Шеңберлі сонеттер тізбегі

Кіріспе

Шайқасқан сонеттер тізбегі

Сонеттер тәжі немесе сонет коронасы – әдетте бір адамға арналған және/немесе бір тақырыпқа қатысты сонеттер тізбегі. Әр сонет тақырыптың бір қырын зерттейді және алдыңғы мен келесі сонеттермен байланысты, алдыңғы сонеттің соңғы жолы келесі сонеттің бірінші жолы ретінде қайталанады. Тізбектің алғашқы сонетінің бірінші жолы соңғы сонеттің соңғы жолы ретінде қайталанады, осылайша тізбек аяқталады.

Батырлық тәж

Сонеттер тәжінiң озық түрі сонет редубли немесе батырлық тәж деп аталады, онда он бес сонет болады. Сонеттер жоғарыда сипатталғандай байланысқан, бірақ соңғы байланыстыратын сонет алдыңғы он төрт сонеттiң бiрiншi немесе соңғы жолдарынан тұрады, ретi бойынша. Он бесінші сонет Мастерсоннет деп аталады. Бұл форма 1460 жылы құрылған Сиена академиясы ойлап тапты, бірақ олар жазған сонеттер тәжi табылмаған. Бұл түрді алғаш рет Джованни Марио Кресчимбени өзінің 1731 жылы Венецияда жарияланған "Тұрақты поэзияның тарихы" (L'Istoria della volgar poesia) еңбегінде, ал кейін П. Г. Биссо өзінің 1794 жылы Венецияда жарияланған "Тұрақты поэзияға кіріспе" (Introduzione alla volgar poesia) еңбегінде сипаттады. Кейде форманың өзгертілген нұсқасы қолданылады, онда байланыстыратын сонет бiрiншi сонет болып табылады, ал келесі сонеттер одан алынған жолмен аяқталады. Ең көне толық тәж 1748 жылы жарияланды. Оны 14 ақыннан тұратын топ жазды: "Идеал әйелдің тууына арналған өлеңдер тәжi" (Corona di rime per festeggiare il natalizio giorno di fille). Джон Донн "Корона" деп аталатын, бiр-бiрiмен байланысқан 7 сонеттен тұратын жинақ жазды. Олардың саны 7 ғана болғандықтан және Мастерсоннет болмағандықтан, "Корона" толық батырлық тәж емес. Ағылшын тіліндегі алғашқы толық тәж, шамамен 1620 жылға жататын леди Мэри Вроттың "Махаббатқа арналған сонеттер тәжi" болуы мүмкiн. Мэрилин Нельсонның "Эммет Тилге арналған гүлдесте" атты балалар кітабы да сонеттердің батырлық тәжiнiң нысанын ұстанады. Сонеттердің қазіргі заманғы тажының танымал және жиі жазатын авторы - Мэрилин Хакер. "Intertidal" - қазіргі заманғы ақындар Джудит Баррингтон, Энни Финч, Джули Кейн, Джулия Лиселла, Д'Арси Рэндалл, Кэтрин Варнес және Лесли Уилердің бірлесіп жазған тәжi, Wom Po listserv-дегі талқылау арқылы ұйымдастырылды және 2007 жылы жарияланды. Бұл форманы Тьихимба Джесс өзінің алғашқы "Leadbelly" кітабында және Пулитцер сыйлығын алған "Olio" жинағында жиі қолданады, ол түпнұсқалық Fisk Jubilee Singers дауыстарындағы персоналық өлеңдердің батырлық тәжiнiң айналасында құрылған. Ағылшын тіліндегі 21 ғасырдың тәждерi, мысалы, Линда Биердс, Андреа Картер Браун, Роберт Дарлинг, Моира Иган, Дженни Фактор, Андрей Крылов, Рейчел Бриггс, Джули Фэй, Констанс Меррит, Джули София Пейгл, Мари Понсо, Патриция Смит, Мэрилин Тейлор, Наташа Третеви, Дэвид Тринидад, Джон Мурильо, Джон Макдонау, Кэтрин Варнес, Анжела Алаимо О'Доннелл, Лори Энн Герреро, Синди Тран, Алисия Маунтин және Роберт Луис Родригес. Фиона Чамнесстің "Ансамбльге арналған хореография" атты шығармасы 2014 жылғы Белойт поэзия сыйлығын жеңіп алды. "Сонеттер гүлшоғыры" - романтик ақын Франс Прешерен жазған сонеттерден тұратын ең көне словен тәжi. Ол 1833 жылы жазылған және бас сонетте акростикпен толықтырылған. Прешереннің сонеттер тәжi 1889 жылы орыс тіліне аударылды, бұл Валерий Брюсов сияқты көптеген ақындарға үлкен әсер етті. Ярослав Сейферт Прага туралы "Соннеттер гүлшоғыры" (Věnec sonetů) атты сезімтал шығармасын осы формада жазды, Ян Крессадлоның аудармасымен, ол сондай-ақ эмигрант репостын дәл осы форматта жазды, сондай-ақ бірнеше басқа сонет циклдерін жазды. Ақын Венко Марковский 100-ден астам сонеттер тәжiн жазды және жариялады, онда әртүрлі тарихи тұлғаларға арналған акростиктер де бар. Голландияның ең көне сонеттер тәжiн Г. Т. Болен 1876 жылы: "Saffo fantasie" деп жазды, ол театр журналында жарияланды. Екінші голландтық тәжді Элиза Лориллард жазды: "Гүлдер мадақтауы" ("Der bloemen lof"), ол 1878 жылғы "Гүлдер мен бүршіктер" ("Bloemen en knoppen") кітабында жарияланды. Жанна Рейнеке ван Стуу үшінші голландтық тәжді жазды, оның "Көрiнiстер" ("Impressies") (1898) кітабы тәжбен ашылады. ХХ және ХХІ ғасырларда голланд әдебиетінде Фредерик Басте, Илья Леонард Пфейффер, Франк ван Памелен, Вутер Идема және О. Б. Кунст сияқты авторлар тәжді кеңінен қолданды.

An advanced form of crown of sonnets is also called a sonnet redoublé or heroic crown, comprising fifteen sonnets, in which the sonnets are linked as described above, but the final binding sonnet is made up of all the first or the last lines of the preceding fourteen, in order. The fifteenth sonnet is called the Mastersonnet. This form was invented by the Siena Academy, which was formed in 1460, but there are no existing crowns of sonnets written by them. The form was first described by Giovanni Mario Crescimbeni in his work L'Istoria della volgar poesia (History of Vernacular Poetry), published in Venice, 1731 and later by P. G. Bisso in his Introduzione alla volgar poesia (Introduction to Vernacular Poetry), published in Venice, 1794. A variation on the form is sometimes used in which the binding sonnet is the first sonnet, and subsequent sonnets end with a line taken from it in order. The oldest complete crown which survived time was published in 1748. It was written by a group of 14 poets to celebrate the birth of the ideal woman: Corona di rime per festeggiare il natalizio giorno di fille. John Donne wrote La corona, a set of 7 sonnets which are linked together. Because there are only 7 of them and because there's no Mastersonnet, La corona is not a full heroic crown. Probably the first full crown of sonnets in English is Lady Mary Wroth's A Crown of Sonnets Dedicated to Love which is from circa 1620. The children's book A Wreath for Emmett Till by Marilyn Nelson also follows the form of a heroic crown of sonnets. Another well known and frequent author of contemporary crowns of sonnets is Marilyn Hacker. "Intertidal", a collaborative crown of sonnets by contemporary poets Judith Barrington, Annie Finch, Julie Kane, Julia Lisella, D'Arcy Randall, Kathrine Varnes, and Lesley Wheeler, was organized through discussion on the Wom Po listserv and published in 2007. The form is used frequently by Tyehimba Jess, both in his first book Leadbelly, and multiple times in his Pulitzer prize winning collection Olio, which is structured around a heroic crown of persona poems in the voices of the original Fisk Jubilee Singers. 21st Century crowns in English are e. g. by Linda Bierds, Andrea Carter Brown, Robert Darling, Moira Egan, Jenny Factor, Andrei Krylov, Rachael Briggs, Julie Fay, Constance Merritt, Julie Sophia Paegle, Marie Ponsot, Patricia Smith, Marilyn Taylor, Natasha Trethewey, David Trinidad, John Murillo, John McDonough, Kathrine Varnes, Angela Alaimo O'Donnell, Laurie Ann Guerrero, Cindy Tran, Alicia Mountain, and Robert Luis Rodriguez. Fiona Chamness's heroic crown Choreography for Ensemble won the 2014 Beloit Poetry Prize. A Wreath of Sonnets is the oldest Slovenian crown of sonnets, written by the Romantic poet France Prešeren. It was written in 1833 and was enriched with acrostic in the master sonnet. Prešeren's crown of sonnets was translated into Russian in 1889, which had great influence on many poets, including Valery Bryusov. Jaroslav Seifert wrote his sentimental Věnec sonetů (A Wreath of Sonnets) in this form about Prague, with an authorized translation by Jan Křesadlo, who also composed his own emigre riposte in the same format, as well as writing several other sonnet cycles. The poet Venko Markovski wrote and published more than 100 crowns of sonnets, which also contained acrostics dedicated to various historical figures. The oldest Dutch crown of sonnets is written by H. Th. Boelen in 1876: 'Saffo fantasie', published in a journal for theatre. The second Dutch crown is by Eliza Laurillard: 'Der bloemen lof', published in his book Bloemen en knoppen from 1878. Jeanne Reyneke van Stuwe wrote the third Dutch crown, her book Impressies (1898) opens with a crown. In the 20st and 21st Century the crown became a regular form of poetry in Dutch literature, with authors like Frédéric Bastet, Ilja Leonard Pfeijffer, Frank van Pamelen, Wouter Ydema, and O. B. Kunst.

Батырлық тәждің тәждері

1828 жылы неміс ақыны Людвиг Бехштейн «Сонеттенкренц» атты шығармасын жариялады. Бұл кітап 14 сонеттік тәжден тұрады. Өкінішке орай, Бехштейн 14 мастерсонетті біріктіріп, жаңа тәж жасау туралы ойламаған. Тәждердің тәжі 14 тәжден тұрады, онда мастерсонеттер өздері тәжді құрайды. Осы 14 мастерсонет 15-ші мастерсонетті алғашқы немесе соңғы жолдары арқылы тудырады, ал 15-ші мастерсонет – грандмастерсонет деп аталады. Тәждердің тәжі 196 байланыстырылған сонеттен тұрады, олар 14 мастерсонетті, ал олар 1 грандмастерсонетті тудырады; бұл барлығы 211 сонетке әкеледі. Бас Йонгенелен мен Мартийн Неггерс 2016 жылы «Een kruisweg van alledaags leed» атты сонеттердің тұңғыш тәжін жазғанын мәлімдеді. 14 тәж 14 мастерсонеттен тұрады. Бұл мастерсонеттер өздері тағы бір мастерсонетті құрайды, оны грандмастерсонет деп атайды. Бірақ олардың мәлімдемесі жалған. Тәждердің тұңғыш тәжін 1971 жылы словениялық ақын Митя Шарабон жазды: «Sonetni venec sonetnih vencev». «Een kruisweg van alledaags leed» – голланд әдебиетіндегі алғашқы тәждердің тәжі. Мысалдар: «Dichter bij het eind», «'t Is egoïstisch, maar 't is mooi geweest», «Ik maak er gauw een eind aan, en ik kom, Met rasse schreden naar het laatste feest», және Олакс ақынының «Zo feestend leef ik naar het einde toe» шығармалары. Эви Ааренс – Олакстан кейін голланд тәждерінің тәжін жазған екінші жеке ақын. 2021 жылы ол адамзат тарихы туралы «Disoriëntaties» атты тәжін жариялады. Тәждердің тұңғыш тәжі Словениядан келді, көптеген словениялық ақындар тәждердің тәжін жазды. 1994 жылдан бастап Янко Модердің «Sla sponina» шығармасы. Милан Батиста 1998 жылы «Veliki sonetni venec» жариялады, ал Валентин Кундрич сол жылы 8 тәждердің тәжін жариялады, олардың бірі – «Pamtivid» (оны интернеттен табуға болады). Қалған 7 тәждердің тәжі оның «Словенска книга мртвих» кітабында жарияланған. Олардың екеуі интернетте жарияланған: «Molitvenik peščeni en Terjatve». Кундричтің тәждердің тәжінде мастер және грандмастерсонеттер жоқ, оларды біріктіру оқырманның міндеті. Орыс әдебиетінде де тәждердің тәжі дәстүрі бар. Владимир Германнович Васильев 1987 жылы «Мир» атты шығармасын жазды, бірақ оны кітап түрінде жариялай алмады, 2016 жылы оны онлайн жариялады. Анатолий Мартынов 1996 жылы «Благовест» жариялады. 2007 жылы орыс ақыны Наталья Шамберова «Август тұмандығы» атты тәждердің тәжін жариялады: 14 тәжден тұратын 211 өрілген сонет, тәждердің тәжі құру үшін және соңғы сонет – тәждердің грандмастерсонеті. 2010 жылы Аркадий Альферов «Корона венков сонетов» және 2011 жылы Сергей Дон «Тебе, мой город», Елин Григорий Яковлевич «Колокол Герцелойды» шығармаларын жариялады, 2001 жылы Изяслав Котляров «Земля простит, но не прощает небо» және 2015 жылы «Ещё за далью и за высотой uit» шығармаларын жариялады. Тәждердің тәжінің жарияланған жылы әрқашан белгілі болмайды. Мысалы, Владимир Остапенконың «Отшельник» және «Монолог» тәждері. Немесе Лео Химмельсонның «Корона жизни – Око» шығармасы. Сондай-ақ, Марк Поликовскийдің «Волшебство сна», Слюка Александр Ярославовичтің «Метаморфозы», Игорь Морозовтың «Мировоззре́ние Ми́стика», Валерий Зосимовичтің «При све́те – Не уснуть van Ananyin» және Александр Четверкиннің «Моя Мифологики» шығармаларында да дата жоқ. Беларусьте бірнеше тәждердің тәжі бар: 2015 жылы София Николаевна Шах «Мару стаць я мастаком» атты еңбегін жариялады. Бұл тәждердің тәжінің ерекшелігі – балалар кітабы екендігі. Шах сондай-ақ «Адухаўленне» (2000), «Прысвячэнне» (2001), «Прызначение» (2002), «Увасабленне» (2003), «Спасціжэнне» (2004), «Азарычы» (2007) және «Каб тое выказать» (2015) атты кітаптарын жариялады. Еуропадан тыс тұңғыш тәждердің тәжі Бразилияда 2002 жылы ақын Пауло Камело жариялады: «Coroas de uma coroa» (Тәждердің тәжі). 2020 жылы «Mulheres, mulheres» атты еңбегі жарық көрді. Жоэдсон Адриано да Сильва Сантос – бразилиялық ақын, оның «Alcides» шығармасы Геркулес туралы және плакат ретінде жарық көрген. Кейіннен жарық көрген «Alcides» кітабында ол үш толық тәждердің тәжін жариялады: «Teoria e Práxis», «Parerga e Paralipomena» және «Dodecatlo». Соңғы тәждердің тәжі плакаттағы Алкидтің тәжіне ұқсайды. Ағылшын әдебиетінде Джон Патрик Макдоноудың «O Logos Tou Theou» атты батырлық тәжі 2020 жылы аяқталды. Ол ресми түрде 2024 жылдың 13 қаңтарында жарияланды. 2021 жылы Даниэль Столь «Барлығы болуы керек» деген естелік үшін реквиемді жариялады. Ол өзінің 14 тәжден тұратын, батырлық тәждердің тәжі екенін айтады, онда мастерсонеттер жаңа тәжді құрайды. Бірақ сонеттер бір-бірімен байланысты емес, Стольдің тәждері 14 жеке сонеттен тұрады, олар біріктірілмеген, мастерсонет алдыңғы 14 сонеттің алғашқы жолдарынан жасалған. Сондықтан «Реквием» – бұл шын мәнінде тәждердің тәжі емес. Бұл әдіс 2005 жылы словениялық ақын Антон Гричниктің «Hvalnica Življenju» шығармасында қолданылған. Бұл кітапта 14 тәж бар, бірақ олар қатаң өрілген 15-ші тәжді құрамайды, өйткені 14 мастерсонет бір-бірімен байланысты емес. Дегенмен, бұл 15-ші тәж грандмастерсонетті тудырады, сондықтан сонеттердің жалпы саны 211-ге жетеді. Сэм Иллингворт пен Стивен Пол Врен жазған «A Celestial Crown of Sonnets» 2021 жылы Penteract Press баспасынан жарық көрді. Ол Фалес Милетскийден Ши Шенге және Уильям Гершельге дейін астрономияның дамуын зерттейді. Бас Йонгенелен 2021 жылдың 14 қыркүйегінде neerlandistiek.nl (голланд тілі мен әдебиеті бойынша ғылыми веб-сайт) сайтында тәждердің тәжін жасауға арналған Excel кестесін жариялады:
Алдымен грандмастерсонетті жазып, толтырыңыз; оның жолдары 14 мастерсонетке секіреді. 14 мастерсонетті жазғанда, жолдар 196 жеке сонетке секіреді.

In 1828 the German poet Ludwig Bechstein published Sonettenkränze. This book consists of 14 crowns of sonnets. Alas Bechstein did not think about linking the 14 Mastersonnets together to make a new crown. A crown of crowns consists of 14 crowns of which the mastersonnets form a crown on their own. Those 14 Mastersonnets generate a 15th Mastersonnet by their first or last lines, that 15th Mastersonnet is called the Grandmastersonnet. A crown of crowns consists thus of 196 linked sonnets which generate 14 Mastersonnets which generate 1 Grandmastersonnet; this leads to a total of 211 sonnets. Bas Jongenelen and Martijn Neggers claimed to have written the first crown of crowns of sonnets in 2016: Een kruisweg van alledaags leed. 14 crowns made 14 Mastersonnets. These Mastersonnets are a crown on their own, generating another Mastersonnet, which is called the Grandmastersonnet. But their claim is false. The first crown of crowns ever was written by Mitja Šarabon in Slovenia in 1971: Sonetni venec sonetnih vencev. Een kruisweg van alledaags leed was the first crown of crowns in Dutch literature, other Dutch crown of crowns are e. g. Dichter bij het eind, 't Is egoïstisch, maar 't is mooi geweest, Ik maak er gauw een eind aan, en ik kom, Met rasse schreden naar het laatste feest, and Zo feestend leef ik naar het einde toe by Olax. Evi Aarens is, after Olax, the second individual poet who wrote a Dutch crown of crowns. In 2021 she published Disoriëntaties, a crown of crowns about the history of mankind. The first crown of crowns was from Slovenia, more Slovenian poets wrote crowns of crowns. From 1994 dates Sla sponina by Janko Moder. Milan Batista published in 1998 Veliki sonetni venec, and Valentin Cundrič published in the same year 8 crowns of crowns, one of those is Pamtivid (which can also be found online). The other 7 crowns of crowns are published in his book Slovenska knjiga mrtvih. 2 of those are also published on the Internet: Molitvenik peščeni en Terjatve. The crowns of crowns by Cundrič doesn't have Master and Grandmastersonnets, it is up to the reader to puzzle them together. Russian literature has also a tradition on crowns of crowns. Vladimir Germanovich Vasilyev wrote in 1987 his Мир, but he wasn’t able to publish it as a book, in 2016 he published it online. Anatoly Martynov published in 1996 Благовест. In 2007, the Russian poet Natalia Shamberova published "The Mists of August", a wreath of wreaths: 211 interlacing sonnets composed of 14 wreaths of sonnets to form the wreath of magistrals, and a final sonnet called the magistrals' magistral. In 2010 came Arkady Alferov with Корона венков сонетов and in 2011 Sergey Don Тебе, мой город, and Elin Grigory Yakovlevich Колокол Герцелойды, Izyaslav Kotlyarov published in 2001 Земля простит, но не прощает небо and in 2015 Ещё за далью и за высотой uit. Not every crown of crown has a known year of publication. Vladimir Ostapenko’s two crowns of crowns Отшельник and Монолог for example. Or Корона жизни – Око by Leo Himmelsohn. Also Mark Polykovsky’s Волшебство сна is undated, just as Метаморфозы by Sluka Alexander Yaroslavovich, Мировоззре́ние Ми́стика by Igor Morozov, При све́те – Не уснуть van Ananyin Valery Zosimovich, and Моя Мифологики by Alexander Chetverkin. Belarus knows several crowns of crowns: in 2015 Sophia Nikolaevna Shah published Мару стаць я мастаком. Special about the crown of crowns is that it's a children's book. Shah also published the crown of crowns Адухаўленне (2000), Прысвячэнне (2001), Прызначэнне (2002), Увасабленне (2003), Спасціжэнне (2004), Азарычы (2007) en Каб тое выказаць (2015). The first crown of crowns outside Europe was published in Brazil by the poet Paulo Camelo in 2002: Coroas de uma coroa (Crowns of a crown). He also published in 2020 Mulheres, mulheres. Joedson Adriano da Silva Santos is also a Brasilian poet of crown of crowns, his Alcides is about Hercules, and published as a poster. In his later published book Alcides he published three complete crowns of crowns: 'Teoria e Práxis', 'Parerga e Paralipomena' and 'Dodecatlo'. This last crown of crowns is the same as Alcides on the poster. In English literature John Patrick McDonough's Heroic Crown of Heroic Crowns "O Logos Tou Theou" was completed in 2020. It was officially published on January 13, 2024. In 2021 Daniel Ståhl published Requiem In memory of all that should have been. It claims to be a heroic crown of crowns: 14 crowns of which the Mastersonnets form a new crown. But the sonnets are not linked together, Ståhl's crowns consists of 14 individual sonnets which are not woven together, the Mastersonnet is made of the first lines of the 14 sonnets before it. So Requiem is not a fully real crown of crowns. This technique looks like the one which the Slovenian poet Anton Gričnik used in 2005 in his Hvalnica Življenju. This book has 14 crowns, but they form not a strict interwoven 15th crown, because the 14 Mastersonnets are not linked together. Still that 15th crown generates a Grandmastersonnet, so the total of sonnets is 211. A Celestial Crown of Sonnets, written by Sam Illingworth and Stephen Paul Wren, was published in 2021 by Penteract Press. It explores the development of astronomy from Thales of Miletus to Shi Shen to William Herschel. Bas Jongenelen published on 2021 09 14 on neerlandistiek. nl (a scholarly website for Dutch language and literature) an Excel sheet to make a crown of crowns:
First you write and fill in the Grandmastersonnet; the lines of which jump to the 14 Mastersonnets. If you write the 14 Mastersonnets, the lines jump to the 196 individual sonnets.