Кіріспе

Салли (Sili) – Уэльстегі Гламорган аңғарындағы Салли және Лавернок қауымдастығында орналасқан ауыл. Ол Бристоль каналының солтүстік жағалауында, Пэнарт және Барри қалаларының арасында, Уэльстің астанасы Кардиффтен оңтүстік-батысқа қарай 7 миль (11 км) қашықтықта жатыр.

Атаудың шығу тегі

Салли / Сили атауларының шығу тегі нақты емес, бірақ ең мүмкін түсінік – бұл 12-ғасырда осы жерге ие болған де Салли әулетінен алынған нормандық атау. Егер осылай болса, онда уэльс немесе ағылшын тіліндегі формалардың бірі екіншісіне негізделмеген болуы мүмкін, ал екеуі де нормандық атаудан туындаған. Уэльс тіліндегі атаудың көп ғасырлар бойы қолданылғанына куәгерлік ететін нақты деректер бар. Бұл аймақта 20-ғасырға дейін сөйленген уэльс тілінің жергілікті диалектісінде аталған есім немесе , деп айтылған, бұл қазіргі уэльс тіліндегі Сили түрімен сәйкес келеді. Егер аталған есім нормандық болса, онда уэльс тіліндегі формасы ағылшын тіліндегі нұсқасына қарағанда бастапқы айтылуына жақын болуы мүмкін. Ауылдың екі шетінде орналасқан екі тілді жол белгілерінде "Салли және Сили" деп жазылған. Екі атаудың да жағымсыз мағынасы болуы мүмкін, бірақ дау тудырған тек уэльс тіліндегі атау ғана, себебі кейбір тұрғындар бұл атау ауылды кемсітеді деген пікір білдірді. Аберсили атауы уэльс тілінде көбірек сәйкес келеді деген ұсыныстар айтылды және бейресми референдум нәтижесінде тұрғындардың көп бөлігі осы пікірді қолдады. Алайда, Аберсили атауының бұрын қолданылғаны белгісіз; ең алғашқы мәлімделген мысал – сенімді емес дереккөз ретінде танымал Иоло Морганвгке тиесілі. Сонымен қатар, Аберсили «Сили өзенінің құйылысы» дегенді білдіреді, бірақ Салли Брук (егер сұрақталатын су арнасы осы болса) Саллиде теңізге жетпейді, керісінше, Бари доктеріне жақын жердегі Кадокстон өзеніне құяды. Осы себепті бұл атау Салли үшін тиімсіз деп есептелді. Уэльс тілі жөніндегі кеңес Сили атауы стандартты анықтамалық еңбектерде кездесетінін және ол «уэльс тілінде жақсы қалыптасқан және жергілікті және ұлттық деңгейде кеңінен қолданылады» деп мәлімдеді.

Ортағасырлық Салли

Ауыл "оңтүстік жайылым" дегенді білдіретін "оңтүстік лея" деген сөздің аббревиатурасы ретінде аталған болуы мүмкін, бірақ көбінесе ол "Гламорганның он екі рыцарінің" бірі болған барон Реджинальд де Саллидің асыл нормандық әулетінің құрметіне аталған деп есептеледі. 1093 жылы Гламорганды бағындырған сэр Роберт Фитцхамон, мүмкін Англияның II Вильгельм патшасының жарлығымен, оған осы маңды берген. 1591 жылы Маргамнан сэр Эдвард Мансел өзінің тарихи құжатын жазып, "Гламорганды жеңіп алу" деп атады және былай деп жазды:

"Сэр Реджинальд де Саллиге (Фитцхамон) қала мен қамал Салли деп аталуы тиіс екенін, сондай-ақ оның қарамағындағы Сент-Эндрюс және Динас-Поуис маңындағы жерлерді азық-түлік сақтау үшін берді. Бұл сэр Реджинальд өз халқына көптеген жерлерді иелікке берді, байлыққа және даңққа ие болды. Суллиде, қамалынан басқа, ол жаңа үлгіде салынған әдемі сарай-үй салды, онда көп уақытын өткізді. Алайда, бұл үй де, қамал да Оуайн Глендурдың шабуылынан қирады."

Де Сулли Девонда да кең аумақтарға ие болған, бірақ ол Суллиде кішкентай бекініс салдырғандығы айтылады. Оның қалдықтары көбінесе жойылған, тек ауылдағы нормандық шіркеудің шығысындағы қабырғаның бір бөлігі ғана сақталған. Сулли-Мурс даласында XIII ғасырға жататын қоршалған сарайдың орны әлі де көрініп тұр. Суллидегі қамал Гламорганның ең кішкентайы болды. Оның ауданы жарты акрды құрады және бұл жер бұрын Касл Вуд деп аталған. Қамалға үш жүз жылға жетпей, шамамен XIV ғасырдың ортасына дейін билік етті, бұл, әдетте, де Салли әулетінің тоқырауының салдары болды. Қазіргі шіркеу қамалмен бір уақытта салынған және Иоанн Баптистқа арналған. Сол кездегі Сулли дін қызметкері әрқашан ректор деп аталды, бұл оның жылдық кірісін құраған ондықтар ешқашан монастырьға берілмегенін көрсетеді. Сондықтан ол, епископ тағайындаған болса да, жер иесінің тікелей қолдауына ие болды. Ашби жолында, Суллиде, жартылай сақталған кеш ортағасырлық әктас пеші бар. Оның ұзындығы 12 метр, биіктігі 4 метр, ені 4 метр. Ол үш кірпіштен жасалған аркалармен және оңтүстік жағындағы желдеткіш тесіктерімен нығайтылған. Пештің бетіне бес темір ілмек орнатылған. Ког жолындағы Бриарсайд және Миддлтон коттеджі – 16 ғасырдың ортасында салынған, кейін 18 ғасырда кеңейтілген шаруа коттеджі. Коттеджде Тюдор стиліндегі арка мен түпнұсқа дөңгелек тас баспалдақ сақталған. Ауылдық диірменнің қалдықтарын Хейс жолындағы Хейс фермасында табуға болады.

Қоныстағы өзгерістер

Салли иелігі Корольдік меншікке қайта оралды және 1538 жылы Сэр Томас Страдлингке толығымен сатылды. Ол Страдлинг отбасында дәл екі жүз жыл бойы қалды, содан кейін алғаш Кристофер Мансел, кейіннен 1780 жылы қайтыс болғанға дейін Бюсси Мансел басқарды. Одан кейін бірнеше жер иелері иелікке құқық талап ету арқылы бірнеше сот процесі басталды, сосын Парламенттің жеке заңымен Сент-Донатс және Салли иеліктері Сэр Джон де ла Фонтайн Тирвитке берілді. Ол 1811 жылға дейін оның отбасында болды, бірақ сол кезде отбасы өз атын Дрейкке өзгертті. Дрейктер отбасының соңғы өкілі мұрагер қалдырмай қайтыс болғаннан кейін, мүлік 1832 жылы қайтыс болғанға дейін Олд Салли үйінде тұрған Эван Томасқа аукцион арқылы сатылды. Томас 1816-1817 жылдары Ког фермасын салды. Ког фермасындағы тіреулер сол кездің өзінде салынған болуы мүмкін. Сегіз дөңгелек тіреулер шамамен 3 метр биіктікте, тастан салынған және үстіңгі жағында жиектелген. Олар бұрынғы астықтық алаңның шетінде тік бұрыш құрайды. Астықтық тіреулер ылғалды жерден астықты сақтап, жиектері кеміргіштерден қорғады. 1838 жылы Доулестің және Мертир Тидфилдің Сэр Джозиа Джон Гест иелігіне дейін алты жыл дау созылды, оның үлкен ұлы кейін Эшбидің бірінші Лорды Уимборн атанды. 1889 жылы Лорд Уимборн Саллинің жағалауын иелік мақсатында пайдалану құқығын сатып алды. 20 ғасырдың басында Лорд Уимборнның мүлкіндегі әртүрлі жерлер сатыла бастады, ал 1914 жылы Салли мүлігінің соңғы бөлігі жеке меншік иелеріне аукцион арқылы сатылды, негізгі сатып алушы - лейтенант-командир Чарльз Э. Эванс, RNVR, ол 1917 жылы Саллидегі барлық мүлкін бірнеше жалға берілетін мүліктерге бөлді. Бұл мүліктер Эванстың мүлкінің бір бөлігін құрады, ол 1956 жылы Ньютон-Абботта орналасқан жеке лимитті жалға беру компаниясы (Evans' Estate (1956) Ltd) ретінде тіркелді.

Ауылдардың өсуі

19 ғасырда Саллидің негізгі қызметі ауыл шаруашылығы болған, ал халқы 150-ден 200 адамға дейін ауытқып келген. 1920 жылға қарай бұл көрсеткіш, жақын орналасқан Пэнарт пен Барридің қарқынды өсуіне қарамастан, 550 адамға ғана жеткен. Дегенмен, соңғы қырық жылдың ішінде Салли әртүрлі коммерциялық пластик зауыттарының салынуымен және жеке көліктердің кеңінен таралғандығымен байланысты тұрақты өсімді көрсетті. Қазір Салли – Кардифф қаласының орташа табысқа ие тұрғындарының жатақханалық аймағы, халқы 5000-нан асып жырып тұр. 1890 жылдан 1960 жылдардың соңына дейін Салли Тафф Вейл темір жолының тармағы арқылы шығысқа қарай Пэнарт пен Кардиффке, ал батысқа қарай Барри мен Оңтүстік Уэльс аңғарларына байланысты болған. Жағалау бойындағы бұл тармақ 1968 жылы «Бичингтің қиратуы» (Beeching Axe) салдарынан жабылып, Салли станциясы, Ког жолындағы Салли тавернасының және Суонбридж аялдамасының орнында қалды. Пайдаланбаған темір жол төсектері мен станция ғимараттарының көп бөлігі жеке меншікке сатылып, олардың орнына құрылыс салыныпты, ал сатылмаған учаскелер өсіп кетіп, Лаверноктағы Форт-роуд көпіріне дейін өтуге жарамсыз болып қалған. Лавернок пен Пэнарт арасындағы бұрынғы темір жол төсегі қазір ауылдық жасыл жол және велосипед жолы ретінде пайдаланылады. 1960 жылдары жергілікті пластик зауыты, сондай-ақ аймақтағы ең ірі жұмыс берушілердің бірі – Distillers Company компаниясының еншілес кәсіпорны, ауылдың шығыс жағында, Суонбридж аялдамасының қарама-қарсы жағында жаңа спорттық және әлеуметтік клуб салған. 1966 жылы клуб мүшелері «Барри Пластикс РФК» деп аталған, бірақ қазір «Салли Вью РФК» деп қайта аталған регби командасын құрды. Бүгінде Сулли спорттық және әлеуметтік клубы Кардифф және аймақтық регби лигасы аясында үш команданы шығарады, ал командалар Уэльс сыра қайнатушылар кубогы, Маллетт кубогы және Ниниан Стюарт кубогы үшін тұрақты түрде жарысады. Олар Голландия, Испания, Германия және Бельгияға, сондай-ақ Ұлыбританияның көптеген қалаларына сапарлап ойнаған.

СС Пилтон

1924 жылы Салли жағасында қағылып қалған кеме. Кардифф қаласынан Уильям Дж. Татемге тиесілі болған «Пилтон» кемесі 1924 жылғы желтоқсанда боранды ауа райында жағаға тірелді. Ол үш ай бойы жағада қалды, және пойызбен келген көптеген туристердің есесінен Суллидегі тамақтандырушыларға тұрақты табыс әкелді.

Қоғамдық кеңес

Салли ауылы мен Лавернок ауылының тоғыз қоғамдық кеңес мүшесімен өкілдік етіледі, олар Лавернок (2) және Салли (7) сайлау округтерінен сайланады.

Аудандық кеңес

Салли – Гламорган аймақтық кеңесінде өкілдігі бар округтік бөлімше де. Бұл бөлімше 2017 жылдың мамыр айындағы сайлауда округтік кеңеске екі тәуелсіз кеңесшіні сайлады. Кеңесші Махони бұрынғы 2012 жылғы сайлауда UKIP партиясынан сайланған еді. Ол 2016 жылдың ақпан айында Уэльс үкіметіне қатысты UKIP-тің саясатына келіспегендіктен өзін тәуелсіз деп жариялады. 2004 жылғы мамырдағы Гламорган аймақтық кеңесінің сайлауына дейін бұл бөлімше округтік кеңеске бір ғана кеңесші сайлап отырды, ал 2002 жылғы «Гламорган аймағының округтік бөлімшесі (сайлау өзгерістері) туралы» жарлықтан кейін екіге дейін артты.

Ұлттық үкімет

Бұл округ Вестминстер Парламенті үшін Кардифф Оңтүстік және Пэнарт сайлау округінің және Уэльс Ұлттық Ассамблеясы үшін Кардифф Оңтүстік және Пэнарт сайлау округінің құрамына кіреді.

Көрнекті орындар

Сент-Джон Баптист шіркеуі, Сулли шіркеуі деп белгілі, ІІ санаттағы мұражай болып табылады. Суонбридж ауылында тұрақ алаңы мен демалыс лагері, сондай-ақ 1977 жылы бірнеше кемежайдағы үйлерді қайта жаңартудан кейін ашылған «Капитанның әйелі» атты қоғамдық мейрамхана бар. Сулы аралына жаяу өтуге мүмкіндік бар, бірақ толқындар жоғары және жылдам болғандықтан қауіпті. Төмен толқын кезінде әр жаққа үш сағаттан ғана өтуге болады, сондықтан ең жоғары сақтық қажет. Атлантикалық сауда аймағы Сулли мен Барридің арасында орналасқан, ал Бендрикс палеонтологтар үшін маңызды аймақ болып табылады, өйткені онда көптеген қазба жәндіктер табылды. Сулы аралы жағалауда орналасқан. Сулли мектебі 1936 жылы қазіргі орнына көшірілді. Бұл 26 орындық балалар бағы бар бастауыш мектеп. 400-ден астам оқушы және 17 мұғалім бар. Ауылда орта мектеп жоқ. Көптеген балалар жақын маңдағы Пенархтағы Стэнвелл мектебіне барады. Сулли мектебі Стэнвелл мектебіне оқушы беретін негізгі мектеп болып табылады, ал басқа мектептер ата-аналардың таңдауы бойынша іріктеледі. Мектеп автобустары тегін қызмет көрсетеді. Салли ауруханасы Николаус Певснердің «Уэльстің ғимараттары» кітабының Гламорган бөлімінде «соғыс аралық архитектураның көрнекті үлгісі, ол дерлік өзгеріссіз сақталған» деп сипатталған және Ұлыбританиядағы модернистік санаторийлердің ең жақсы мысалы және бүкіл Уэльсте қалған соңғы ұлы модернистік ескерткіштердің бірі саналады.

Көлік

Саллиден өтетін басты жол – Оңтүстік жолы. Бұл B4267 тас жолының үш бөлігінің бірі, Ког жолынан басталып, Лавернок шекарасындағы Суонбридж жолына дейін созылады. B4267 тас жолының қалған екі бөлігі – Салли Мурс жолы, ол Барри мен Лавернок шекарасына жақын айналымға шығады, және Стэнвелл мектебіне жақын Пэнартқа дейін жететін Лавернок жолы. Салли теміржол стансасы 1865 жылы Тафф аңғары теміржолы тарапынан ашылды. Ол Пэнарт желісі арқылы: Альберта аялдамасы (Арчер жолы көпірінің жанында), Төменгі Пэнарт (Косместон) аялдамасы, Лавернок аялдамасы, Суонбридж аялдамасы және Салли арқылы өтті. Дегенмен, 1968 жылы Бичингтің кесуі салдарынан Пэнарттан пойыз қатынасы тоқтатылды, бұл елдің түкпір-түкпіріндегі көптеген тармақ желілеріне әсер етті. Осының нәтижесінде, Саллиде енді теміржол қызметі жоқ. Қазіргі уақытта ең жақын станция – Кадокстон, ол Уэльс көлігімен жүретін Гламорган долының Барри тармағында орналасқан, шамамен 2,1 миль қашықтықта, яғни шамамен қырық минуттық жол. Автобус қызметін Cardiff Bus көрсетеді, олар 94-ші маршрутты Cardiff пен Барри арасында, Пэнарт арқылы апта ішінде жарты сағат сайын, кештер мен демалыс күндері сағат сайын іске қосады. Барриге дейінгі сапар шамамен жиырма минут, Пэнартқа дейінгі сапар шамамен он бес минут, ал Cardiff-ке дейінгі сапар жарты сағаттан сәл асады. Easyway компаниясы 88-ші маршрутты Төменгі Пэнарт пен Барри арасында іске қосады, екі бағытқа да сапар шамамен 15 минутты құрайды.

Танымал мәдениетте

Салли BBC One / BBC Three хит-ситкомы «Гавин және Стейси»-дің үшінші сериясында пайда болады, онда Рут Джонс ойнаған Несс кейіпкері күйеуі Дейв Коучеспен бірге ауылдағы тұрғын үйге көшіп келеді. «Big Finish Torchwood» аудио эпизоды «405-ші рейс»-те Ивон Хартман ұшақ апаты Саллидегі үй бағасына, сондай-ақ Саллидің өзіне де нұқсан келтіретінін айтады.