Қозғалмалы қара-ақ суреттерден туындайтын түс иллюзиясы
Fechner color
Фехнер эффектісі: ақ-қара үлгілердің жылдам қозғалысынан туындайтын түс иллюзиясы. Бенхэм дискісі арқылы көрінеді, сонымен қатар стробоскоп жарығында да байқалуы мүмкін.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Фехнерлік түс эффектісі – кейбір жылдам өзгеріп тұратын немесе қозғалатын қара-ақ суреттерге қарағанда көрінетін түс иллюзиясы. Олар үлгілік түрде туындаған жылтырау түстері (PIFC) деп те аталады. Бұл эффект көбінесе Бенхамның жоғарғы жағы (немесе Бенхамның дискісі) деп аталатын құрылғы арқылы көрсетіледі. Жоғарғы жақ айналғанда, оның үстіңгі бетін құрайтын дискінің әртүрлі жерлерінде әлсіз түсті доғалар көрінеді. Бұл эффектті белгілі бір шекті жылдамдықпен жыпылықтайтын стробоскоптық жарықтарда да байқауға болады. Айналатын желдеткіштердің қанаттары, әсіресе алюминийден жасалғандары, осы эффектіні көрсетуі мүмкін; желдеткіш жылдамдығын арттырғанда немесе азайғанда түстер пайда болып, өзгеріп, ауысып, жоғалады. Желдеткіштің тұрақты айналу жылдамдығы (әдетте) түстерді тудырмайды, бұл жарықтың жыпылықтау жиілігімен араласу емес екенін көрсетеді. Бұл эффектті Густав Фехнер мен Герман фон Гельмгольц байқаған, ал Чарльз Бенхамның жоғарғы жағын ойлап табу арқылы ағылшын тілінде сөйлейтін адамдарға таратылған. Флоренс Вингер Бэгли осы құбылысты зерттеушілердің бірі болды. Фехнерлік түс эффектісінің қабылдау механизмі толыққанды түсініксіз. Адамдардың түстерді көруіне себеп болатын нәрсе – адам көзіндегі түс рецепторларының қызыл, жасыл және көк түстерге әртүрлі жылдамдықпен жауап беруі болуы мүмкін. Немесе, дәлірек айтқанда, әртүрлі түс спецификалық ганглий жасушалары үшін орталық және оны қоршаған механизмдердің жауап беру уақытының өзгешелігі. Бұл құбылыс тор қабықтағы нейрондық белсенділіктен және бастапқы көру қабығындағы кеңістіктік өзара әрекеттесуден туындайды, ол жиектер және кеңістіктік-уақыттық жиілік компоненттері сияқты төменгі деңгейдегі бейне ерекшеліктерін кодтауда маңызды рөл атқарады. Зерттеулер көк-сары қарсы процесінің барлық түрлі PIFC-ге жауап беретінін көрсетеді. Бенхамның жоғарғы жағы мен басқа да PIFC-терді көздің және көру жолының ауруларын диагностикалау құралы ретінде қолдану бойынша зерттеулер жүргізілді. Ол әсіресе көздің оптикалық невритті анықтауда үміт беруші нәтижелер көрсетті.
The Fechner color effect is an illusion of color seen when looking at certain rapidly changing or moving black and white patterns. They are also called pattern induced flicker colors (PIFCs). The effect is most commonly demonstrated with a device known as Benham's top (also called Benham's disk). When the top is spun, arcs of pale color are visible at different places on the disk that forms its upper surface. The effect can also be seen in stroboscopic lights when flashes are set at certain critical speeds. Rotating fan blades, particularly aluminum ones, can also demonstrate the effect; as the fan accelerates or decelerates, the colors appear, drift, change and disappear. The stable running speed of the fan does not (normally) produce colors, suggesting that it is not an interference effect with the frequency of the illumination flicker. The effect was noted by Gustav Fechner and Hermann von Helmholtz and propagated to English speakers through Charles Benham's invention of his top. Florence Winger Bagley was one of the early investigators of this phenomenon. The perceptual mechanism of Fechner color is not entirely understood. One possible reason people see colors may be that the color receptors in the human eye respond at different rates to red, green, and blue. Or, more specifically, that the latencies of the center and the surrounding mechanisms differ for the different types of color specific ganglion cells. The phenomenon originates from neural activity in the retina and spatial interactions in the primary visual cortex, which plays a role in encoding low level image features, such as edges and spatiotemporal frequency components. Research indicates that the blue yellow opponent process accounts for all the different PIFCs. Research has been done into the use of Benham's top and other PIFCs as diagnostic tools for diseases of the eye and the visual track. It has shown particular promise in detecting optic neuritis.
Бенхамның жоғарғы жағы
Бенхамның айналмалы ойыншығы ағылшын газетшісі, әуесқой ғалым және ойыншық жасаушы Чарльз Бенхамның есімімен аталады, ол 1895 жылы көрсетілген суретпен боялған айналмалы ойыншықты сатқан. Бенхам Гюстав Теодор Фехнермен хат алмасып, оның аталған түс әсерін байқап көрсеткенінен кейін, өзінің айналмалы ойыншығы арқылы Фехнер түс әсерін таратуға шабыланды. Бенхамның айналмалы ойыншығы ағылшын тілін білетін адамдарға Фехнер түс әсері туралы білуге мүмкіндік берді, оның бастапқы есептері неміс тілінде жазылған болатын.
Benham's top is named after the English newspaper man, amateur scientist, and toymaker Charles Benham, who in 1895 sold a top painted with the pattern shown. Benham was inspired to propagate the Fechner color effect through his top after his correspondence with Gustav Theodor Fechner, who had observed and demonstrated the said effect. Benham's top made it possible for speakers of the English language to learn of the Fechner color effect, about which Fechner's original reports were written in German.