Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Татабанья (Tatabánya) – Венгрияның солтүстік-батысындағы, Орталық Трансдунай аймағындағы 64 305 тұрғыны бар округтік құқықтарға ие қала. Ол Комаром-Эстергом қаулының орталығы болып табылады.
Tatabánya (; Totiserkolonie; ) is a city with county rights of 64,305 inhabitants in northwestern Hungary, in the Central Transdanubian region. It is the capital of Komárom Esztergom County.
Орналасқан жері
Қала Герексе мен Вертес таулары арасындағы аңғарда орналасқан, астанадан шамалы қашықтықта. Географиялық орнының арқасында қала теміржол және автомобиль торабы болып табылады. Венадан Будапештке дейінгі М1 (сонымен қатар Е60, Е75 еуропалық бағыттары) тас жолы қала шебінен өтеді, ал Вена-Будапешт теміржолы да қала арқылы жүреді.
The city is located in the valley between the Gerecse and Vértes Mountains, some from the capital. By virtue of its location, the city is a railway and road junction. The M1 (also European routes E60, E75) motorway from Vienna to Budapest passes through the outer city limits, and the Vienna Budapest railway line also passes through the city.
Инфрақұрылым
2001 жылғы санақ бойынша Татабаньяда 28 912 үй шаруашылығы тіркелді, олардың 92%-ы орталық жылу жүйесімен және телефон байланысымен қамтамасыз етілген. Көптеген үй шаруашылықтары кабельді теледидар желісіне қол жеткізе алады. Қала көшелерінің 98%-ы асфальтталған, және қоғамдық көлік жақсы деңгейде ұйымдастырылған. T Busz қала ішінде автобус қызметтерін, ал KNYKK аймақтық автобус қызметтерін ұсынады.
According to the 2001 census, Tatabánya had 28,912 households and 92% of them had central heating and telephone access. Almost all households have access to the cable TV network. 98% of the city roads are paved, mass transport is well organized. T Busz provides local bus services and KNYKK provides the regional bus services.
Білім
20-ғасырдың ортасына дейін қаладағы білім беру деңгейі орташа болды, бірақ ғасырдың екінші жартысында ол орташадан төмендеп, негізінен жергілікті шахталардың қызметкерлерінен жоғары білім талап етілмеуіне байланысты болды. 20-ғасырдың соңына қарай бұл тенденция өзгерді. Қазір қалада екі колледж, он орта мектеп, 16 бастауыш мектеп, 18 балабақша және бес нәрестелер бағы бар.
Until the mid 20th century, educational standards in the city were average, but in the second half of the century they deteriorated to below average, mostly because the local mines did not require their employees to have a high level of education. By the end of the 20th century, this trend had reversed again. The city currently has two colleges, ten secondary schools, 16 primary schools, 18 kindergartens, and five crèches.
Мәдениет және спорт
Ең маңызды мәдени мекеме – Мари Ясаи театры. Қалада мұражайлар мен кітапханалар сияқты бірнеше басқа да мекемелер бар. Татабаньяда 1910 жылы құрылған «ФК Татабанья» футбол командасы бар. Қалада сонымен қатар сәтті «Татабанья КК» гандбол командасы да бар. Татабаньяның ең танымал тұрғындарының бірі – Йозеф Киприч, ол «Татабаньяның сиқыршысы» деп аталады. 1985 жылы Венгрия чемпионатының үздік мергені атанды, 26 ойында 18 гол соқты. Барлығы ол Нидерландқа көшуден бұрын Татабаньяда тоғыз маусым ойнады. Ол Татабаньядағы 10-шы маусымында алғашқы ойынын ойнағанда, Роттердамның «Фейеноорд» клубы онымен келісімшарт жасауға қызығушылық танытты. Киприч ойланбастан келісімшартқа қол қойып, Татабаньядан Роттердамға кетті. Ол сондай-ақ Венгрияның үздік мергендерінің бірі. Венгрия ұлттық құрамасы сапындағы футболдың он бір маусымында «Сиқыршы» 70 матчта 28 гол соқты.
The most important cultural institution is the Mari Jászai Theatre. The city has several other institutions, including museums and libraries. Tatabánya has a football team called FC Tatabánya, founded in 1910. The town also has a successful handball team, Tatabánya KC. One of Tatabánya's most prominent residents is József Kiprich, formally known as "the Wizard from Tatabánya". He became the top goalscorer in the Hungarian League in 1985, scoring 18 goals in 26 matches. In total, he played nine seasons at Tatabánya before making the move to the Netherlands. He had just played his first match in his 10th season at Tatabánya when Feyenoord of Rotterdam got interested in signing him. Kiprich didn't hesitate and signed a contract and left Tatabánya for Rotterdam. He is also one of Hungary's top goal scorers. In eleven seasons of football with the Hungarian national team, "the Wizard" managed to score 28 goals in 70 appearances.
Көрікті жерлер
Герексе тауының ең биік нүктесінде орналасқан Турул ескерткіші Орталық Еуропадағы ең ірі құс мүсіні болып табылады. Сзелим үңгірі және Герексе тауының орман саябағы – жергілікті туристер арасында танымал орындар.
The Turul monument, above the city on the top of Gerecse Mountain, is the largest bird statue in Central Europe. The Szelim cave and the forest park of Gerecse Mountain are local tourist attractions.