Кіріспе
Христиандық мейрам, кейбір елдерде мемлекеттік мереке.
Епифания (/ə/'/p//ɪ//f//ə//n//i/ əPIFənee), немесе Ид аль Гхитас (عيد الغِطاس), Шығыс христиан дәстүрінде «Теофания» деп те аталады. Бұл христиандық мейрам күні Магтардың сапарын, Иса Мәсіхтің шомылдырылуын және Қанадағы тойды еске алады. Кейде оны «Үш патша күні» деп атайды, ал кейбір дәстүрлерде – «Кішкентай Рождество» деп атайды. Сонымен қатар, кейбір дінбасында Епифания мейрамы Епифания маусымын бастайды. Шығыс христиандары Иса Мәсіхтің Иордан өзенінде шомылдырылуын (бірақ оны да Епифания деп атайды) еске алады, оны Құдайдың Ұлы ретінде әлемге танылуы деп қарастырады. Иорданиядағы Әл-Магтас, Батыс жағалаудағы Каср-әл-Яхудға жақын орналасқан, Иса Мәсіхтің шомылдырылуы мен Жақияның (Иоанн Креститель) қызметі болған жер деп саналады. Мереке дәстүрлі түрде 6 қаңтарда тойланады. Алайда, 1970 жылдан бері кейбір елдерде мереке 1 қаңтардан кейінгі жексенбіде атап өтіледі. Әлі Юлиан күнтізбесін қолданатын Шығыс шіркеулері мерекені халықаралық Григориан күнтізбесі бойынша 19 қаңтарда тойлайды, себебі Юлиан және Григориан күнтізбелері арасындағы қазіргі айырмашылық 13 күнге жетеді. Алавиттер мен Таяу Шығыс христиандары да 19 қаңтарда мерекені тойлайды. Епифаниядан кейінгі дүйсенбі «Арбалы дүйсенбі» деп аталады. Епифаниямен байланысты халықтық әдеттерге Епифания әндері, есіктерге әсемдеме салу, үйді баталау, «Үш патша торты» жеу, қысқы суға шомылу және шіркеу қызметтеріне қатысу кіреді. Көптеген жерлердегі христиандар Рождестволық әшекейлерін Епифания қарсаңында (Он екінші түні) алып тастайды, бірақ тарихи түрде басқа христиан елдерінде оларды Епифания маусымының соңында, Кенделмас күнінде алып тастайды. Бір XVII ғасырлық дәстүрге сәйкес, Рождестволық әшекейлерді Епифания қарсаңынан бұрын алып тастау жаманға жорылады, ал сол күні алып тастамағандар оларды Кенделмас күнінде алып тастауға мүмкіндік алады.
Этимологиясы мен сөздің бастапқы қолданылуы
Эпифания сөзі грекше ἐπιφάνεια, epipháneia, яғни көрініс немесе пайда болу дегенді білдіреді. Бұл сөз φαίνειν, phainein етістігінен туындаған, яғни "көріну" деген мағынаны білдіреді. Ежелгі грек тілінде ол таңның шығуы, соғыста жаудың пайда болуы, бірақ ең бастысы – құдайдың табынушыға көрінісі (теофания) үшін қолданылған. Септуагинтада бұл сөз Израиль Құдайының көрінісін білдіру үшін пайдаланылған. Грек тіліндегі осы мерекеге берілген баламалы атаулар: τα Θεοφάνια, ta Theophánia "Теофания" (ешкімге қатысты емес, көпше түрде), η Ημέρα των Φώτων, i Iméra ton Fóton (қазіргі грекше айтылуы), "Жарықтар күні" және τα Φώτα, ta Fóta, "Жарықтар".
Alternative names for the feast in Greek include τα Θεοφάνια, ta Theophánia "Theophany" (a neuter plural rather than feminine singular), η Ημέρα των Φώτων, i Iméra ton Fóton (modern Greek pronunciation), "The Day of the Lights", and τα Φώτα, ta Fóta, "The Lights".
Тарих
Эпифания, мүмкін, Рим империясының шығыс бөлігінде грек тілінде сөйлейтін халықтарда Исаның шомылдыру рәсіміне арналған мейрам ретінде пайда болған. 200 жылы Александриялық Климент былай деп жазды: «Бірақ [алғашқы христиандық гностикалық діни ұстаз] Базилидтің ізбасарлары да Оның шомылдыру рәсімінен өткен күнін тойлайды, ал өткен түні оқумен өткізеді. Олар бұл күн Тиберий патшаның билігінің 15-ші жылындағы Тиби айының 15-ші күні деп есептейді. Кейбіреулер оны сол айдың 11-інде тойлағандарын да айтады». (Александриялық Климент, б.з. 200 ж.) Мысырлық күндер 6 және 10 қаңтарға сәйкес келеді. Базилидтер гностикалық секта болды. «Оқылымдар» деген сөздер Базилидтер Ізгі хабарларды оқығандарын көрсетеді. Ежелгі жазбаларда мәтін діни оқуларға қарай орналастырылған. Егер қауым жыл басында Марк Ізгі хабарын оқып бастаса, онда ол 6 қаңтарда шомылдыру туралы оқиғаға жетеді, осылайша мейрам күнін түсіндіреді. Егер христиандар Марк Ізгі хабарын базилидтер сияқты оқыса, екі топ та 6 қаңтар күніне өздігінен жететін болар еді. Христиандық мейрам ретінде Эпифанияға ең алғашқы сілтеме 361 жылы Аммиан Марцеллин жазуында кездеседі. Мереке екі рет тізілген, бұл шомылдыру мен туған күнді екі рет тойлауды білдіреді. Исаның шомылдыру рәсімі бастапқыда туған күнімен бірге тойланды, себебі оның шомылдырылғанда дәл 30 жаста болғаны айтылды; көптеген шіркеу әкелері Исаның жасы 30 болғанын айтады, бірақ міндетті түрде дәл сол жаста емес. Саламис Епифаний 6 қаңтарды Мәсіхтің «Туған күні, яғни Оның Эпифаниясы» (hemera genethlion toutestin epiphanion) деп айтады. Сондай-ақ, ол Қанадағы керемет сол күні болғанын айтады. Епифаний шомылдыру рәсімін 6 қарашаға белгілейді. Эпифанияның маңызы оның тууын еске алуды, патшалардың келуін, Исаның балалық шағындағы барлық оқиғаларды, Жақия шомылдыру рәсіміне дейінгі және тіпті Ғалилеядағы Қанадағы үйлену тойындағы кереметті қамтиды. Латын тілінде сөйлейтін Батыста бұл мерекеде патшалардың келуіне баса назар аударылды. Патшалар әлемнің яһуди емес халықтарын білдірді, сондықтан бұл «жұртқа аян» деп саналды. Осы оқиғада христиан жазушылары Израиль балаларына да аян болғанын түсіндірді. Жохан Зұлтанов патшалар мен Ирод сарайының кездесуінің маңыздылығын былай түсіндірді: «Жұлдыз олардан жасырылған еді, сондықтан олар өздерінің жолбасшысы жоқ екенін байқағанда, яһудилермен ақылдасудан басқа амалдары болмас еді. Осылайша Исаның дүниеге келуі туралы жаңалықты баршаға жеткізді». 385 жылы паломник Эгерия (Силвия деп те аталады) Иерусалим мен Бейт-Лехемде өткен мереке туралы айтып берді, оны ол «Эпифания» деп атады, ол Мәсіхтің тууын еске алды. Тіпті осы ерте кезеңде мерекемен байланысты октава болды. VI ғасырдың ортасында құрастырылған «Иерусалимнің грузин ән кітабында» осы мейрамға арналған әндер бар. 380 жылы 25 желтоқсанда уағыз айтқан Грей Нацианский бұл күнді «Теофания» (та теофания, бұрын Дельфидегі пұтқа табынушылық мейрамының атауы) деп атап, бұл күнді «Мәсіхтің киелі туған күнін» еске алу күні деп атады және тыңдаушыларына жақын арада Мәсіхтің шомылдыру рәсімін тойлайтындарын айтты. Содан кейін 6 және 7 қаңтарда тағы екі уағыз айтып, Мәсіхтің тууы мен патшалардың келуін тойлау бұрыннан бар екенін және енді оның шомылдыру рәсімін еске алатындарын мәлімдеді. Осы кезде екі оқиғаның да мерекелері бөлек-бөлек түрде тойлана бастады, кем дегенде Каппадокияда. Қасиетті Иоанн Кассианның айтуынша, тіпті оның заманында (5-ғасырдың басында) Египет монастырлары 6 қаңтарда туған күнді және шомылдыру рәсімін бірге тойлаған. Армян апостол шіркеуі 6 қаңтарда ғана Мәсіхтің туған күнін тойлайды.
Кэролдар мен әнұрандар
"Nun liebe Seel, nun ist es Zeit" – Георг Вайсселдің 1642 жылы алғаш рет жарық көрген неміс Epiphany әнұраны. Екі аса таныс Рождество әні Epiphany мерекесімен байланысты: Уильям Чаттертон Дикс 1860 жылы Магтарды қоршаған көптеген аңызға жауап ретінде жазған "Бұл қуанышпен, ертедегі адамдар сияқты" және Джон Генри Хопкинс кіші – сол кезде Епископ шіркеуінің диаконы – 1857 жылы Нью-Йорктегі Бас теологиялық семинарияның студенттері үшін әсем мерекелік шеру ұйымдастыруға белсенді қатысқан (осы әнұран да осы шеруде орындалған). Кристофер Вордсворт сөздерімен жазылған және көбінесе Чарльз Стейггаллдың "Сент-Эдмунд" әнімен орындалатын "Шүкіршілік пен мақтау әндері" тағы бір танымал әнұран, бірақ ол Рождество әні ретінде мәдениетте аз танымал. Epiphany мерекесі үшін гимн ретінде "Үш патша" әні қолданылады.
Мереке күні
1955 жылға дейін, Папа Пий XII литургиялық октавалардың үшiнен басқа барлығын жойғанға дейін, Латын шіркеуі Епифанияны сегіз күндік мейрам ретінде тойлаған, ол 6 қаңтарда басталып 13 қаңтарда аяқталған. Осы октавадағы жексенбі күні 1893 жылдан бері Киелі Отбасы мерекесі болып келген, ал Рождество 5 қаңтарда аяқталатын он екі күн ретінде есептелген, одан кейін 6-13 қаңтар аралығындағы октава келеді. 1969 жылғы Жалпы Рим күнтізбесінің жаңартылуы күнді белгілі бір деңгейде өзгертуге мүмкіндік берді, онда былай делінген: «Иеміздің Епифаниясы 6 қаңтарда тойланады, егер ол міндетті мереке ретінде сақталмаса, онда 2 мен 8 қаңтар аралығындағы жексенбіге ауыстырылуы мүмкін». Сондай-ақ, ол Епифания мерекесін Рождество уақытының бір бөлігі етіп белгіледі, оны Рождествоның алғашқы кешкі құлшынысынан (24 желтоқсан кешінде) бастап, Епифаниядан кейінгі жексенбіге дейін (6 қаңтардан кейінгі жексенбі) дейін, соның ішінде деп анықтады. Лютерандық, англикандық, моравиандық, методистік және біріккен протестанттық қауымдар, сондай-ақ басқа конфессиялардың өкілдері Епифанияны 6 қаңтарда, Епифания аптасының (октаваның) келесі жексенбісінде немесе басқа уақытта (5 қаңтардағы Епифания алдындағы кеш, ең жақын жексенбі және т.б.) жергілікті дәстүрлерге сәйкес тойлай алады. 1976 жылға дейін англикан шіркеулері 6 қаңтардан бастап сегіз күндік октаваны сақтаған. Бүгінде, Иеміздің Епифаниясы, Бас Мереке ретінде жіктеледі, кейбір англикандық провинцияларда 6 қаңтарда ғана тойланады (мысалы, Канаданың Англикан шіркеуі). Шығыс шіркеулері 6 қаңтарда Епифанияны (Теофанияны) тойлайды. Грекиядағы сияқты, кейбір шіркеулер заманауи қайта қаралып дамытылған Юлиан күнтізбесін қолданады, ол 2800 жылға дейін Грегориан күнтізбесімен сәйкес келеді, бұл көптеген елдерде азаматтық мақсаттар үшін қолданылады. Басқа шығыс шіркеулері, Ресейдегідей, шіркеу күндерін есептеу үшін ескі Юлиан күнтізбесін ұстанады. Осы ескі күнтізбелік шіркеулерде Епифания қазіргі уақытта Грегориан күнтізбесі бойынша 19 қаңтарда, ал Юлиан күнтізбесі бойынша 6 қаңтарда тойланады. Үндістанның православие шіркеуі 6 қаңтарда Денеха (сирия тілінде «көтерілу» деген мағынаны білдіреді) мерекесін тойлайды, ал Эфиопияның православие шіркеуі 19 қаңтарда ЮНЕСКО мұралық тізіміне енгізілген Тимкат фестивалін тойлайды.
Eastern churches celebrate Epiphany (Theophany) on January 6. Some, as in Greece, employ the modern Revised Julian calendar, which until 2800 coincides with the Gregorian calendar, the one in use for civil purposes in most countries. Other Eastern churches, as in Russia, hold to the older Julian calendar for reckoning church dates. In these old calendar churches Epiphany falls at present on Gregorian January 19 – which is January 6 in the Julian calendar. The Indian Orthodox Church celebrates the feast of Epiphany, Denaha [Syriac term which means rising] on January 6, and the Ethiopian Orthodox Church celebrates on January 19 as the Timkath festival, which was included in the UNESCO heritage list of festivals.
Епифания маусымы
Кейбір шіркеулерде Епифания мерекесі Епифания маусымын бастайды, ол Epiphanytide деп те аталады. 2000 жылы Адвентте Англия шіркеуі, Англикан қауымының ана шіркеуі, шіркеудің нормативтік литургиясы болып қала беретін және мұндай литургиялық маусымның жоқ екендігі туралы Жалпы дұғалар кітабындағы қызметтерге балама ретінде Жалпы ғибадат сериясын мақұлдап, өз литургиясына ерікті Epiphany маусымын енгізді. Англия шіркеуінің ресми басылымында былай делінген: "Рождество маусымы көбінесе он екі күнге созылады, Епифаниямен аяқталады. Заманауи қолданыста Рождествоның толық қырық күнге созылып, 2 ақпанда Ұсыну мерекесімен аяқталуына балама дәстүрді білдіруге тырысады". Ол осы кезеңнің соңғы бөлігін Epiphany маусымы ретінде ұсынады, Epiphany жексенбілерін қамтиды және "тек Ұсыну мерекесімен (Candlemas) аяқталады". "Епифания маусымы" деген терминді басқа бір түсіндірмеде Епифаниядан бастап Күл шәрбісінің алдындағы күнге дейінгі мерзімге қолданылады. Америка Құрама Штаттары мен Сингапурдағы кейбір методистер осы литургияларды ұстанады. Лютерандар Күл шәрбісінен бұрынғы соңғы жексенбіні Иеміздің Тәні өзгеру мерекесі деп атап өтеді, және олар Epiphany-дан бастап соған дейінгі бүкіл кезеңді Epiphany маусымы деп атайды делінеді. Америкадағы Евангелистік лютеран шіркеуі осы кезеңді білдіру үшін "Epiphany-дан кейінгі уақыт" терминдерін қолданды. "Содан кейін" деген сөз тіркесі қарастырылып отырған кезеңді "Қарапайым уақыт" кезеңіне сәйкес келетінін білдіреді. Пресвитериан шіркеуі (АҚШ) Epiphany мен Елуінші күнді маусым ретінде атап өтпейді; бұл шіркеу үшін "Epiphany-дан кейінгі бесінші жексенбі" сияқты сөз тіркестері литургиялық маусым емес, уақыттың өтуін көрсетеді. Оның орнына "Қарапайым уақыт" термині қолданылады. Католик шіркеуінде "Рождество уақыты Иеміздің туған күнінің бірінші кешкі дұғасынан бастап, Epiphany-дан кейінгі жексенбіге дейін немесе 6 қаңтардан кейін жалғасады"; 1969 жылғы литургияның қайта қаралуына дейін Epiphany октавасынан кейінгі жексенбілер немесе, бұл жойылған кезде, Epiphany октавасының орнын басатын Иеміздің шомылуы мерекесінен кейін "Epiphany-дан кейінгі екінші (және т.б., алтыншы) жексенбі" деп аталды, себебі Елуінші күн мерекесі мен Ұш Түлік мерекесінен кейінгі кем дегенде 24 жексенбі "Елуінші күнден кейінгі екінші (және т.б.) жексенбі" деп белгіленді. (Егер бір жылда Елуінші күнден кейінгі 24 жексенбіден көп болса, Epiphany-дан кейінгі төрт пайдаланылмаған жексенбі Елуінші күнден кейінгі 23-ші және 24-ші жексенбілердің арасына қосылды.) Иоанн Михаэль Д'Арсидің имприматурын алған Католик құлшылықтары мен тәжірибелер энциклопедиясында Epiphanytide туралы былай делінген: "Epiphanytide кезеңі 6 қаңтардан бастап Септуагима жексенбісіне дейін созылады және Пасха күніне байланысты бірден алты жексенбіге дейін болады. Октава үшін ақ түс, ал маусым үшін жасыл түс литургиялық түс болып табылады".
Христиан дәстүрі бойынша Епифания
Епифанияны Шығыс және Батыс шіркеулерінің екеуі де тойлайды, бірақ олардың арасындағы маңызды айырмашылық – осы мереке қандай оқиғаларды еске алатынында. Батыс христиандары үшін бұл мереке көбінесе Магтардың келуін еске түсіреді, ал Исаның шомылдырылуы мен Қанадағы тойдағы керемет туралы айтылады, бірақ оларға аз көңіл бөлінеді. Шығыс шіркеулері Иордан өзеніндегі Мәсіхтің шомылдырылуын тойлайды. Екі дәстүрде де мерекенің мәні бір: Мәсіхтің әлемге танылуы (сәби ретінде немесе Иорданда) және Құдайдың адам баласы болып дүниеге келуінің құпиясы. Қанадағы тойдағы керемет те Епифания кезінде Мәсіхтің қоғамдық өмірінің алғашқы танылуы ретінде тойланады.
Батыс шіркеулері
354 жылға дейін Батыс шіркеуі Мәсіхтің тууының мерекесін Рождество мейрамы ретінде бөліп, оның күнін 25 желтоқсан деп белгіледі; 6 қаңтарды Мәсіхтің көрінісін еске алу үшін, әсіресе патшаларға, сондай-ақ оның крещениесі мен Қанадағы тойдағы керемет оқиғаны еске алу үшін қалдырды. 1955 жылы Иеміздің Крещениесінің жеке мерекесі орнатылды, осылайша Батыста Епифания мейрамы мен Мәсіхтің крещениесін еске алу арасындағы байланыс одан әрі әлсіреді. Дегенмен, венгрлер 6 қаңтардағы мерекені "Vízkereszt" деп атайды, бұл сөз "víz" (су) және "kereszt, kereszt ség" (крещение) сөздерін еске түсіреді.
Батыс шіркеулеріндегі литургиялық практика
Батыста көптеген адамдар, мысалы, Англикандық қауымның, лютерандық шіркеулердің және методистік шіркеулердің жаттықтаушылары 25 желтоқсаннан басталып, 5 қаңтарда аяқталатын он екі күндік мереке тойлайды, ол Рождество маусымы немесе Рождествоның он екі күні деп белгілі. Рим-католик шіркеуінің литургиялық жылға қатысты жалпы ережелері мен жалпы римдік күнтізбесі 1969 жылдан бері "Рождество уақыты Иеміздің тууының бірінші кешкі құлшынысынан басталып, Эпифаниядан кейінгі немесе 6 қаңтардан кейінгі жексенбіге дейін созылады" деп анықтайды. Жариялау диякон, кантор немесе оқырман Евангелиені оқығаннан кейін немесе қасиеттілік дұғасынан кейін амбода айтуы немесе әнмен орындауы мүмкін. Кейбір батыс ритуалдық шіркеулер, мысалы, англикандық және лютерандық шіркеулер католик шіркеуіне ұқсас амалдарды қолданады. Эпифания мерекесіне арналған шіркеу кантаталарын протестант композиторлары Георг Филипп Телеман, Кристоф Граупнер, Иоганн Себастьян Бах және Готфрид Генрих Штёлцель жазған.
Шығыс православие шіркеулері
Православ шіркеулерінде тойланатын мейрамның атауы ағылшын тілінде Теофания деп аударылуы мүмкін, себебі ол грек тіліндегі Θεοφάνια ("Құдайдың көрінуі" немесе "құдайлық аян") дегенге жақын. Бұл мейрам литургиялық жылдың Ұлы мейрамдарының бірі болып саналады және маңыздылығы тұрғысынан Пасхадан (Қайта тірілуден) және Пентикосттан (Елуінші күнден) кейін үшінші орында тұрады. Бұл мереке әрбір шіркеу қолданатын күнтізбе бойынша 6 қаңтарда тойланады. Юлиан күнтізбесін ұстанатын кейбір православие шіркеулері үшін бұл күн осы ғасырда Григориан немесе түзетілген Юлиан күнтізбесі бойынша 19 қаңтарға сәйкес келеді. Шығыс шіркеуіндегі бұл мейрамға ең алғашқы сілтеме Александриялық Клименттің "Строматис" еңбегіндегі (I, XXI, 45) мына сөзінде кездеседі: «Біздің Иеміздің туған жылы ғана емес, күні де анықталған». Базилийдің ізбасарлары оның шомылдыру күнін мейрам ретінде тойлайды, ал оған дейін түнін оқумен өткізеді. Олар бұл оқиғаның Тиберий Цезардың билік құрған он бесінші жылында, Туби айының он бесінші күні болғанын айтады, ал кейбіреулері – сол айдың он бірінші күні болғанын мәлімдейді (Туби айының 11 және 15 күндері қаңтардың 6 және 10 күндеріне сәйкес келеді). Егер бұл 6 қаңтарда Мәсіхтің тууы мен шомылдыруының екеуі де тойланған болса, онда бұл әрмен апостол шіркеуінің дәстүріне сәйкес келеді, ол Исаның тууын 6 қаңтарда тойлайды, бұл мейрамды Иеміздің Тууы және Теофаниясы деп атайды. Оригеннің мейрамдар тізімінде (Contra Celsum, VIII, xxii) Епифанияға қатысты ешқандай сілтеме жоқ. Епифания мейрамына қатысты алғашқы сілтеме 361 жылы Аммиан Марцеллинның (XXI: ii) еңбегінде кездеседі. Шығыс шіркеуінің кейбір бөліктерінде 6 қаңтар біраз уақыт бойы Исаның тууы мен шомылдыруын біріктіретін мейрам ретінде тойланды. Константинополь төртінші ғасырда 25 желтоқсанды Исаның тууының күні ретінде қабылдағанмен, басқа жерлерде Исаның тууы 6 қаңтарда тойлана берді, ал бұл күн кейіннен тек оның шомылдыруына арналды. Мереке 5 қаңтардағы Парамониямен аяқталады. Парамония: Мейрамға дейінгі күн Парамония деп аталады (грекше παραμονή, славянша navechérie). Парамония қатаң ораза күні ретінде сақталады, онда физикалық мүмкіндігі бар адал жандар кешке алғашқы жұлдызды көргенге дейін тамақтан бас тартады, содан кейін шарап пен майы бар тамақ ішуге рұқсат етіледі. Бұл күні Патшалық сағаттар оқылады, осылайша бұл мейрам Мәсіхтің тууымен және Ұлы жұмамен байланыстырылады. Патшалық сағаттардан кейін қасиетті Василийдің литургиясы өткізіледі, ол кешкі құлшылық пен қасиетті литургияны біріктіреді. Кешкі құлшылық кезінде Мәсіхтің шомылдыруына сілтеме жасайтын Ескі өсиеттен он бес оқылды және арнайы әндер орындалады. Егер Теофания мейрамы жексенбі немесе дүйсенбіге түйіскен жағдайда, Патшалық сағаттар алдыңғы жұма күні оқылады, ал Парамонияда қасиетті Иоанн Златоуст литургиясы таңертең өткізіледі. Бұл жағдайда ораза шарттары біршама жеңілдетіледі. Суды баталау: Православ шіркеулері Теофанияда суды үлкен баталайды. Баталау әдетте екі рет жүргізіледі: біріншісі – мейрамға дейін, әдетте шіркеудегі шомылдыру рәсімінің ішіндегі суға, екіншісі – мейрам күні, ашық су айдынында. Литургиядан кейін дін қызметкерлері мен жамағат жағажайға, портына, кемежайға, өзенге, көлге, бассейне, су сақтағышқа және т.б. (идеалды жағдайда, бұл «тірі су» болуы керек) процессиямен (крестпен) барады. Салтанаттың соңында дін қызметкері суға батасын береді. Грек дәстүрінде ол оны суға крест тастау арқылы жасайды. Егер жағдайға мүмкіндік болса, еріктілер кресті алып қалуға тырыса алады. Кресті бірінші алып қалған адам қайта жүзіп келіп, дін қызметкеріне қайтарады, ол оған және оның отбасына арнайы бата береді. Мұндай рәсімдердің кейбіреулері ерекше танымал болды, мысалы, Флорида штатының Тарпон-Спрингс қаласында жыл сайын өткізілетін рәсім. Ресейде, қысы суық болғандықтан, суды баталау үшін мұзда тесік жасалады. Мұндай жағдайда крест суға тасталмайды, бірақ дін қызметкері оны ұстап, үш рет суға мақтан тұтады. Бұл күні баталанған су кейде «Теофания суы» деп аталады, бірақ көбінесе «қасиетті су» деп аталады, оны жамағат үйлеріне алып барып, бата ретінде дұға етеді. Адамдар қасиетті сумен өздерін және үйлерін шашыратып қана қоймай, ішеді де. Православ шіркеуі қасиетті судың дін қызметкерінің батасы арқылы өзгерген табиғатынан туындайтын қарапайым судан ерекшеленетінін үйретеді, бұл кереметті Киелі Иоанн Златоуст та растаған. Теофания – дәстүрлі түрде шомылдыру рәсімін өткізуге арналған күн, бұл литургияда «Мәсіхке шомылдыру рәсімінен өткендердің бәрі Мәсіхке киінген. Аллилуя!» деп айтылатын шомылдыру әнімен көрсетіледі. Үйге бата беру: Теофания күні дін қызметкері қауым мүшелерінің үйлерін аралап, батасын бере бастайды. Ол әр үйде қысқа уақыт намаз оқып, содан кейін үйдің ішін, бақшасын және шаруашылық ғимараттарын жаңа баталанған Теофания суымен шашырап, мейрамның тропарион және кондакион әндерін орындайды. Бұл әдетте Теофания күні немесе одан кейінгі күндері жасалады, бірақ егер қауым мүшелері көп болса, әсіресе шіркеуден алыс тұрса, әр үйді баталауға біраз уақыт қабылдауы мүмкін. Дәстүр бойынша, барлық баталар Ұлы оразаның басталуына дейін аяқталуы керек. Мейрамнан кейінгі кезең: Теофания мейрамынан кейін сегіз күндік мейрамнан кейінгі кезең келеді, онда ораза шарттары тоқтатылады. Теофаниядан кейінгі сенбі және жексенбі күндері Мәсіхтің тәлкеуі және христиандық күресте қайта тірілу мен төзімділік туралы арнайы оқылды. Осылайша, Теофания мейрамы мен Ұлы оразаның басталуы арасында литургиялық байланыс орнатылады.
And there are those who have determined not only the year of our Lord's birth, but also the day And the followers of Basilides hold the day of his baptism as a festival, spending the night before in readings. And they say that it was the fifteenth year of Tiberius Caesar, the fifteenth day of the month of Tubi; and some that it was the eleventh of the same month. (11 and 15 of Tubi are January 6 and 10, respectively.) If this is a reference to a celebration of Christ's birth, as well as of his baptism, on January 6, it corresponds to what continues to be the custom of the Armenian Apostolic Church, which celebrates the birth of Jesus on January 6 of the calendar used, calling the feast that of the Nativity and Theophany of Our Lord. Origen's list of festivals (in Contra Celsum, VIII, xxii) omits any reference to Epiphany. The first reference to an ecclesiastical feast of the Epiphany, in Ammianus Marcellinus (XXI:ii), is in 361. In parts of the Eastern Church, January 6 continued for some time as a composite feast that included the Nativity of Jesus: though Constantinople adopted December 25 to commemorate Jesus' birth in the fourth century, in other parts the Nativity of Jesus continued to be celebrated on January 6, a date later devoted exclusively to commemorating his Baptism. and concludes with the Paramony on January 5. Paramony: The Eve of the Feast is called Paramony (Greek: παραμονή, Slavonic: navechérie). Paramony is observed as a strict fast day, on which those faithful who are physically able, refrain from food until the first star is observed in the evening, when a meal with wine and oil may be taken. On this day the Royal Hours are celebrated, thus tying together this feast with Nativity and Good Friday. The Royal Hours are followed by the Divine Liturgy of St. Basil which combines Vespers with the Divine Liturgy. During the Vespers, fifteen Old Testament lections which foreshadow the Baptism of Christ are read, and special antiphons are chanted. If the Feast of the Theophany falls on a Sunday or Monday, the Royal Hours are chanted on the previous Friday, and on the Paramony the Divine Liturgy of St. John Chrysostom is celebrated in the morning. The fasting is lessened to some degree in this case. Blessing of Waters: The Orthodox Churches perform the Great Blessing of Waters on Theophany. The blessing is normally done twice: once on the Eve of the Feast – usually at a Baptismal font inside the church – and then again on the day of the feast, outdoors at a body of water. Following the Divine Liturgy, the clergy and people go in a Crucession (procession with the cross) to the nearest body of water, be it a beach, harbor, quay, river, lake, swimming pool, water depot, etc. (ideally, it should be a body of "living water"). At the end of the ceremony the priest will bless the waters. In the Greek practice, he does this by casting a cross into the water. If swimming is feasible on the spot, any number of volunteers may try to recover the cross. The person who gets the cross first swims back and returns it to the priest, who then delivers a special blessing to the swimmer and their household. Certain such ceremonies have achieved particular prominence, such as the one held annually at Tarpon Springs, Florida. In Russia, where the winters are severe, a hole will be cut into the ice so that the waters may be blessed. In such conditions, the cross is not cast into the water, but is held securely by the priest and dipped three times into the water. The water that is blessed on this day is sometimes known as "Theophany Water", though usually just "holy water", and is taken home by the faithful, and used with prayer as a blessing. People will not only bless themselves and their homes by sprinkling with holy water, but will also drink it. The Orthodox Church teaches that holy water differs from ordinary water by virtue of the incorruptibility bestowed upon it by a blessing that transforms its very nature. a miracle attested to as early as St. John Chrysostom. Theophany is a traditional day for performing Baptisms, and this is reflected in the Divine Liturgy by singing the baptismal hymn, "As many as have been baptized into Christ, have put on Christ. Alleluia," in place of the Trisagion. House Blessings: On Theophany the priest will begin making the round of the parishioner's homes to bless them. He will perform a short prayer service in each home, and then go through the entire house, gardens and outside buildings, blessing them with the newly blessed Theophany Water, while all sing the Troparion and Kontakion of the feast. This is normally done on Theophany, or at least during the Afterfeast, but if the parishioners are numerous, and especially if many live far away from the church, it may take some time to bless each house. Traditionally, these blessings should all be finished before the beginning of Great Lent. Afterfeast: The Feast of Theophany is followed by an eight day Afterfeast on which the normal fasting laws are suspended. The Saturday and Sunday after Theophany have special readings assigned to them, which relate to the Temptation of Christ and to penance and perseverance in the Christian struggle. There is thus a liturgical continuum between the Feast of Theophany and the beginning of Great Lent.
Шығыс православие
Эфиопиялық православие шіркеуінде бұл мереке Тимкат деп аталады және Григориан күнтізбесі бойынша 19 қаңтар күні тойланады, бірақ Эфиопия күнтізбесіндегі Энкутаташ 12 қыркүйекке түсетін жылдары 20 қаңтарда тойланады (яғни Григориан күнтізбесіндегі келесі ақпан айында 29 күн болады). Бұл мерекеде суға бата беру және киелі таботпен салтанатты шерулер өткізіледі. Діни қызметкер оны су қоймасына алып барып, түн бойы сонда қалдырады, ал таңертең ерте Мецехафе Кэддассие тойланады. Кейін таңертең Иордан өзенінде Исаның шомылуы туралы төрт Евангелия оқылып, суға бата беріледі, содан кейін адамдар сумен шашылады немесе суға кіреді. Табот шерумен шіркеуге қайта оралады. Сириялық христиандар арасында бұл мереке денхо (көтерілу) деп аталады, бұл атау Шығыс Сириялық рәсімдерінде білдірілген жарықтың көтерілуі түсінігімен байланысты. Шығыс Сириялық рәсімінде Эпифания маусымы (Эпифания уақыты) Денха деп белгілі. Армян апостол шіркеуінде 6 қаңтар - Мәсіхтің тууы (Сурп Цнунд) және Мәсіхтің Теофаниясы ретінде тойланады. Мерекеге дейін жеті күндік ораза ұсталады. Мереке қарсаңында Құдайға арналған литургия өтеді. Бұл литургия Исаның Құдайдың Ұлы ретінде көрінуіне арналған Храгалутси Патараг (шамдарды жағудың құдай қызметі) деп аталады. Армян апостол шіркеуінің және Шығыс Ассириялық шіркеуінің литургиясынан кейін суға бата беру рәсімі өтеді, оның барысында айқыш суға батырылады, бұл Исаның Иорданға түсуін бейнелейді, ал киелі мир (хирсон) құйылады, бұл Исаға Киелі Рухтың түсуін бейнелейді. Келесі күні таңертең, литургиядан кейін айқыш ыдысынан алынып, барлығы айқышты сүйіп, баталанған судан ішеді.
Ұлттық және жергілікті әдет-ғұрыптар
Епифания күні әлемде әртүрлі салт-дәстүрлермен тойланады. Кейбір мәдениеттерде Рождествода қойылған жасыл әшекейлер мен туған оқиғаны бейнелейтін қойылымдар Епифания күні жиналады. Ал басқа мәдениеттерде олар 2 ақпандағы Шамдар мерекесіне (Candlemas) дейін тұрады. Батыс христиандығының (Рим католиктері, протестанттар) тарихи түрде қалыптасқан елдерінде бұл салт-дәстүрлер көбінесе сыйлықтар беру, «патша торттары» және Рождество маусымын аяқтаумен байланысты. Ал дәстүрлі православие елдерінде су, крещение рәсімдері және үйді баталау осы мерекелердің басты бөлігін құрайды.
Болгария
Болгарияда Епифания 6 қаңтарда тойланады және ол Богоявление ("Құдайдың көрінісі"), Кръщение Господне (Крашtenie Gospodne немесе "Тәңірдің шомылдырылуы") немесе Йордановден ("Иордан күні", өзенге сілтеме жасайды) деп аталады. Осы күні дін қызметкері ағаштан жасалған крестті теңізге, өзенге немесе көлге лақтырады, ал жас жігіттер оны алу үшін жарысады. Күн қаңтар айының басында болғандықтан және су мұзға жақын болғандықтан, бұл құрметті іс саналады және крестке бірінші жеткен жүзушінің үйіне зор денсаулық сыйланады деп есептеледі. Калофер қаласында крест лақтырылғанға дейін Тунджа өзенінің мұзды суларында домбыра мен сыбызғымен дәстүрлі би орындалады.
Бенилюкс
Голландия және Фламанд тілдерінде бұл күнді Driekoningen (Үш патша) деп атайды, ал неміс тілінде Dreikönigstag (Үш патша күні) деп атайды. Бельгияда, Люксембургте, Нидерландының оңтүстік бөлігінде және көршілес Германияда балалар үш адамнан тұратын топтарда (Библиялық ғалымдарды бейнелейді) киініп, үйден-үйге өтіп, осы оқиғаға тән әндерді орындайды және әр үйдің есігінен монета немесе тәттілік алады. Олардың әрқайсысы жұлдызды символдайтын қағаз фонарьды ұстауы мүмкін. Нидерландыда (тек Брабант және Лимбург провинцияларында) бұл топтар жарыстарға жиналып, өздерінің миниатюралық қойылымдарын/әндерін көрермендерге ұсынады. Бельгиядағыдай, Koningentaart (Патшалар торты), бадамды толтырылған, ішіне қара бұршақ жасырылған дайындалады. Кімде-кім бұршақты өз бөлігінен тапса, сол күні патша немесе патшайым болады. Тағы бір голландтық нұсқасы – Koningenbrood, яғни Патшалар наны. Нидерландының солтүстігінде бұл дәстүрлер көбінесе жойылған, тек бірнеше жерлерде сақталған. Епифания күні Төмен елдердегі тағы бір дәстүр – келесі жылға сәттілік кіру үшін есіктер мен терезелерді ашу.
Бразилия
Бразилияда бұл күн "Диа дос Рейс" (Патшалар күні) деп, ал Латын Америкасының қалған бөлігінде "Диа де Рейес" деп аталады. Бұл күн ғимағаттардың Исаны Құдайдың ұлы ретінде растау үшін келгенін еске түсіреді. 5 қаңтардан 6 қаңтарға дейінгі түн "Патшалар түні" (немесе он екінші түн) деп аталады және Рождество мерекесінің соңғы түні ретінде музыка, тәттілер мен аймақтық тағамдармен тойланады, дәстүр бойынша осы күні Рождестволық әшекейлер жиналады.
Чили
Бұл күн кейбірде Чилиде Día de los Tres Reyes Magos (Үш патшаның күні) немесе La Pascua de los Negros (Қара ерлердің қасиетті күні) деп аталады, бірақ соңғысы сирек естіледі, өйткені құлдарға жұмыс істемеуге рұқсат етілген күн болатын.
Доминикан Республикасы
Доминикан Республикасында Día de los Tres Reyes Magos (Үш патшаның күні) тойланады және осы күні балалар Рождествоға ұқсас түрде, Рождество шыршасының астынан сыйлықтар алады. Бұл күні балалар ата-аналарымен бірге қоғамдық орындарда жаңа ойыншықтарымен ойнап көреді. Көптеген отбасылар 5 қаңтарда балалардың төсегінің астына ойыншықтарды жасырады, сонда 6 қаңтарда олар оянғанда сыйлықтарды Санта-Клаус немесе Үш патша әкелген деп сенеді. Дегенмен, әсіресе ірі қалаларда және солтүстік аймақтарда жергілікті дәстүрлер қазірге дейін сақталып, Солтүстік Американың Санта-Клаус дәстүрімен, сондай-ақ Хэллоуин сияқты басқа мерекелермен бірігіп кеткен. Бұл американдық фильмдер мен телеарналардың әсерінен туындаған, Рождестводан 6 қаңтарға дейінгі сыйлық беру дәстүрінің экономикасын құрады.
Мысыр
Епифания мерекесін Александрия Копт Православ шіркеуі тойлайды, ол Копт күнтізбесінің 11 Тобе күніне сәйкес келеді, себебі осы күні Исаның шомылдырылуында аспан ашылып, Құдай өзі Исаның және барлық адамзаттың әкесі ретінде әйгілі болды. Бұл – аян беру сәті. Бұл мереке Исаның тууынан бастап Иордан өзенінде шомылдырылуына дейінгі барлық оқиғаларды қамтиды. Копт Православ шіркеуі үшін бұл Исаның айқышқа қадам басу жолының басталуы. Сондықтан, көптеген мерекелерде Пасхадағы Қасиетті жұма күнімен ұқсастықтар бар. Епифания – Копт Православ шіркеуінің жеті ұлы мерекесінің бірі болғандықтан, қатаң ораза күні болып табылады және осы күні бірнеше діни тойлар өткізіледі. Бұл күн шіркеуде жыл бойы қолданылатын суды баталаумен байланысты, сондай-ақ, крещение (шомылдыру) тойлауға арналған ерекше күн. Бұл күні көптеген үйлерге су шашыратылып, бата алады. Жергілікті дін қызметкеріне барлық үйлерді баталауға бірнеше күн уақыт керек болуы мүмкін, сондықтан үйлерді баталау Епифания мерекесінен кейінгі күндерге созылуы мүмкін. Дегенмен, бұл рәсім ораза басталғанға дейін аяқталуы керек.
Англия
Англияда Епифания алдындағы түнді, Епифания кешін, Он екінші түн деп атайды (Рождествоның алғашқы күні 25-26 желтоқсан, ал Он екінші түн 5-6 қаңтар), және бұл мумирование мен вассал әдет-ғұрыптарының дәстүрлі уақыты еді. Рождестволық бұтақ осы күнге дейін жанып тұрды, ал қалған көмір келесі Рождествоға дейін үйді өрттен және молшықтан қорғау үшін, келесі жылғы Рождестволық бұтақты жағу үшін сақталды. Бұрынғыда Эпифания күні "Ақпан әзілі" күніне ұқсас, көңіл көтеруге және әзіл-қалжыңға арналған күн болды. Бүгінде Англияда Он екінші түн, Шекспирдің "Он екінші түн" пьесасының 1601 жылы алғаш рет қойылған күніне дейін сахналық қойылымдар үшін танымал, және Лондон қаласында жыл сайын "Қызылгүл адамы" мерекесі өткізіледі. Епифанияға арналған дәстүрлі тағам – Он екінші торт, бай, тығыз, әдетте ағылшын жеміс торты. Еуропадағыдай, торттың ішіндегі бұршақты тапқан адам бір күнге хан болар еді, бірақ ағылшын дәстүріне тән ерекшелік ретінде тортқа басқа да заттар қосылатын. Шырша тапқан – жаман, бұтақ тапқан – ақымақ, ал мата тапқан – жалған болар еді. Имбирь печеньесі және дәмдеуіштер қосылған сыра сияқты дәмді немесе ыстық тағамдар Он екінші түнде лайықты саналды, бұл даналар әкелген қымбат дәмдеуіштерді еске түсіретін. Тағы бір ағылшын Эпифания тәттісі – дәстүрлі джем торты, ол Бейт-Лехем жұлдызын бейнелейтін алты қырлы жұлдыз түрінде жасалып, сол себепті "Эпифания торты" деп аталды. Бұл күні ағылшын шебер аспаздары тортқа он үш түрлі түсті джем қолданып, сәттілікке қадам жасауға тырысты, нәтижесінде әйнек өрнегін еске түсіретін торт шығатын.
Эфиопия мен Эритрея
Эфиопиялық православие шіркеуі мен Эритреялық православие шіркеуі бұл мерекені Тимкат деп атайды және Григориан күнтізбесі бойынша 19 қаңтар күні тойланады, бірақ эфиопиялық күнтізбесінде Жаңа жыл 12 қыркүйекке түсетін жылдары 20 қаңтарда тойланады (яғни Григориан күнтізбесіндегі келесі ақпан айында 29 күн болады). Бұл мерекеде суға бата беру және қасиетті Таботпен салтанатты шерулер өткізіледі.
Финляндия
Финляндияда Epiphany лоппиайнен деп аталады, бұл атау 1600 жылдарға дейін жетеді. 1500 жылдары швед-фин лютеран шіркеуі Epiphany-ны "Үш қасиетті патшалар күні" деп атаған, ал одан бұрын Епифания деген ескі термин қолданылған. Карел тілінде Epiphany vieristä деп аталады, яғни айқыш, православие дәстүрі бойынша осы күні суды баталау үшін айқышты үш рет суға батырады. Бүгінде лютеран шіркеуінде Epiphany даналар туралы айтқаннан бөлек, миссионерлік жұмыстарға назар аударуға арналған күн. 1973 жылдан 1991 жылға дейін Финляндияда Epiphany жыл сайын сенбі күні, 6 қаңтардан ертерек емес, 12 қаңтардан кешіктірмей тойланды. Бірақ, содан кейін 6 қаңтардағы дәстүрлі күн қайта жаңартылды және осы күннен бастап ұлттық мереке ретінде қайта тойлана бастады. Рождество шыршасы дәстүр бойынша Epiphany күні үйден шығарылады. "Лоппиайнен" термині "Рождество уақытының аяқталуы" дегенді білдірсе де, шындығында Финляндияда Рождество тойы 13 қаңтардағы Нютти немесе Әулие Кнут күніне дейін созылады, осылай Скандинавиядағы Рождествоның жиырма күні аяқталады.
Франкофондық Еуропа
Францияда адамдар патша торттарының екі түрінің бірін бөліседі. Франция мен Бельгияның солтүстік жартысында торт «галет де Руа» деп аталады, ол қабықты торттан жасалған, дөңгелек, жалпақ және алтын түсті торт, көбінесе франжипан, жеміс немесе шоколадпен толтырылады. Оңтүстікте, Прованста және оңтүстік-батыста жемістермен толтырылған, тәж пішіндес торт немесе бриошь жейді. Романдияда екі түрі де кездеседі, бірақ екіншісі жиірек кездеседі. Екі түрдің де ішінде әдетте порцелин немесе пластиктан жасалған кішкентай мүсінше – «фэв» (француз тілінде бұл бұршақ) болады. Тортты үстелдің ең жас (демек, ең кінәсіз) адамы кеседі, осылайша бұршақтың кімге тиетіні кездейсоқ болатынына көз жеткізеді. Торттан мүсінше шыққан адам «патша» немесе «патшайым» атанды және тортпен бірге берілетін қағаз тәж киеді. Кейбір аймақтарда бұл адам үстелдегілерге сусын (әдетте шампан немесе шарап) ұсынуды немесе келесі патша тортын өз үйінде қабылдауға келісуді таңдай алады. Осылайша мереке қаңтар айы бойына созылуы мүмкін.
Неміс тілді Еуропа
6 қаңтар – Австрияда, Германияның үш федералды жерінде және Швейцарияның үш кантонында, сондай-ақ Граубюнденнің кейбір аймақтарында мемлекеттік мереке. Неміс тілінде сөйлейтін елдерде Sternsinger (жұлдыз әншілер) деп аталатын жастар тобы үй-үй аралап кезеді. Олар Киелі кітаптағы үш қасиеттінің киім-киімімен келеді, ал олардың басшысы әдетте сыпырғыш сабына бекітілген боялған ағаштан жасалған жұлдызды ұстайды. Көбінесе бұл топтар төрт қыз немесе төрт дауысты ән айту үшін екі ұл мен екі қыз болып құралады. Олар дәстүрлі әндермен қатар "Stern über Bethlehem" сияқты жаңа әндерді де орындайды. Олар міндетті түрде үш қасиетті адам болуы керек емес. Немец лютерандары Киелі кітапта үш қасиеттінің ер адамдар екені немесе олардың саны үш екені нақты көрсетілмегенін әжуалы түрде атап өтеді. Жұлдыз әншілер Африкадағы аштықты жою мақсатында Католик және Протестант шіркеулері бірлесіп ұйымдастырған игілік шараларға қайырымдылық жинайды, сондай-ақ келген үйлерде оларға сыйлықтар да беріледі. Жастар дәстүрлі үй батасын орындайды, есік жоғарысынан жылды әкпен белгілейді. Рим-католик қауымдастықтарында бұл тіпті бүгінгі күні дін қызметкерінің қатысуымен маңызды рухани оқиға болуы мүмкін, бірақ протестанттар арасында бұл көбінесе дәстүр және неміс тіліндегі Gemütlichkeit сезімінің бір бөлігі. Әдетте, Епифаниядан кейінгі жексенбіде жиналған ақша шіркеулерге жеткізіледі. Онда жұлдыз әншілері ретінде шыққан балалар, тағы да костюмдерімен, кейде ондаған қасиеттілер мен жұлдыздардан тұратын шеру құрайды. Германияның канцлері мен Парламенті де Епифания күні жұлдыз әншілерін қабылдайды. Үш патша торт – алтын, ладан және мирраны бейнелейтін апельсин және дәмдеуіштермен толтырылған алтын түсті бәліш. Көбінесе Швейцарияда кездесетін бұл торттар Buchteln сияқты пісіріледі, бірақ Епифанияға арналғанда лимон қабығымен және жеті үлкен бұршақ пішімінде дөңгелек табаға пісіріледі, тәжді құрайды. Немесе олар кардамон және інжу-маржан қанты қосылған, дәстүрлі қамырдан жасалған жеті бұршақ тәж пішімінде де пісірілуі мүмкін. Мұндай торттарды көбінесе супермаркеттерден сатып алуға болады, оларға әшекей және алтын қағаздан жасалған тәж қоса беріледі. Басқа елдердегідей, әшекей немесе тұтас бадамды алған адам бір күндік патша немесе патшайым болады. Епифания – жас және жас жүректер үшін ерекше қуанышты күн, өйткені бұл plündern – яғни Рождество ағаштарын печенье мен тәттілермен "тонау", имбирлі нан үйлерін және Рождестводан қалған барлық жақсы нәрселерді жеу күні. Соңында, неміс мақалында айтылғандай: "Егер Epiphany-ға дейін қыс келмесе, одан кейін де келмейді" ("Ist's bis Dreikönigs kein Winter, kommt keiner dahinter"). Епифанияға арналған тағы бір Bauernregel (неміс шаруаларының ережесі): "Егер Epiphany қарсаңы жарық және ашық болса, жақсы шарап жылы болады" ("Dreikönigsabend hell und klar, verspricht ein gutes Weinjahr").
Грекия, Кипр
Грекияда, Кипрде және әлем бойынша грек диаспорасында бұл мереке Теофания немесе кеңінен таралған Phōta (Φώτα, "Жарықтар") деп аталады. Бұл "Ұлы той" немесе Теотроми. Македонияның кейбір аймақтарында бұл жылдың ең маңызды мерекесі болып саналады. Мәсіхтің крещениесі адамның жаңадан тууының символы, сондықтан оның маңызы зор болғандықтан, төртінші ғасырға дейін христиандар осы күні Жаңа жылды тойлаған. Дәстүрлер Судың Ұлы батасымен байланысты. Бұл кеме жүруге қойылған тыйымның аяқталуын білдіреді, себебі қысқы дауылды теңіздер қалыңқанцзаройлардан – мерекелік маусымда Құдайға сенетін христиандарды мазалауға тырысатын әдетсіз жандардан тазартылады. Осы рәсім кезінде суға крест тасталады, ал ер адамдар оны сәттілік үшін алуға жарысады. Phōta тағы бір мерекелік үш күндіктің ортасында орналасқан, оған Epiphany Eve (крещение алдындағы кеш) кіреді, онда балалар крещение әндерін айтады, сондай-ақ Иоанн Баптисттің ұлы мерекесі (7 қаңтар және кеш), онда көптеген Иоанн мен Иоанна есімді адамдар өздерінің есімдерін тойлайды. Бұл – қасиеттендіру уақыты, Грекияда бұл күнәһарлықты жуу, адамдарды тазалау және әулиелердің әсерінен қорғауды білдіреді. Бұл түсінік әрине, қатаң христиандық емес, бірақ ежелгі құдайларға табынудан бастау алады. Грекияның көп бөлігінде Epiphany қарсаңында "кішкентай қасиеттендіру" деп аталатын рәсім, Protagiasi немесе "Нұрландыру" рәсімі жүргізіледі. Пастор крест пен базилик бұтағымен үй-үйге барады, бөлмелерді қасиетті сумен шашып, оларды "қасиеттендіру" немесе "жарықтандыру" үшін. Protagiasi әулиелерді қуады; кейбір жерлерде осы мақсатта от жағады. "Ұлы бата" Epiphany күні шіркеуде өтеді. Содан кейін "Крестке секіру" рәсімі орындалады: пастор крестті теңізге, жақын жердегі өзенге, көлге немесе ежелгі римдік цистернаға (мысалы, Афинада) лақтырады. Халық сенімі бойынша, бұл рәсім суға тазарту және дезинфекциялау қабілетін береді. Көптеген жерлерде крестке секіргеннен кейін жергілікті тұрғындар өзендердің, көлдердің жағалауына немесе теңізге жүгіріп, егістік құралдарын және тіпті иконаларын жуады. Шындығында, халық сеніміне сәйкес, иконалар уақыт өте келе бастапқы күштерін жоғалтады, бірақ крестпен тазартылған суға батыру арқылы оларды қалпына келтіруге болады. Бұл ежелгі сенімдердің сақталуы болуы мүмкін. Афиналықтар "жуу" деп аталатын рәсімді өткізді: Афинаның мүсіні Фалиро жағалауына процессиямен әкелінді, онда оны тұзды сумен жуып, оның қасиетті күштерін тазартып, жаңартты.
Гваделупа аралдары
Гваделупадағы мерекелер әлемнің басқа бөліктерінен өзгеше сезім береді. Бұл жерде Эпифания Рождество мерекелерінің соңғы күні емес, керісінше, Каннавалдың (Карнавалдың) басталу күні, ол Күл мерекесінің алдындағы кешке дейін жалғасады. Карнавал өз кезегінде, Вавалдың (Каннавалдың патшасы) әсем брилесімен – халықтың дауысы мен зар-жылғанысы арасында өртелуімен аяқталады.
Венгрия
Бұл күні Рождество ағаштары жиналады. Қазіргі кезде мерекемен байланысты дәстүрлер азайып бара жатқан ауылдар саны көбейді. Осы күні көптеген дәстүрлер мен сенімдер қалыптасқан. Үй баталары кезінде (коледа деп аталады), қабырғаға жыл жанына GMB (3 патшаның аттарының бас әріптерінен құралған монограмма) жазу қабылданған, бұл үйді зымырандар мен молшықтан сақтау үшін жасалған. Бата берушілерге бір ыдыс жүгері, бір ыдыс безнек, шошқаның аяғы беріліп, оларға арпа, жаңғақ, ұн, май, шұжықтан құралған қап сыйланған. Олар қасиетті сумен балаларын, үйлерін, мал-жандықтарын және қайтыс болғандарын (тікелей табытқа шашыратылып) баталаған. Кейбір жерлерде қарапайым бұлақтарға сиқырлы күштер таңылған, мысалы, Ясдзозда Тарнаға (қазіргі Трнава) тесік қазып, адамдар мұз сумен бір-бірін шашыратып, денсаулықты нығайтқан. Csillagének (Жұлдыз әндері) және Csillagozás кеңінен таралған. Csillagének әнші балалар костюм дайындап, жұлдыздарды механикалық түрде қоздырған, және оны ұлдар ғана емес, қыздар да орындаған. Бұл оқиға "Харомкиралыярас" кезінде айтылатын Киелі кітаптағы 3 патшаның және Иродтың әңгімесімен бірге қосылған. Венгрияның көптеген мерекелері сияқты, Epiphany (Vízkereszt) мерекесімен де байланысты ырымдар болған: мысалы, Буковинадағы Йозсеффальвада, сол күні шұжық тоқыса, келесі жылы олардың ұзаратынына сенген.
Үндістан
Оңтүстік Үндістанның кейбір аймақтарында Эпифания мерекесі Үш патша фестивалі деп аталады және жергілікті шіркеу алдында жәрмеңке сияқты тойланады. Бұл күн Адвент пен Рождество маусымының аяқталуын білдіреді, сондай-ақ адамдар үйдегі шыршаларды және туған ошақ композицияларын жинастырады. Гоада Эпифания жергілікті тұрғындар арасында Festa dos Reis деп белгілі. Гоадағы Рейс Магос ауылында Рейс Магос (Даналар) немесе Библиялық Магтарға арналған Трес Рейс Магос деп аталатын бекініс бар. Мерекелік шараларға көпшіліктің қатысуымен шерулер ұйымдастырылады. Чандорда да басқа Эпифания шерулері өткізіледі. Мұнда патшалық киім киген және сәнді тәж киген үш жас жігіт, жақын орналасқан Мәртебелі Ананың төбесінен ат үстінде бас шіркеуге қарай келеді, онда үш сағаттық мерекелік мисса өткізіледі. Олардың алдындағы жол ленталармен, құрма жапырақтарымен және шарлармен безендірілген, ал жол бойындағы ең кішкентай балалар Патшаларға сәлемдеме айтады. Патшалар дәстүр бойынша Чандордың үш ауылынан – Котт, Каворим және Гурдолимнен біреуден таңдалады, олардың тұрғындары 1645 жылы Чандор шіркеуін салуға көмектескен. Бұрын патшалар жоғары касталы отбасылардан ғана таңдалатын, бірақ 1946 жылдан бастап мерекеге барлық адамдар қатыса алады. Ат алу, костюмдер дайындау және кейіннен қауымға дастархан жаю сияқты шығындар әлі де жоғары, жалпы сомасы әр патшаға шамамен 100 000 рупия (шамамен 2250 АҚШ доллары) жетеді. Бұл іс қуана атқарылады, өйткені ұлдың патша болып тағайындалуы отбасы үшін үлкен құрмет және нығмет саналады. Оңтүстік Гоадағы Кансаулим да өз Үш патша фестивалімен танымал, ол бүкіл штаттан және Үндістаннан туристерді тартады. Келім, Кансаулим және Арросим ауылдарынан үш жігіт таңдалып, алтын, ладан және миыр сыйлықтарын шеруде ұсынады. Бұл ауылдардың тумасы ғана патша бола алады, сырттан келгендерге бұл рөлге қатысуға рұқсат жоқ. Жыл бойы ауылдарда кім таңдалатынын білу үшін үлкен қызығушылық оянады. Таңдалған жігіттерге тойға дейін шаштарын ұзарту қажет, олар мұқият күтімге ие болады. Шеруде үш патша зергерлік әшекейлермен безендірілген қызыл барқыт киімдер мен тәждер киіп, гүлдермен және қымбат маталармен әшекейленген ақ аттарда отырып, жүздеген адамдардан тұратын сүйегімен бірге келеді. Шеру 1581 жылы салынған жергілікті шіркеуде аяқталады, оның орталық терезесінде үлкен ақ жұлдыз ілінген, ал алаңнан түрлі-түсті тулар төгіліп тұрады. Шіркеудің іші гүлдестелермен безендірілген. Сыйлықтарын ұсынғаннан және құрбандық тақтасына және туған ошақ сахнасына құрмет көрсеткеннен кейін патшалар арнайы орындарға отырып, Қасиетті миссаға қатысады. Керала штатының Сент-Томас христиандары үшін Эпифания Дэнха деген сириялық атауымен белгілі. Сент-Томас христиандары, басқа шығыс христиандары сияқты, Исаның Иордан өзенінде крещение алуын еске алу үшін Дэнханы үлкен мереке ретінде тойлайды. Литургиялық Дэнхакалам ("Эпифания апталары") крещение рәсімінде болған екінші аянды және Исаның одан кейінгі қоғамдық өмірін еске алады. Дэнха Сиро-Малабар шіркеуімен 6 қаңтарда екі түрлі жолмен тойланады: Пиндиперунал ("Бананың сабағынан жасалған мереке") және Раккулиперунал ("Түнгі шомылумен тойлау").
Ирландия
Ирландиялықтар бұл күнді Epiphany мерекесі немесе дәстүрлі түрде Кішкентай Рождество немесе "Әйелдер Рождествосы" (ирландша: Nollaig na mBan) деп атайды. Nollaig na mBan күні әйелдер дәстүрлі түрде Рождество мерекесінде тамақ пісіру және жұмыс істеуден кейін демалып, өздері үшін тойлайды. Әдетте әйелдер осы күні арнайы дастарқанға жиналады, бірақ Канададағы кереметті құрметтеу үшін Epiphany мерекесінде шарап ішіп тойлайды. Бүгінде әйелдер ресторанда тамақтанады немесе кешкі уақытта пабқа жиналады. Олар осы күні балаларынан, немерелерінен немесе басқа да туыстарынан сыйлықтар алуы мүмкін. Ирландияда Рождество маусымының аяқталуын білдіретін басқа да Epiphany әдет-ғұрыптары бар, мысалы, соңғы он екі күнде әшекей ретінде қолданылған Рождестволық жиде бұтақтарын каминде жағу. Ирландияда белгілі бір дәстүрлер Рождествоның он екінші түнін аяқтау үшін Epiphany мерекесін тойлайды және Рождестволық әшекейлер осы күнге дейін алынып тасталмауы керек. Дегенмен, қазіргі Италия мемлекетінің кейбір аймақтарында басқа дәстүрлер бар, онда Бефананың орнына үш патша сыйлықтар әкеледі. Мысалы, Сардинияда, жергілікті дәстүрлер мен испан кезеңінің әдет-ғұрыптары қатар өмір сүретін жерде, балаларға сыйлықтар әкелетін Киелі кітаптағы үш патшаның (Сардиния тілінде Sa Pasca de is Tres Reis) дәстүрі кең таралған.
Иордания
Мыңдаған иордандық христиандар, туристер мен паломниктер әр жылдың қаңтар айында Иордан өзенінің шығыс жағалауындағы Аль-Махтас жеріне жиналады, онда Epiphany мерекесі тойланады, үлкен миссалар мен мерекелік шаралар өтеді. Бұл оқиға Иордан өзенінің шығысындағы Бетанияда болған, дәл сол жерде Жохан баптизм рәсімін өткізген. Содан бері бұл жерде бірнеше археологиялық қазбалар жүргізілді, төрт папа сапармен келді, мемлекеттік сапарлар жасалды және туристер мен паломниктік қызмет күшейді. 2016 жылы шамамен 81 000 адам бұл жерді басып көрді, олардың көп бөлігі еуропалық, американдық және араб туристері болды.
Латвия
Епифания Латвияда католиктер үшін Трийкунгу дина (Үш патша күні) немесе лютерандар үшін Звейгзнес дина (Жұлдыз күні) ретінде белгілі, бұл жұлдыз әндерін орындау дәстүрінен кейін және Мағдарларды Мәсіх баласына бастап келген Бетлехем жұлдызымен байланысты. Бұрын қара түсті жамылғыларға жарқын жұлдыздар тігілетін, олар түнгі аспанды бейнелейтін. Епифания – көңілді күндердің бірі, оны атпен тартылатын ашық шаналарда өткізіп, осы жамылғыларды серуендеушілердің тізелерін жабу үшін алып жүретін. Егер Епифания күні ашық әрі жылы болса және күн "аттардың арқасын жылытса", онда келесі жыл тек қана бейбітшілік әкеледі деп айтылатын. Егер Епифания қарсаңындағы түнде аспан жұлдыздармен толы болса, онда Латвияда алдағы жазда мол өнім күтілуі мүмкін. Тоқыма өнермен айналысу мен ағаш кесу "жаман ниеттілік" саналды, бұл ерлер мен әйелдерге толыққанды демалыс сыйлады. Егер Епифания күні иттің қауғанын естісе, болашақ серігін сол бағытта іздеу керек деп есептелді. Бұл күні үшбұрышты алма тәттілері дайындалады, сондай-ақ басқа елдердегідей, жұлдыз әндері айтылып, үйге қонақтар келіп, үй баталау рәсімі қалыптасқан.
Ливан
6 қаңтарда тойланатын Епифания – Рим шіркеуінің ғияпаттық тойы, даналардың, патшалардың келуін еске түсіреді. Алайда, Маронит шіркеуінде ежелгі дәстүрге сәйкес, бұл Исаның Жордан өзенінде Жақыншыл Жоханның (Яһуаның баптисті) қолынан суға шомылу арқылы миссиясының жариялануын білдіреді. Осы күні ливандық христиандар марқұмдары үшін дұға етеді. Мереке марониттердің көбінесе түн ортасында шіркеуге барып, миссаға қатысуымен тойланады. Түн ортасында болу себебі – Мәсіх үйлерді баталау үшін келеді. Сондай-ақ, ливандық христиандар осы күні бір-бірін құттықтап: «Эль Дейим Дейим» (دايم دايم) дейді, бұл «Тұрақты – мәңгілік» деп аударылады. Олар тек су мен ұннан қамыр илейді, ол ашытқысыз сыртта көтеріледі, құдайылық күшпен өседі. Осы күні дін қызметкері суға ағаштан жасалған крест тастайды, бұл Мәсіхтің крестпен суға батыру рәсімін бейнелейді. Адамдар суық суға крестті алу үшін секіреді, оны тапқан адам жыл бойы бақытты болады деп сендіріледі. Бұл – көптеген көрермендердің қатысқан, әсем әрі салтанатты жиын. Шошқа және сиыр етінен, сүйектерден жасалған «пача» немесе «пивтии» (пивтии) деп аталатын арнайы тағамдық желе бір күн бұрын дайындалады, бірақ Епифаниядан кейін, жылы жергілікті бренді – ракиямен (ракија) бірге беріледі. Епифания Солтүстік Македониядағы православиелік сенушілер үшін жұмыс емес күн.
Мальта
Мальтада Епифанияны көбінесе It Tre Re (Үш патша) деп атайды. 1980 жылға дейін 6 қаңтар мемлекеттік мереке болған, бірақ қазір мальтиялықтар Епифанияны жылдың бірінші жексенбісінде тойлайды. Балалар мен студенттер 6 қаңтарды әлі де мектептен демалыс күні ретінде пайдаланады және көптеген қоғамдық көшелерде Рождестволық әшекейлер осы күнге дейін жарықтандырылып тұрады. Мальталықтардың Епифания құрметіне концерттер ұйымдастыруының ұзақ тарихы бар, соның ішінде Мальта Мәдениет және өнер кеңесі ұйымдастырған, Ұлттық оркестрдің орындауындағы жыл сайынғы беделді Епифания концерті де бар. 2010 жылы президенттің шешімімен бұрын таңдалған көрермендер алдында өткізілетін Епифания концерті жалпы жұртшылыққа ашылды. Осыған байланысты Білім және мәдениет министрлігі концерттің орнын сарайдан тарихи Сакра Инфермерияға, сондай-ақ Жерорта теңізі конференциялық орталығына көшірді. Qagħaq tal Għasel немесе tal Qastanija (мальталық бал сақиналары) Мальтадағы Епифанияда әдетте ұсынылады.
Мексика
5 қаңтар күні кешке Рождествоның он екінші түні аталады және осы күні үш Киелі кітаптағы патшалардың мүсіндері туған орынға қосылады. Мексикада, Латын Америкасының көптеген елдеріндей, Санта Клаусқа Америка Құрама Штаттарындағыдай мән берілмейді. Керісінше, сыйлық әкелгендер – патшалар, олар кішкентай балалардың аяқ киімдеріне немесе жанына сыйлықтарды қалдырады. Мексикалық отбасылар осы күнді Роска де Рейес жеп тойлайды. Дегенмен, қазіргі Мексикада, әсіресе ірі қалаларда және солтүстік аймақтарда жергілікті дәстүрлер қатар жүріп, Солтүстік Американың Санта Клаус дәстүрімен, сондай-ақ Хэллоуин сияқты басқа мерекелермен ұштасады. Бұл американдық фильмдер мен телеарналар арқылы болған әсерінен туындаған, Рождестводан 6 қаңтарға дейін жалғасатын сыйлық беру дәстүрінің экономикасын құрады.
Перу
Перу Испаниямен және Латын Америкасының қалған бөлігімен Епифания дәстүрлерін бөліседі. Перу ұлттық аңызында Франсиско Писарро Лиманы "Сидад де лос Рейес" (Патшалар қаласы) деп атаған алғашқы адам болды, себебі Епифания күні ол және оның екі серігі жаңа елорда үшін қолайлы жерді іздеп тауып алған. Перуде сыйлық беруден гөрі, отбасылық және қоғамдық Рождестволық бейнелерді жинап, келесі Рождествоға дейін сақтап қоюға арналған Баджада де Рейес тойы көбірек танымал.
Филиппин
Филиппинде Epiphany "Үш патша күні" және Pasko ng Matatanda ("Қарлылар мерекесі") деп аталады, бұл елдегі Рождество маусымының ресми аяқталуын көрсетеді. Той күні кейбір филиппиндіктер сыйлықтармен қуанышқа бөленеді және бір-біріне "Үш патша күні құтты болсын!" деп тілек айтады.
Польша
Польшада Epiphany немесе Trzech Króli (Үш патша) зор той-думандармен аталып өтеді, Варшава, Познань және 2000-нан астам қалаларда даналарды қарсы алуға арналған үлкен шерулер ұйымдастырылады. Көбінесе түйелер немесе басқа жануарлар (мысалы, хайуанаттар бағынан әкелінгендер) шеруге қатысады. Бұл мереке Италия мен Испаниядағы тойларға ұқсас, елдің католик тарихын көрсетеді: даналар тәттілер таратады, балалар Ренессанс дәуірінің киімдерін киеді, ән шырқалады және тірі туылу сахналары қойылады. Балалар Еуропа, Азия және Африка түстерінде киім киюі мүмкін (даналардың туған жерлері деп есептеледі), ал шерудің соңында шіркеу басшылары Epiphany-ның рухани маңызы туралы уағыз айтады. 2011 жылы Парламент қабылдаған заңмен Epiphany Польшада коммунизм кезінде жойылғаннан кейін 50 жылдан астам уақыттан кейін ресми жұмыс емес, ұлттық мереке ретінде қайта орнатылды. Поляктар даналардың сыйлықтарын еске алу үшін ақ тас, алтын жүзік, құрбандық және янтарь қораптарын баталау үшін шіркеуге алып барады. Үйге келген соң, олар дәстүр бойынша үйдің әр есігінің үстіне баталанған таспен "K+M+B+" және жылды жазады, бұл үйдің ішіндегілерді аурудан және бақытсыздықтан қорғау үшін жасалады. Әр әріптің артындағы крест поляк тіліндегі Үш патшаның дәстүрлі аттарын – Kacper, Melchior және Baltazar – немесе "Христос осы үйді жарылқасын" деген мағына беретін латын жазуын білдіреді. Олар есіктердің үстінде жыл бойы тұрады, кейін тозаңнан тазартылып немесе келесі жылы жаңа жазулармен алмастырылады. 6 қаңтарда, Еуропаның көптеген елдеріндегідей, Польша стиліндегі Үш патша торт пісіріледі, оның ішіне монета немесе бадам салынады. Оны тапқан адам күнінің патшасы немесе патшайымы болады, бұл тортты безендіретін қағаз тәжді кию арқылы белгіленеді. Польша дәстүрі бойынша, бұл адам келесі жылы сәтті болады. Рецепттер аймаққа қарай өзгеше. Кейбіреулер бадам пастасымен толтырылған француз стиліндегі құймақ торттарды, ал басқалары бадам кремімен толтырылған бисквит торттарды, ал үшіншілері жеңіл жеміс торттарын ұнатады. Польшада Epiphany zapusty немесе карнавалдың басталуын да білдіреді, осы кезде pączki (пончиктер) және chrust (періште қанаттары) ұсынылады.
Португалия
Португалияда 6 қаңтардағы Епифания күні – Диа дос Рейс (Патшалар күні) деп аталады. Осы күні дәстүрлі Король тоқашы (Bolo Rei) пісіріліп, желінеді. Бұл күні ойын-сауықтар мен қойылымдар танымал, сондай-ақ ата-аналар балалары үшін мерекелер ұйымдастырады. Епифания – португалдықтардың дәстүрлі Морискадас және Паулитос билері орындалатын уақыт. Соңғысы – күрделі таяқ биі. Бишілер, көбінесе ерлер, бірақ кейде әйелдер киімімен, екі қарама-қарсы қатарда таяқтарды немесе шыбықтарды (сияқты семсерлерді) қолданады. Португалияда адамдар шағын топтарға жиналып, үйден-үйге барып, Иса Мәсіх өмірі туралы дәстүрлі әндер – Рейс ("Патшалар") әндерін айту да дәстүрге айналған. Әншілер үй иелеріне сәлем жолдайды. Сыртта ән айтып болған соң, оларды үйге шақырып, үй иелері тәттілер, ликерлер және басқа да Епифанияның дәмді тағамдарын ұсынады. Бұл Рейс әдетте Епифания қарсаңында басталып, 20 қаңтарға дейін жалғасады. Португалиядағы Вале-де-Салгейро ауылы кейбіреулері бес жастағы балаларды темекі шегуге ынталандырады, бұл дәстүрдің нақты тамыры белгісіз.
Румыния мен Молдова
Румыния мен Молдавияда Epiphany мерекесі Boboteaza деп аталады. Румынияның оңтүстік-шығысында діни қызметтерден кейін ерлер қысқы ат жарыстарына қатысады. Жарысқа дейін ерлер аттарымен бірге дін қызметкерінің алдына тізіледі, ол оларды Epiphany қасиетті суына малынған жасыл бұтақтармен шашып бата береді. Кейде адамдар осы батаны өздеріне де алуға ниеттейді. Epiphany жарысында жеңіске жету – ат пен оның жолдары үшін үлкен мәртебе, ал жарыстан кейінгі тойлар, жеңіске жеткенімен не жетпегенімен, өте тойлы болады. Басқа Шығыс православиелік елдердегідей, осы күні су рәсімдері ерекше орынға ие. Румыния халық даналығының ерекше бір бөлігінде, егер қыз мұзда сырғып кетсе, тіпті одан да жақсысы, суға түсіп кетсе, ол жыл бітер алдында үйленеді делінеді. Трансильванияда (Эрдэли/Сибенбурген) венгр және саксон тегінен шыққан лютерандық және реформатшыл христиандар Epiphany мерекесін жұлдыз әндерімен және үйді баталаумен тойлайды, Орталық Еуропадағыдай. Жұлдыз әндері дәстүрі бұрыннан Румыния мен Молдавия Республикасының барлық аймандарына тараған. Бұл жерде Steaua деп аталатын жұлдыз қазіргі кезде боялған шыныдан жасалған шамға ұқсайды және оның ортасында православиелік икона орналасқан, бұл дәстүр Шығыс пен Батыстың араласуын көрсетеді, бұл Прут өзенінің екі жағасындағы екі ұлтты сипаттайды.
Ресей
19 қаңтарда Ресейде атап өтілетін Епифания күні Шығыс православие шіркеуінде Иса Мәсіхтің шомылдырылуын белгілейді. Православ әлеміндегі басқа жерлердегідей, Ресей шіркеуі сол күні (немесе оның алдындағы күні) "Суды Ұлы қасиеттеу" деп те аталатын Суды Ұлы баталау рәсімін өткізеді. Діни қызметкер бастаған процессия қарапайым түрде фонтанға дейін жүруі мүмкін, ал елдің барлық приходтарында осыған ұқсас шаралар кішкентай ауқымда өтеді. Бұл күні су қасиетті болып, ерекше күшке ие болады деп сенетін ресейліктер көлдер мен өзендердің мұзына, көбінесе крест пішіндес, "Иордания" деп аталатын тесіктер қазып, оның мұздай суына шомылу үшін барады. Бұл әдет салыстырмалы түрде жақында танымал болды деседі; ол патшалық заманда сирек кездесетін, бірақ 1990 жылдардан бері кеңінен тарады. Рәсімге қатысушылар үш рет суға батып, Қасиетті Үштікке құрмет көрсетіп, өткен жылғы күнәларын символдық түрде жуып, рухани жаңару сезімін басынан өткізеді. Православ дін қызметкерлері суды баталап, құтқарушылар мұздай суға жүзіп бара жатқандардың қауіпсіздігін қадағалайды. Ал кейбіреулер Епифания рәсімдеріне қатысуды тек шіркеу ішінде өткізілетін шаралармен шектейді, онда дін қызметкерлері Епифания күні мен Теофания күні Суды Ұлы баталау рәсімін орындайды. Содан кейін су қатысушыларға таратылады, олар оны ауру кезінде, өздеріне, отбасы мүшелеріне және үйлеріне бата беру үшін немесе ішу үшін сақтай алады. Кейбір ресейліктер бұл күні құйылған немесе бөтелкеге салынған кез келген судың – тіпті ас үйден ағып тұрған кран суының да – қасиетті суға айналатынына сенеді, себебі осы күні әлемдегі барлық су баталанады. Ал оңтүстік қаласы Сочиде, қаңтар айында ауа және су температурасы 10-15 градус Цельсий (50 градус Фаренгейт) аралығында болатын қоңыр климатта, мыңдаған адамдар әр жыл сайын Епифания күні түнгі сағат 12-де Қара теңізге секіріп, мерекеге толы жүзуді бастайды.
Словения
Словенияда, әсіресе елдің батыс бөлігінде, жыл басында және Епифания күнінде балалар үйден-үйге аралап, ауыл тұрғындары оларға бадам, құрғақ өрік, жаңғақ, печенье немесе үйлеріндегі басқа да дәмді нәрселер сыйлайды.
Испания
Испания мен Латын Америкасының кейбір елдерінде Epiphany күні El Día de Reyes деп аталады, яғни, Матай Евангелиясының екінші тарауында баяндалғандай, үш патша немесе Magi-лердің, аспандағы жұлдызды іздеп сәби Исаға құлшылық ету және үш сыйлық – алтын, ладан және мирра әкелу үшін келген күні. Испан дәстүрі бойынша 6 қаңтарда Арабия, Шығыс және Африканы бейнелейтін үш патша: Мелхиор, Гаспар және Балтазар ат, түйе және піл үстінде келіп, сәби Исаға сыйлықтарын сыйлайды. 6 қаңтарға дейін балалар өз аяқ киімдерін тазалап, Патшалар сыйлықтарын салуы үшін дайын күйі қалдырады. Ертесіне таңертең аяқ киімдерінің астынан сыйлықтар табылады, ал егер балалар жыл бойы жаман мінез көрсеткен болса, көмір (әдетте қара боялған қантты қант, Carbón Dulce деп аталады) табады. Испанияның көптеген қалаларында Реи Магос-тың қалаға келгенін көрсететін түрлі-түсті шерулер ұйымдастырылады, сондықтан балалар оларды түйелерінде немесе арбаларында ұйықтағанға дейін көре алады. Бұл шерулердің ең көнесі 1885 жылдан бері жыл сайын өткізіліп келе жатқан Алькой (Аликанте, Валенсия қауымдастығы) қаласында өтеді. Патшалар мен олардың түйелері үшін тәтті шарап, жеміс-жидектер мен сүт қалдырылады. Испанияда балалар әдетте Рождествода емес, осы күні сыйлық алады, бірақ соңғы кезде бұл дәстүр өзгерді және балалар енді екі күні де сыйлық алады. Epiphany наны/торты Roscón, каталон тілінде Tortell de Reis, ал Мексикада Rosca de reyes деп аталады.
Швеция
Епифания Швецияда мемлекеттік мереке, онда ол trettondedag jul ("Он үшінші күн Юле") деп аталады, себебі 6 қаңтар – Рождество кешіннен кейінгі он үшінші күн, ал Рождество Швецияда осы күні аталып өтеді. Дегенмен, Рождество тойының соңы 13 қаңтарда, Киелі Кнут күні, көбінесе "Жиырмасыншы күн Юле" (немесе "Жиырмасыншы күн Кнут") деп белгіленеді.
Америка Құрама Штаттары
Луизианада Епифания карнавал маусымының басталуы болып табылады, оның кезінде жоғарыда аталған Роскаға ұқсас Король пирогтарын пісіру дәстүрге айналған. Ол дөңгелек пішіндес, корицамен толтырылған, ақ глазурьмен жабылып, дәстүрлі карнавалдық түстердегі қант ұнтағымен көмкеріледі. Құжатты тапқан адам келесі Король пирогын дайындауға міндетті. Епифания мен Марди Гра арасындағы кезең кейде «Король пирогы маусымы» деп аталады, және осы уақыт ішінде көптеген пирогтар желінеді. Карнавал маусымы Патша күнінде (Епифания) басталады, және Луизианада, сондай-ақ Миссисипи, Алабама және Флориданың католик жағалауларында осы күнмен байланысты көптеген дәстүрлер бар. Король пирогтары сол күні сатыла бастайды, карнавалдық кревтер сол күні өздерінің галаларын өткізеді, ал сол түні Нью-Орлеан кревтері көше вагондарында шеру өткізеді. Пуэрто-Рикода Епифания маңызды мерекелік күн, оны көбінесе Día de Los Tres Reyes Magos немесе Үш патша күні деп атайды. Балалардың жаңа шөп немесе сабанды қорапқа толтырып, төсегінің астына, үй шаруашылығына байланысты, даналардың жылқылары немесе түйелері үшін қоюы дәстүрге айналған. Кейде балалар 5 қаңтарда шөпті өздері кесіп алады. Көптеген қолөнершілер атқа отырған даналардың салтқа сай суреттерін жасайды. Пуэрто-Риконың үш данасы, жергілікті дәстүрге сәйкес, басқа елдердегідей түйелер емес, аттармен келеді. Содан кейін үш дана аттарды тамақтандыру үшін шөпті алып, төсектің астына сыйлықтар қалдырады. Басқа үйлерде, даналардың көлігі шөпті «ұзақ түнгі сапарға күш алу үшін» жейді, ал сыйлықтарды даналар бала Исаға бергендей етіп жеткізеді. Бұл дәстүрлер Батыс Еуропадағы балалардың Санта-Клаусқа пирог пен шери қалдыруына немесе АҚШ-тың қалған бөліктеріндегідей Санта-Клаусқа сүт пен печенье қалдыруына ұқсас. Мерекеге бір күн қалғанда (5 қаңтарда) «Розарио де Рейес» немесе «Промса де Рейес» әндермен («агуиналдос» деп аталады) атап өтіледі, даналардан олардың батасын сұрап немесе алғыс айтады, әдетте туған оқиғасының және даналардың суреттері бар немесе даналар мен олардың жылқыларының суреттері бар кішкентай үстелдің алдында. Бірақ соңғы кезде көпшілік концерттері де танымал болды. Бұл мереке көбінесе тауық сорпасымен («асопа'о»), ыдыстармен және сусындармен бірге өтеді. Колониялық Вирджинияда Епифания немесе 12-ші түн үлкен қуаныш пен көңіл көтерудің күні болды және әсіресе балалар мен билерге, сондай-ақ үйлену тойларына қолайлы деп есептелді. 12-ші түні Ұлы пирог дайындалды, ол екі алып қабат жеміс пирогынан тұрды, олар патшалық глазурьмен жабылып, ішінде толтырылды. Дәстүр бойынша, ең кіші бала пирогты кесіп, қонақтарға таратады, ал он екінші түнгі пирогта бұршақ немесе сыйлық тапқан адам «Бұршақтың патшасы» деп тағайындалады, бұл еуропалық Король пирогы дәстүріне ұқсас. Эриде, Пенсильванияда, Епифания мерекесінің бөлігі ретінде пирогқа патша жасырылады, және пирогта патшаны тапқан бала сол күні патша болып жарияланады. Тарпон-Спрингс, Флорида, грек православие шіркеуімен байланысты әсем діни рәсімдермен танымал, ең танымал - Епифания мерекесі. Атланта митрополиті бата беру рәсімін өткізеді, кейде Америка архиепискобы да қатысады. Бата беру рәсімі қаланың Көктем шығанағына ағаштан жасалған айқышты лақтырумен аяқталады, ал 16-18 жас аралығындағы ұлдар оны судан алып шығуға тырысады. Айқышты тапқан адамға бір жыл бойы бата беріледі. Бата беруден кейін, мерекелік шара «Спонж Доктар» деп аталатын жерге көшеді, онда тамақ пен музыка тойдың бөлігі болып табылады. Тарпон-Спрингс өзін «Епифания қаласы» деп атады. Бұл мереке бүкіл елден грек американдықтарын тартады. Колорадо штатының Маниту-Спрингс қаласында Епифания Ұлы жеміс пирогын лақтырумен атап өтіледі. Жеміс пирогтары лақтырылады, қатысушылар патшалар, ақымақтар және т.б. сияқты киінеді, ең алыс лақтыруға, ең шығармашылық құрылғыға және т.б. бәйгелер өткізіледі. Басқа елдердегідей, жеміс пирогын лақтыру келесі жылға дейін Рождество мерекесінен символдық түрде қоштасу болып табылады, бірақ оған әзіл-қалжың қосылады, өйткені АҚШ-тың көп бөлігінде жеміс пирогына біршама күдікпен қаралады және ол көптеген әзілдердің себебі болып табылады.
In Manitou Springs, Colorado, Epiphany is marked by the Great Fruitcake Toss. Fruitcakes are thrown, participants dress as kings, fools, etc., and competitions are held for the farthest throw, the most creative projectile device, etc. As with customs in other countries, the fruitcake toss is a sort of festive symbolic leave taking of the Christmas holidays until next year, but with humorous twist, since fruitcake is considered with a certain degree of derision in most of the United States, and is the source of many jokes.
Уэльс
6 қаңтарда Уэльсте Епифания мерекесі ұзақ жылдардан бері маңызды тойланып келеді, онда ол Ystwyll деп аталады. Гламморганда үлкен нан немесе торт пісіріліп, одан кейін Мәсіхті, Марияны және Киелі кітаптағы үш патшаны бейнелейтін үш бөлікке бөлінетін еді. Көршілердің көпшілігі тортты бөлу рәсіміне шақырылып, оның ішіне сақиналар жасырылатын. Егер кімнің торт (немесе нан) бөлігінен сақина табылса, ол сол күндік тойдың патшасы немесе патшайымы болып сайланатын және мерекелік шараларға жетекшілік ететін. 6 қаңтар – ескі күнтізбе бойынша Рождество күні болған, ал оған байланысты көптеген дәстүрлер 1752 жылы жаңа күнтізбе енгізілгеннен кейін бір ғасырдан астам уақыт бойы сақталды. Уэльс көршісі Англиямен бірге он екінші түннің басқа да әдет-ғұрыптарын бөліседі, олардың ішінде Рождество шыршасы және келесі жылы фермерлерге жақсы өнім тілеу үшін жасалатын дастархан да бар. Бірақ Уэльсте Рождество шыршасының күлін сақтап, көктемде егілген тұқымдармен бірге жерге көміп, жақсы өнімді қамтамасыз ететін. Ал дастархан жаңа үйленгендердің үйіне немесе жақында ауданға көшіп келген отбасыға апарылып, үйдің алдында әндер орындалатын. Үй ішіндегілер арнайы өлеңдерді оқып немесе ән айтып, сырттағы тойға келгендер оларға жауап беретін. Епифаниямен байланысты тағы бір уэльстік дәстүр – Wren аңшылығы. Жастардың тобы ауылға құс аулауға шығатын (Британ аралдарындағы алтынқұс/отқұстан кейінгі ең кішкентай құс). Содан кейін құсты әсемдеп жасалған кішкентай торға салып, үй-үйге апарып, ақша немесе тамақ-су сыйлығының орнына көрсететін. (Егер құс табылмайтын болса, оның орнына тараншы құс та рәсімге қатыстырылуы мүмкін еді.)