Акапулькоға қайтып келе жатқан теңізден шаршаған Манила галеондары үшін қауіпсіз бекініс құруға ұзақ жылдар бойы қызығушылық танылды.

Ресей қоныстары

Ресей империясынан келген зерттеушілер мен тері аулаушылар (Семён Дежневтің 1630 жылғы экспедициясынан бастап) қазіргі Алясканың Тынық мұхиты жағалауына жетті, және онда елді мекендер құрғаннан кейін (1784 жылдан бастап) Солтүстік Американың батыс жағалауы бойында аң ауру мен сауданы кеңейтті. 19 ғасырдың басында Ресей империясының тері аулаушылары Солтүстік Американың батыс жағалауын зерттеді, Сан-Диегоға дейін теңіз суырының терісін аулады. 1812 жылы Ресей-Америка компаниясы қазіргі Бодега шығанағының солтүстігінде, Сан-Францискодан шамамен алпыс шақырым қашықтықта орналасқан Форт-Росс бекінісін салды, Аляскадағы елді мекендеріне қажетті ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру үшін осы аймақты пайдалану мүмкіндігіне үміттенді, бірақ бұл үміт іске аспады.

Испандық зерттеулер

XVIII ғасырдың соңында Испания Тынық мұхитының солтүстік-батысында Ресей мен Ұлыбританияның ықпалының күшеюіне жауап ретінде Аляскаға дейінгі жағалауды зерттеу экспедицияларын жіберді. 1774 жылы Хуан Хосе Перес Эрнандеске 60° солтүстік ендікке дейінгі жағалауды зерттеу тапсырылды, бірақ ол 55°30’ солтүстік ендікке ғана жетті. Хайда Гвайидегі Лангара аралынан тыс жерде ол хайда тайпасымен, ал үйіне қайтар жолда нуу-чах-нульт тайпасымен байланыс орнатты. 1775 жылы испандық капитан Дон Бруно де Эсета басқаратын екі кемеден тұратын экспедиция қазіргі Вашингтон штатының жағалауына қонды – бұл жағалаудың солтүгіне дейін жеткен еуропалықтың алғашқысы болды. Экспедиция Испанияның жағалаудағы барлық жерге, соның ішінде солтүстіктегі орыс елді мекендеріне құқығы бар екенін қайта растады. Екі кеме бірге солтүстікке қарай Гренвилл мүйісіне дейін жүзіп, жергілікті куйналт тайпасының шабуылына жауап ретінде Эсета оны Пунта-де-лос-Мартирес (немесе «Шейіттер мүйісі») деп атады. Ол Колумбия өзенінің сағасын көрген алғашқы еуропалық болды. Жоспар бойынша, екі кеме бөлініп кетті, біреуі қазіргі Вашингтон штаты мен Канаданың шекарасына дейін жалғастырды. Екіншісі (қазіргі екінші офицер Хуан Франсиско де ла Бодега и Куадра басқаратын) өз бұйрықтарына сәйкес жағалау бойымен жол тартты, соңында 1775 жылдың 15 тамызында 59° солтүстік ендікке жетіп, қазіргі Ситка қаласының жанындағы Ситка шығанағына кірді. Дәл сол жерде испандықтар көптеген «егемендік актілерін» орындады, Пуэрто-де-Букарели (Букарели шығанағы), Пуэрто-де-лос-Ремедиос және Сан-Хасинто тауына (үш жылдан кейін британдық саяхатшы Джеймс Кук оны Эджкамб тауы деп атады) ат берді және оларды Испанияның меншігі деп жариялады. 1790 жылы испандық саяхатшы Сальвадор Фидальго экспедицияға жетекшілік етті, ол қазіргі Кордова, Аляска және Вальдес, Аляска қалаларына сапар жасады, онда егемендік актілері орындалды. Фидальго қазіргі Кодиак аралына дейін барды, ондағы кішкентай орыс елді мекеніне барды. Содан кейін Фидальго Кеней түбегіндегі Анкоридждің оңтүстік-батысында орналасқан Александровск (қазіргі Англия шығанағы немесе Нанвалек, Аляска) деген орыс елді мекеніне барды, онда Фидальго ресми егемендік рәсімін өткізу арқылы Испанияның бұл аймаққа деген құқығын қайта растады. 1791 жылы Маласпина экспедициясы Солтүстік-Батыс өткелін іздеуді қолға алды, Аляска жағалауын Якутат шығанағынан Принц Уильям шығанағына дейін зерттеді. Якутат шығанағында экспедиция тлингит тайпасымен байланысқа түсті. Экспедиция ғалымдары тайпаны зерттей отырып, әлеуметтік нормалар, тіл, экономика, соғыс тактикасы және жерлеу салты туралы мәліметтерді жазып алды. Экспедициядағы суретшілер Томас де Сурья мен Хосе Кардеро тайпа мүшелерінің портреттерін және тлингиттердің күнделікті өмірінен көріністер жасады. Якутат шығанағы мен Айси шығанағының арасындағы мұздық кейіннен Маласпинаның құрметіне аталды. Бұл экспедицияға ботаник Луис Нее де қатысты, ол көптеген жаңа өсімдіктерді жинап, сипаттады. Мексикаға оралған кезде Маласпина экспедициясы Ванкувер аралындағы Нутка шығанағындағы испандық бекінісінде бір ай болды (төменде қараңыз). Экспедиция нутка тайпасын зерттеді. Содан кейін екі кеме оңтүстікке қарай Мексикаға қарай жүзіп, испандықтардың қоныстанған және миссиялық Монтерей қаласына (Калифорния штаты) тоқтады. Сонымен қатар, Франсиско де Элиза басқарған экспедиция Хуан-де-Фука бұғазын зерттеу кезінде Грузия бұғазына кіретін жолды тапты, бұл одан әрі зерттеуді қажет етті. Акапулькода Маласпина екі шхунаны, «Сутиль» мен «Мексикананы» өз офицерлерінің бірі Дионисио Алкала Галианоның басқаруына берді және оларды Джорджия бұғазын зерттеу үшін солтүстікке жіберді. Галиано экспедициясы 1792 жылы Джордж Ванкувер экспедициясымен бір уақытта өтті. Екі экспедиция Джорджия бұғазында кездесіп, су картасын жасау және Ванкувер аралының арал екенін анықтау үшін бірлесіп жұмыс істеді. Бүгінде Испанияның мұрасы ондаған испандық жер аттарында сақталған. Аляскада бұларға Маласпина мұздықтары мен Кордова мұздықтары, Вальдес, Кордова және Порт-Гравина қалалары, сондай-ақ Орка шығанағы, Кордова шыңы және Ревильягигедо аралы кіреді. Британ Колумбиясындағы ең белгілі испандық атаулардың бірі (көптеген атаулардың ішінде) – Квадра аралы, Галиано аралы, Габриола аралы және Харо бұғазы.

Британдық Солтүстік Америка

1778 жылы британдық теңізші капитан Джеймс Кук өзінің үшінші және соңғы саяхатының ортасында Солтүстік Американың батыс жағалауымен жүзіп өтіп, Калифорниядан Беринг бұғазына дейінгі жағалауды картаға түсірді. Солтүстік Американың батыс жағалауының солтүстік бөлігі британдықтардың иелігінде болды, бірақ бұл аймақты 1788 жылға дейін ешбір британдық азамат басқармады, сол кезде Джон Мирс бүгінгі Британдық Колумбиядағы Нотка шығанағында алғашқы шағын сауда бекетін ашты. Оның бекеті 1788 жылдың соңында қиратылды, бірақ ол мұны жоққа шығарды.

Испания мен Ұлыбритания арасындағы қақтығыс

Испания Nootka Sound (Санта-Круз-де-Нутка, 1789 және 1795 жылдар аралығында сақталған) Ванкувер аралында, қазіргі Британдық Колумбияда өзінің бәсекелес бекіністі сауда бекетін құрды және британдық саудагерлерді олардың кемелерін тартып алып, күшпен кетіруге тырысты, бұл Nootka дағдарысын туғызды. Испания мен Ұлыбритания арасындағы Тынық мұхитының солтүстік-батысын бақылау үшін соғыс 1790, 1793 және 1794 жылдары қол қойылған үш Nootka келісімі арқылы болдырмалды. Испания Тынық мұхитының солтүстік-батысында отарлар құруға өзінің эксклюзивті құқығы бар деген талабынан бас тартты (осы талап 1493 жылғы папалық бұйрығы мен 1513 жылғы Балбоаның іс-әрекеттеріне негізделген) және Испания номиналды түрде талап еткен, бірақ ешқашан иеленбеген кез келген аймақта отарлар құруға Ұлыбританияның құқығын мойындады. Бұл келісім Британдықтардың Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы, соның ішінде қазіргі Британдық Колумбия, Орегон және Вашингтон штаттарындағы ықпалын күрт арттыруға мүмкіндік берді. Бұл келісімнің басты иегері 1825 жылы Орегон штатының Портленд қаласының солтүстігінде Колумбия өзенінің арғы бетінде Форт-Ванкуверде ірі сауда бекетін құрған Гудзон шығанағы компаниясы болды. Осы бас кеңседен Компанияның тері аулаушылары Тынық мұхитының солтүстік-батысына таралып, шығысқа қарай Роки тауларына және Сискию жолы арқылы оңтүстікке қарай Калифорнияның Орталық аңғарына дейін жетті.

Мексиканың тәуелсіздігі

Испанияның иелігінде болған, қазір Мексика деп аталатын аймақ (алғашқыда "Америка Солтүстік" немесе "Солтүстік Америка" деп белгіленген) 1821 жылы Испаниядан тәуелсіздік үшін соғыс жеңгеннен кейін, бастапқыда Испанияның Тынық мұхитының жағалауындағы миссияларын және қоныстарын сақтап қалды. Сондай-ақ, Мексика Испанияның бүгінгі Калифорния мен Орегон шекарасына дейінгі аумақтарға талап етуін жалғастырды. 1830 жылдары Мексика Калифорниядағы миссиялардың шіркеу бақылауында болуын тоқтатты және жерді секулярлық дамуға, әсіресе мал шаруашылығына ашты. 1840 жылдары Сан-Диего, Лос-Анджелес, Сан-Франциско және Монтерейде шағын мексикалық қоныстар пайда болды. Бұл қоныстар негізінен американдық және еуропалық сауда кемелерімен мал терісі мен май саудаласты. Бұл кезең бостондық Ричард Генри Дананың танымал теңізшілік естеліктерінде, "Мачтадан екі жыл бұрын" сипатталған, ал осы кезеңдегі мексикалық ірі жер иелерінің мәдениеті Калифорнияның романтикалық шаруашылық дәуірінің шарықталуы ретінде жиі еске алынады. Мексиканың аймаққа бақылауы 25 жылдан кейін ғана аяқталды. Жергілікті мексикалық шенеуніктердің американдық фермерлердің мүлкін тартып алуға және оларды қыста Калифорниядан қууға тырысуы "Аюдың туы көтерілісі" деп аталатын сәтті көтеріліске әкелді.

Орталық Американың тәуелсіздігі

1820 жылдары Испанияның Орталық Америкадағы иеліктері тәуелсіздік алды, ал жаңа мемлекеттердің шекаралары одақтар мен құрылымдарда өзгеріп отырды. Мысалы, кейін Панама мемлекетіне айналатын аймақ Колумбияның провинциясы болды, ал Гватемала Мексикамен конфедерацияның бір бөлігі болды және 1838 жылы жеке мемлекетке айналғанға дейін Орталық Американың Біріккен провинцияларының құрамына кірді. Осы кезеңде (және 20 ғасырға дейін) Орталық Американың көптеген мемлекеттерінде саяси тартыстар тоқтамады, себебі жергілікті халықтар мен элиталар арасындағы, сондай-ақ элиталардың топтары арасындағы күрес жалғасты.

Француздық мүдде

1786 жылы Жан Франсуа де Галап, Ла Перуза графы, Людовик XVI-ның бұйрығымен француз ғалымдары мен суретшілерінің тобын зерттеу сапарына жетекшілік етті және олар Калифорниядағы Монтерейде құрметпен қарсы алынды. Олар Калифорнияның миссиялық жүйесі, жері және халқы туралы мәліметтер жинады. 1840 жылы Калифорнияға келген тағы бір француз ғылыми экспедициясының басшысы Эжен Дюфлот де Мофрас: «Калифорния соғыс кемесі мен екі жүз сарбаз жібергісі келетін кез келген елге тиесілі болады» деп жазды. 1841 жылы Солтүстік Калифорниядағы мексикалық әскери қолбасшы, генерал Мариано Вальехо: «Франция Калифорнияның иесі болуға тырысып жатыр деген күмәнді жоқ» деп мәлімдеді.

АҚШ-тағы кеңейту

1805 жылы Солтүстік Американың батыс жағалауына алғаш рет ресми түрде америкалықтар, Льюис пен Кларк экспедициясы, Колумбия өзенінен төмен қарай, қазіргі Орегон мен Вашингтон арасындағы шекараға дейін келді. 1819 жылы Адамс-Онис шарты арқылы Құрама Штаттар Тынық мұхитының солтүстік-батысына қатысты (Нутка конвенциясында келісілген) испандық талаптарды алды. Құрама Штаттар Испания Нотка конвенциясының нәтижесінде ерекше құқықтарға деген кез келген талаптан бас тартқанына қарамастан, Аляскаға дейін Тынық мұхитының солтүстік-батысына Испанияның айрықша меншік құқығын алғанын мәлімдеді. Бұл позиция Ұлыбританиямен "54 40 немесе соғыс!" ұранымен танылған Орегон шекарасы дауына әкелді. Екі ел дауды шешуді кейінге қалдыруға және АҚШ-та Орегон аймағы деп аталған жерге британдық және американдық иммигранттардың қоныстануына рұқсат беруге келісті (қазіргі Орегон, Вашингтон және Айдахо штаттары; бүгінгі Британ Колумбиясының көп бөлігі; сондай-ақ Монтана және Вайоминг штаттарының бір бөлігі). 1841 жылы Америка Құрама Штаттарының зерттеу экспедициясы Солтүстік Американың батыс жағалауына кемемен сапар жасады және қазіргі Портленд, Орегон қаласынан Сан-Францискоға дейін Сискию жолымен құрлық арқылы топ жіберді. 1830-жылдардың ортасынан бастап америкалықтар Солтүстік Американың батыс жағалауына көптеп келе бастады. Олар алғаш рет Орегон жолымен құрлық арқылы келіп, негізінен қазіргі Портлендтен оңтүстікке қарай жатқан бай Уилламет аңғарында қоныстанды. 1841 жылы америкалық қоныстанушылардың алғашқы құрлықтағы тобы Калифорния жолымен Калифорнияға жетті, ал 1840-шы жылдардың ортасына қарай Калифорнияға көптеген американдықтар келді. Сонымен қатар, АҚШ пен Ұлыбритания арасындағы Орегон аймағына қатысты ұзақ жылдарға созылған дау 1846 жылы Орегон шартына қол қою арқылы шешілді; Орегон шарты даулы аумақты бөліп, кейіннен Канада мен АҚШ арасындағы қазіргі халықаралық шекараны құрады.

Жылдам өсу (1846-1945 жылдар)

Осы дәуірде Солтүстік Американың батыс жағалауының көп бөлігі, негізінен жергілікті халықтармен бейімделген аймақтан, жергілікті емес халықтың кеңінен қоныстануына дейін өзгерді. Атап айтқанда, АҚШ-тың батыс жағалауы ең айқын өзгерістерді бастан кешті, бұл Калифорниядағы алтын асығумен және одан кейінгі құрлықтық теміржолдардың ашылуымен, Оңтүстік Калифорниядағы Голливудтың дамуымен, сондай-ақ АҚШ-тың Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығының өсуімен байланысты. Осы кезеңде Канада мен Мексика да дамыды, бірақ бұл процестері біршама баяу болды.

Америка Құрама Штаттары

Калифорниядағы американдықтар Мексикаға қарсы көтеріліс ұйымдастырып, 1846 жылы қысқа ғұмырлы Калифорния Республикасын құрды. Бірақ, Мексика-Америка соғысы жарияланған еді, және американдық әскерлер Калифорнияны тез арада басып алды. Соғыс аяқталғаннан кейін Мексика Калифорнияны АҚШ-қа өткізді. 1848 жылы Калифорниядағы алтын асығу (Gold Rush) жағдайды күрт өзгертті, бұл бүкіл елден және әлемнің түкпір-түкпірінен көшіп келушілердің көптеп келуіне себеп болды. Көптеген адам алтын таппаса да, көпшілігі қалып, қауымдастықтар құрып, егіншілікпен және басқа да шаруашылықтармен айналысты. Халық санының артуына қарамастан, батыс жағалауы бұрынғыдай шеткері жатты. Америка Азамат соғысының әсері шамалы болды, бірақ 1869 жылы аяқталған алғашқы құрлықтан құрлыққа созылған темір жолдар жағдайды өзгертті. Бірінші рет мигранттар мен иммигранттар үшін батыс жағалауына көшу салыстырмалы түрде арзан және оңай болды. 1867 жылы АҚШ Ресей империясынан Алясканы сатып алып, Солтүстік Америка құрлығындағы американдық экспансияны аяқтады. Келесі 75 жыл ішінде АҚШ-тың батыс жағалауында үлкен өзгерістер болды. Ауыл шаруашылығы, мұнай, ойын-сауық және өнеркәсіп салаларының қарқынды дамуы Калифорния халқының санын едәуір арттырды. Калифорния, Орегон және Вашингтон штаттарының экономикасын орман шаруашылығы, балық аулау және өнеркәсіп жетекке шығарды. Алайда, Алясканың экономикасы шағын болды, оған үш алтын асығу кезеңі (Клондайк, Ном және Фэрбанкс) мен коммерциялық балық аулауға қарамастан, жоғары құн мен тәуекелді инвестициялық ахуал Алясканың географиялық ерекшеліктерінде дамуды шектеді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Боинг, Дуглас Авиация, Кайзер Кеме құрылысы және Вигор Кеме құрылысы сияқты қорғаныс компаниялары Батыс жағалауындағы, әсіресе Сиэтл, Портленд және Лос-Анджелес қалаларындағы соғыс уақытындағы өндіріске үстемдік етті. Тынық мұхитындағы Жапонияның күшейіп келе жатқан қатеріне жауап ретінде Аляскаға жасалған әскери инвестициялар да артты. Жапония соғысты АҚШ құрлығына жақындатуды көздеп, Америка Театрының бір бөлігі ретінде құрлықтық Тынық мұхиты жағалауына құрлық, әуе және теңіз арқылы шабуылдар жасады, мысалы, Элвудты бомбалау, Алеут аралдары операциясы және Фу Го шашырату бомбалау кампаниясы.

Канада

Алтынға деген құмарлық солтүстікке қарай бірте-бірте тарады; 1858 жылы Британдық Колумбияда Фрейзер каньоны алтын асығы басталды, ал ғасыр соңында Клондайк алтын асығы Юконды іздеушілердің көптеп келуіне себеп болды. Халықаралық шекараның ресми түрде белгіленуі Ұлыбританияның Тынық мұхитындағы территорияларын жоғалту қаупін толығымен сейілтуге жеткіліксіз болды, әсіресе ол халық саны және даму деңгейі жағынан АҚШ-тың батыс штаттарынан қалып қойды. Британдық Колумбияның 1871 жылы Канада Конфедерациясына қосылу шарты ретінде, Канада үкіметі Британдық Колумбияға темір жол салуға уәде берді. Алайда, Тынық мұхитындағы сыбайлас жемқорлыққа байланысты оқиғалар, Тынық мұхиты порты мен теміржол станциясының орналасуы және қытай жұмысшылерін пайдалану мәселелеріне байланысты, Канадалық Тынық мұхиты темір жолы 1885 жылға дейін толыққанды аяқталмады. Жаңа темір жол бүкіл әлемді қамтитын, Британ империясының территориялары арқылы өтетін "Қызыл желі" деп аталатын маңызды байланыс құралына айналды.

Мексика

Мексиканың Тынық мұхитының жағалауы экономикалық тұрғыдан салыстырмалы түрде дамымаған күйде болды, бірақ Наярит жағалау аймағындағы темекі шаруашылығы, Акапулькодағы туризм және барлық жағалау бойындағы шағын аулау оған ерекшеліктерді қосты.

Орталық Америка

Орталық Америка елдері осы кезеңде саяси қиындықтарды бастан өткерді (Коста-Риканы ерекше жағдай деп есептесек) және кофе мен банан өндірісін, АҚШ-тың инвестициялары мен күшті бақылауымен кеңейте бастады. 1903 жылы АҚШ-тың ықпалымен жаңадан тәуелсіздік алған Панама мемлекеті құрылды, бұл Канал аймағының құрылуына және 1914 жылы Панама каналының ашылуына жол ашты. Каналдың ашылуы аймақ үшін экономикалық үлкен пайда әкелді, себебі АҚШ-тың шығысы мен Еуропамен сауда жасау айтарлықтай жеңілдеді.

Иммиграция

Алтын іздеулер де, теміржол салу да көп еңбек күшін қажет етті. Екі шекараның да екі жағында қолданылған негізгі еңбек ресурсы – Шығыс Азиядан, көбінесе Қытай мен Жапониядан келген иммигранттар болды. Бұл иммигранттар өте аз төлемге жұмыс істеуге дайын тұрды және батыс жағалаудың инфрақұрылымын дамытуда маңызды рөл атқарды. Бірақ олар үнемі кемсітуге ұшырады. Азиялықтар Америка Құрама Штаттары мен Канадада өз азаматтық құқықтарынан айырылды. Азиялық иммиграцияны шектеуге де қысым болды, және бұл пікірлер квоталар, баж салығы және соңында 1920 жылдары екі елде де толыққанды тыйым салу арқылы іске асырылды. Кемсітудің салдарынан және бірлестікте қалуға деген ниеттің болуына байланысты, батыс жағалаудағы ірі қалалардың барлығында қытайлықтар шоғырланған аудандар пайда болды.

Сауданың артуы және Екінші дүниежүзілік соғыс

Жапон экономикасының өсуі аймаққа да пайдасын тигізді, себебі Тынық мұхиты арқылы сауда жасау мүмкіндігі зор әлеуетін көрсетуді жалғастырды. Бірақ, бірнеше онжылдықтан кейін Жапония үлкен қауіп-қатерге айналды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Солтүстік Америкаға қарсы шабуылдар азаз болды, алайда Алеут аралдарындағы әскери операциясы ең маңыздысы болды. Жапония аймаққа зиян келтіру үшін мыңдаған Фу Го шарларын бомба ретінде жіберіп, орман өрттерін қозуға тырысты. Бұл көбінесе нәтижесіз болды; бірнеше шар Канада немесе АҚШ-қа түсті, бірақ олар елеулі қиратуға себеп болмады. Одан да ауыр салдарға алып келгені – этникалық жапондықтардың тұтқындалуы болды, олар мүліктерінен айырылып, тек тегі үшін ішкі жер аударылуға жіберілді.

Соғыстан кейінгі кезең (1945 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

Соғыстан кейінгі жылдар Солтүстік Американың батыс жағалауында зор өркендеу мен өсімге толы болды. Жапонияның жылдам қайта жандануы және келесі онжылдықтардағы таңғажайып дамуы батыс жағалауындағы порттар үшін үлкен байлық әкелді. Жапония Канада мен АҚШ-тың екінші ірі сауда серіктесіне айналды, ал осы сауданың басым бөлігі батыс жағалауында (АҚШ және Канада бір-бірінің ең ірі сауда серіктестері) шоғырланды. Кейін Азияның басқа да елдері осы саудаға қосылды. Тынық мұхитының солтүстік-батыс аймағында орман шаруашылығы, кен өндіру және балық аулау негізгі салалар болып қала берді. Калифорния ойын-сауық, ғарыш өнеркәсібі және электрониканың орталығына айналды. 1959 жылы Алясканың құрамына қосылуынан кейін, әскери шығындар, Кук шығанағы мұнай өнеркәсібінің дамуы және 1964 жылғы жер сілкінісінен кейінгі қалпына келтіру жұмыстары 1960 жылдары штаттың экономикалық өсуін күшейтті. АҚШ-тың басқа аймақтарынан ерекшеліктері болған батыс экономикасы өндіріске негізделмеді, ал 1970-1980 жылдардағы деиндустриализация аймаққа көп зиян тигізбеді – бұл батыстағы қарқынды өсім мен шығыстағы тұрақсыздық немесе төмендеу арасындағы тепе-теңдіксіздікке алып келді. Осы кезеңде батыс жағалауы Ф.Д. Рузвельт жылдарындағы саясатынан шегініп, халықтың салықтарды төмендетуді жақтауына байланысты консерватизм бағытына бет бұрды. АҚШ-та бұл Республикалық партияға, әсіресе Калифорниялық екі республикашыл президент – Ричард Никсон мен Рональд Рейганға қолдау көрсету арқылы көрінді. Британдық Колумбияда оңшыл Социалдық-кредиттік партия үштен астам онжылдық бойы үкімет құрды. Дегенмен, Сан-Франциско және Ванкувер сияқты ірі порт қалалары экология, кәсіподақтар, феминизм және гомосексуалдар құқықтарын қолдайтын балама көзқарастарды қалыптастырды. 1990 жылдардың соңында Солтүстік Американың экономикалық жаңғыруы жоғары технологиялық өнеркәсіп есебінен Солтүстік Калифорнияда өсімге ықпал етті. Алайда, сол кезде басталған Жапонияның он жылдық экономикалық құлдырауы аймаққа зиян келтірді. Бұл Оңтүстік-Шығыс Азия, Оңтүстік Корея және әсіресе Қытайдың қарқынды дамуымен толықтырылды. Бірақ бүкіл аймақ саяси тұрғыдан да күрт өзгерді. Батыс гомосексуалдар құқықтары, аборт және жеңіл есірткінің заңдастырылуы сияқты әлеуметтік мәселелерде консерватизмнен алшақтады. 1991 жылы Британдық Колумбия әлеуметтік демократиялық Британдық Колумбияның Жаңа демократиялық партиясын сайлап, Социалдық-кредиттен бас тартты. Калифорния, Вашингтон және Орегон Билл Клинтонның екі президенттік сайлаудағы жеңісіне, сондай-ақ 2000 және 2004 жылдары Ал Гор мен Джон Керридің шамалы жеңіліске ұшырауына ықпал етті; алайда Аляска үш кандидатқа да қарсы дауыс берді. Бұл өзгеріс көбінесе қалалық жағалау аймақтарында байқалды. Ішкі, Калифорнияның ауылдық аймақтары берік республикашыл болып қалды, ал Британдық Колумбияның ішкі аймағы, бір кезде жұмысшылардың бекінісіне толы болғанмен, Реформа партиясы мен оның ізбасарларына сенімді дауыс берді.