Кіріспе
Неміс ақыны және драматургы Андреас Гриффиус (Andreas Greif; 2 қазан 1616 – 16 шілде 1664) – неміс ақыны және пьесашы. «Азап, өмір мен әлемнің нәзіктігі» атты көркем сонеттерімен ол неміс тіліндегі ең маңызды барокко ақындарының бірі саналады. Ол неміс тілі мен неміс поэзиясын жетілдіргендердің алғашқыларынан болды. Гриффиус Глогау (Глогов) қаласында, Глогов герцогтігінде, Силезияда туып өсті. 33 жасында Розина Дойчландерге үйленді, одан оның алты баласы болды: Кристиан, Константин, Анна Розина, Теодор, Мария Элизабет және Даниэль.
Andreas Gryphius (Andreas Greif; 2 October 161616 July 1664) was a German poet and playwright. With his eloquent sonnets, which contains "The Suffering, Frailty of Life and the World", he is considered one of the most important Baroque poets of the Germanosphere. He was one of the first improvers of the German language and German poetry. Gryphius was born and raised in Glogau (Głogów), Duchy of Głogów, Silesia. At the age of 33, he married Rosina Deutschländer, with whom he had six children, Christian, Constantin, Anna Rosine, Theodor, Maria Elisabeth, and Daniel.
Ерте өмір
Андреас Грифий – Глогаудың құрметті дін қызметкері және лютерандық архидиаконы Паулус Грифийдің ұлы, ол Утлебеннен шыққан. Паулус Грифийдің үшінші әйелі Анна (туған есімі Эберхардтин) күйеуінен 32 жас кіші, Фрауштадттан келген кәсіпкердің қызы, кеңесші Джонас Дойчландлер Үлкен (1661 жылы қайтыс болды) мен Анна Саксенің қызы. Ол Гросглогау (Глогов) қаласында дүниеге келген. Әулеттің тегі бастапқыда "Грайф" болған, ал Андреастың әкесінің атасы (Петр Грайф фон Херинген) оны "Грифий" деп латыншалаған. Ол ерте қалған, Отыз жылдық соғыстың салдарынан туған қаласынан қуылған. Ол түрлі орындарда білім алған, әсіресе Фрайштадтта (полякша: Wschowa), онда классикалық біліммен тамаша мүмкіндіктерге ие болған.
Өлең шығармашылығы
1634 жылы ол Данцигке (полякша: Gdańsk) барып, Данциг гимназиясында профессорлар Питер Крюгер мен Йохан Мочингермен кездесті. Крюгер, «неміс поэзиясының әкесі» деп танылған Мартин Опицпен жылдар бойы жақын байланыста болды. Крюгердің ықпалымен Гриффиус өлеңдерін арнаған жалғыз адам – ол. Гриффиус латын тілінде поэзия, неміс тілінде өлеңдер мен сонеттер жазды. Гриффиус келген жылы баспагер Андреас Хюнефельд Мартин Опицтің «Неміс поэзиясы кітабы» (Buch von der deutschen Poeterey) атты еңбегін жариялады. Сол баспаханада Опицтің «Пибрактың төрт өлеңі» (Tetrastichen des Pibrac) және «Антигона» аудармалары да басылды. Гриффиусқа көмек көрсеткендердің арасында Иса Мәсіхтің өмірін неміс тілінде жазған Михаэль Борк та болды. Борктің суреттері бар кітабы бүгінгі күнге дейін Гданьск кітапханасында сақталып тұр. Соғысқа толы Силезиядан келген Гриффиус, үлкен халықаралық порты бар және Польша қаласында пана тапқандықтан, үлкен шабыт алды. 1635 жылы ол «Иродтың екінші эпосы» – Dei Vindicis Impetus et Herodis Interitus атты туындысын жариялады. Ол оны қалалық кеңеске арнады. 1636 жылы, әлі де Данцигте жүргенде, ол өзінің ұстазы және меценаты, көрнекті заңгер Георг Шёнборнерді (1579–1637) мақтап, Parnassus renovatus атты туындысын жариялады. Сол жылы Гриффиус Шёнборнердің екі ұлына ұстаздық жасады. Білімді ғалым Шёнборнер түрлі мемлекеттік басқару қызметтерін атқарды және сол кезде император Фердинанд II оған Император граф-палатині (Hofpfalzgraf) атағын берді. 1637 жылдың 30 қарашасында Шёнборнер Гриффиусқа оның поэзиялық дарынын мойындап, poeta laureatus және философия магистрі атағын, сондай-ақ дворяндық құқығын берді (бірақ Гриффиус осы құқықты ешқашан пайдаланбады). Шёнборнер бір айдан кейін, 1637 жылдың 23 желтоқсанында қайтыс болды. Шёнборнерде тұрғанда Гриффиус өзінің алғашқы өлеңдер жинағын аяқтады – «Сонеттер» (Sonnete), оны 1637 жылы Лиссада (қазіргі Лешно, Польша) Виганд Функ баспасынан шығарды. Бұл жинақ 31 сонеттен тұрады және оның ең танымал өлеңдерін қамтиды, мысалы, «Вантас vanitatum, et omnia vanitas» (Барлығы бекершілік), кейін «Es ist alles eitel» деп аталды, соғыстың әсері мен адам өмірінің өткіншілігі туралы; «Адамның қайғысы» (Menschliches Elende); және «Жаралы Германияның жоқтауы» (Trawrklage des verwüsteten Deutschlandes). 1632 жылы ол швед әскерлерінің Силезиядағы Фрайштадт қаласын тонауы мен өртеп жіберуіне куә болды және бұл оқиғаны «Fewrige Freystadt» поэмасында бейнеледі. 1637 жылы ол Лейденге оқуға барып, алты жыл бойы оқыды, дәрістер тыңдады және өзі де дәріс берді. Мұнда ол көрнекті голланд драматургтары Питер Корнелизон Хуфт пен Жост ван ден Вонделдің ықпалына түсті, олар оның кейінгі драмалық туындыларының сипатын анықтады. 1635 жылы Прага бейбіт шартымен Габсбургтер Силезияны қайта бақылауға алып, протестанттарды қуғынға түсіріп, шіркеулерін жапты. 1638 жылы Андреастың ағасы Пол Гриффиус Бранденбург электоры Георг Вильгельмнен Бранденбургтегі Кроссен-ан-дер-Одер (Krosno Odrzańskie) қаласында Супериндендант лауазымын алды. Пауыл протестант болғандықтан бірнеше жыл Силезиядан қуылды, ал Андреас оған жаңа лауазымының басталуына арнап бірнеше өлеңдер жіберді.
Саяхат және драмалық жұмыс
Франция, Италия және Оңтүстік Германияда саяхаттағаннан кейін Гриффиус 1647 жылы Фрауштадтқа қоныстанды, онда ол драмалық шығармаларын жаза бастады, ал 1650 жылы Глогаудың синдигі болып тағайындалды және өмірінің соңына дейін осы лауазымда қызмет етті. Одан бұрын ол "Өлімсіз" атағымен 1617 жылы итальян академияларының үлгісінде Ангальт-Кётен князі Людвиг құрған әдеби қоғам – "Жемісті қоғамға" қабылданды. Гриффиус отыз жылдық соғыс кезінде өсті және Германияның көптеген аймақтарының қирауына куә болды, бұл ғасырлар бойына созылған әсер қалдырды. Әлі ересек болмаған ол, меценаттың (Крюгер) баласының қазасын көрді және тағы біреуін (Шёнборнерді) өліміне дайындады. Сондықтан балалық шағындағы қайғы-қасіреттерінен туған оның аурушаң көңіл күйі мен меланхолиялық мінезі лирикалық шығармаларында кеңінен көрініс тапты, олардың ең танымалдары – "Қырымтастық ойлар" ("Kirchhofsgedanken", 1656). Оның ең жақсы туындылары – комедиялары, олардың бірі, "Абсурда Комика, немесе Мырза Петер Сквенц" (1663) әрине, "Жазғы түнгі арман" трагедиясындағы Пирам мен Тисбаның комикалық эпизодына негізделген. "Die geliebte Dornrose" (1660), Силезия диалектісінде жазылған, табиғи қарапайымдық пен әдемілікке толы және 17 ғасырдың салыстырмалы түрде аз сандағы неміс драмаларының арасында жоғары орын алады. Плауттың "Miles Gloriosus" шығармасына негізделген "Horribilicribrifax" (1663) – педантизмге қарсы күшті шабуыл. Осы үш комедиядан басқа, Гриффиус бес трагедия жазды. Олардың барлығында жоғарыпарсылық пен мақтанға бейімділік байқалады, бірақ ол кем дегенде көркемдік жоспарларды жасауға тырысқандығы үшін мақтауға лайық, сондай-ақ кейде құмарлық пен қиялдың жарқылы көрінеді. Оның үлгілері Сенека мен Вондел болған сияқты. "Carolus Stuardus" (1657) трагедиясында ол өз заманының оқиғаларын, атап айтқанда Англия королі Карл I-нің өлімін бейнеледі; оның басқа трагедиялары: "Лео Армений" (1650), "Катарина фон Георгиен" (1657), "Карденио и Целинде" (1657) және "Папиниан" (1659). Оған дейін ешбір неміс драматургі мұндай биік деңгейге көтерілмеген, сондай-ақ 18 ғасырдың ортасына дейін оған тең келгендер де болған жоқ.
Қайғылы оқиғалар
"Князьдың қатілдік ойыны" / "генант". Лео Армениус, Франкфурт-на-Майне 1650
Катарина фон Георгиен немесе бекем тұрақтылық. Трагедия, Вроцлав 1657
Карденио және Целинде, немесе бақытсыз ғашықтар. Трагедия, Вроцлав 1657
Қайтыс болған патшалық. Немесе Ұлыбритания королі Карл Стюарт. Трагедия, Вроцлав 1657; Қайта қаралып, кеңейтілген нұсқасы: Бреслау 1663
Кешірімді құқық сарапшысы / немесе өліміне жеткен Эмилиус Паулюс Папиниан. Трагедия, Вроцлав 1659
Katharina von Georgien Oder Bewehrete Beständigkeit. Tragedy, Wrocław 1657
Cardenio vnd Celinde, Oder Unglücklich Verliebete. Tragedy, Wrocław 1657
Ermordete Majestät. Oder Carolus Stuardus König von Groß Britannien. Tragedy, Wrocław 1657; Very revised and expanded version: Breslau 1663
Großmüttiger Rechts Gelehrter / Oder Sterbender Aemilius Paulus Papinianus. Tragedy, Wrocław 1659