Кіріспе

Сёдерманландтағы орналасқан жер, Швеция. Арнёні қоса алғанда, шығанақтың оңтүстік жағалауындағы қала орталығынан бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан Нюкопингтің 36 000-нан астам тұрғыны бар. Әдетте Арнё қаланың бір бөлігі ретінде қарастырылады. Ол көршілес кіші муниципалитет пен оның шетіндегі оңтүстікке қарай орналасқан Окселёсунд қаласымен кеңірек қалалық агломерацияны құрайды. Муниципалитет әлдеқайда үлкен, бірақ қалалық аумақтан тыс жерлерде сирек қоныстанған. Нюкопинг ағылшын тілінде тікелей «Жаңа базар» деп аударылады. «Ny» префиксі «жаңа» деп аударылады, ал «köping» — елдің оңтүстік-орталық аймағындағы қалалардың атауына жиі қосылатын ежелгі швед сөзі (Кёпингті қараңыз). Нюкопингтің аты 1230 жылғы монеталарда және 13 ғасырға жататын тарихи жазбаларда кездеседі. 1230 жылға дейінгі археологиялық жазбаларда қаланың аты «Арос» деп тіркелген, бұл шамамен 1230 жылдар шамасында жаңа дәуір мен жаңа атаудың пайда болғанын көрсетеді. Қала ашық Балтық теңізіне жақын, Стадсфьорден шығанағында орналасқан және жағалаулық жер ретінде есептеледі. Нюкопингсан және Килаан өзендері қала орталығының оңтүстік жағынан Балтық теңізіне құяды. Бұрынғы өзен қаланы шығыс және батыс бөліктерге бөледі. Свёртаан өзені қаланың шығысында орналасқан Сьёса жерінде теңізге құяды. Муниципалитетте көптеген басқа да шығанақтар бар, олар кең жағалауға ие. Аймаққа тән ерекшелік, ландшафтқа соңғы мұз дәуірінен кейін мұздық серпілістің әсері тиеді. Мыңдаған жылдар бойы Нюкопинг қаласының орталық бөлігі архипелаг болған, қаладағы төбелер көптеген аралдарды құрады, ал қаланың жазық жерлері теңіз түбін құрады. Төрт шыңы бар, қала шегіндегі ең биік нүкте солтүстік-шығыс шетіндегі Экенсбергте орналасқан. Нюкопинг Стокгольм Скавста әуежайына да үйінді, ол қала орталығынан аз қашықтықта орналасқан. Нюкопинг – Меларен аңғарының кеңірек аймағының бір бөлігі, ол Стокгольмнің оңтүстігінде және ең жақын ірі қала Норрчёпингтің шығысында орналасқан. Нюкопинг пен Норрчёпинг арасындағы муниципалдық шекара тарихи Гёталанд және Свеаланд жерлерінің шығыс жағалауында кездесетін нүктені белгілейді. Бұл жерде мұхиттық/континенталдық климаттың аралас түрі сақталады, нәтижесінде жылы жаз және қыс температурасы нөлге жуық, айнымалы қар жамылғысымен сипатталады.

Тарих

Бұл аймақта шамамен б.з.д. 2000 жылдан бері қоныстанғандардың іздері бар. Ерте орта ғасырларда, шамамен б.з. 1000 жылы, Нюкопинг көптеген шведтік ұсақ патшалықтардың бірінің астанасы болды. 13 ғасырда Нюкопинг бекінісінің құрылысы басталды; келесі ғасырда ол елдегі ең мықты бекініске айналды. Елтаңбада бекініс немесе оның бірінші мұнарасы бейнеленген болуы мүмкін. 1317 жылы Нюкопинг тойы өтті, бұл Швеция тарихындағы белгілі бір оқиға, онда Швеция королі Биргер бұрынғы қасіреттері үшін кек алу мақсатымен өзінің екі бауырларын тұтқындап, оларды аштықтан өлгенше тамақсыз түрмеге қамады (Nyköpings gästabud қараңыз). Ең көне жарғы 1444 жылға дейін жетеді, бұл оны Швециядағы қазіргі уақытта жойылған қалалардың бірі етеді. 16 ғасырда Нюкопинг герцог Карлдың резиденциясына айналды, кейін Швецияның Карл IX королі болды. Корольдық резиденция мәртебесіне ие болғандықтан, Нюкопинг өзінің дамуының шыңына жетті. 1665 жылы қаланың көп бөлігі, соның ішінде бекініс, өрттен зардап шекті. 1719 жылы Ресей әскерлері қалаға басып кірген кезде де осы жағдай қайталанды. Кейін қала қазіргі көше жоспары бойынша қайта салынды. Нюкопинг Швецияның қалған бөліктерімен салыстырғанда салыстырмалы түрде ерте индустрияланды. 19 ғасырдың басында тоқыма өнеркәсібі құрылды, және Нюкопингтің өнеркәсібі өскен сайын халық саны да тез өсті. 1879 жылы C. A. Wedholms mejerikärlsfabrik сүт құю фабрикасы құрылды. Wedholms компаниясы әлі де Нюкопингте жұмыс істеп, сүт салқындату резервуарларын шығарады.

20 ғасыр

Nyköping – Nordiska Kompaniet компаниясының жиһаз фабрикасы орналасқан қала еді. Бұл кәсіпорын ANA деген жекелеген компанияны құрды, ол Plymouth, De Soto, Hillman және Sunbeam сияқты американдық және ағылшын автомобильдерін лицензия бойынша құрастырды. Кейіннен компания Saab Automobile компаниясымен сатып алынды, нәтижесінде SAAB 1980-ші жылдары қаладағы ең ірі жұмыс берушіге айналды және штаб-пәтері Spelhagen қаласына көшірілді. Бірақ GM компаниясы Investor AB-ден SAAB-ті сатып алғаннан кейін штаб-пәтер қайтадан Trollhättan қаласына көшірілді және шамамен екі мың адам жұмысын жоғалтты.

Әскери тарих

Никопинг швед әуе күштерінің барлау эскадрильяларының бекінісі болды. 1941-1980 жылдар аралығында жақын орналасқан Стокгольм Скавста әуежайы Södermanland Wing (F 11) қанатын орналастырды, оның құрамында үш эскадрилья барлау ұшақтарымен жабдықталған. Бұл швед әуе күштеріндегі барлауға арналған жалғыз қанат болды. Қала сонымен қатар 1963-1985 жылдар аралығында Брандхолменде орналасқан швед армиясының ұшқыштар дайындау мектебіне де үй иесі болды.

Орны

Никёпинг Балтық теңізі жағасында, елорда Стокгольмнен оңтүстік-батысқа қарай орналасқан. Ол Норрчёпингтің солтүстік-шығысында жатыр, екі қалаға да бөлінген тас жолмен жетуге болады. Сонымен қатар, ол Эскилстунаның оңтүстігінде орналасқан; аймақтың ең ірі елді мекені. Қаланың солтүстік бөлігі 58° 46' N дәл сол параллельде орналасқан, бұл Канаданың "әлемдегі ақ аюлар астанасы" атанған Черчилль қаласымен салыстырғанда, солтүстік ендігіне қарамастан, климаттың қаншалықты жылы екенін көрсетеді. Муниципалитеттің оңтүстік шекарасы Шотландияның ең солтүстік нүктесі – Турсо қаласымен бірге өтеді, ол әлдеқайда тар температура диапазонына ие. Муниципалитеттің оңтүстік шекарасы – Швеландияның ең оңтүстік нүктесі, бұл Швецияның дәстүрлі үш тажды аймағының ортасы, бұрын елді құраған. Қала елдің ең солтүстік-батыс жағалауындағы Стромстад қаласынан бірнеше шақырым оңтүстікке қарай орналасқан. 17°E меридианы Никёпинг арқылы өтеді, сондықтан қала күн уақыты бойынша Швецияның уақыт белдеуіне сәйкес GMT+1 сызығынан сегіз минутқа алда болады.

Тұрғын орта

Нюкопинг – қала ортасымен ағатын Нюкопингсан (Нюкопинг өзені) атты шағын өзеннің құйылысы, ол қаланы табиғи түрде шығыс және батыс бөліктерге бөледі. Өзеннің тарлығына байланысты автомобильдер үшін толық жеті көпір бар, олардың бірі E4 тас жолы үшін арналған. Жаяу жүргіншілер мен велосипедшілер үшін тағы жеті көпір қосымша қолжетімді, сондай-ақ теміржол көлігі үшін де бір көпір бар. E4 көпірін қоспағанда, барлық автомобиль көпірлерінде жаяу жүргіншілерге арналған тротуарлар бар, бұл көліктің нақты қашықтықтан ұзармауына мүмкіндік береді. Сонымен қатар, E4 бағытына өте жақын орналасқан, халқы жоқ Hållet табиғи қорығында шағын жаяу жүргіншілер көпірі де бар. Kilaån өзені Нюкопинг пен Арнёні бөліп тұрады, бұл өзен одан да тар. Сондай-ақ, Нюкопинг пен Арнёні бөліп тұрған Stadsfjärden (қалалық шығанақ) деп аталатын шығанақ бар, ол Арнё түбегінің айналасында, көршілес Окселёсунд муниципалитетіне дейін созылады. Stadsfjärden негізінен туристік кемелер мен каноэ спорты үшін пайдаланылады, оның солтүстік жағалауында халықаралық деңгейде танымал каноэ стадионы орналасқан. Порт Окселёсунд портынан әлдеқайда кішкентай және негізінен азаматтық көліктің қажеттіліктері үшін қолданылады, ал жүк тасымалы мен паромдық қатынастар жақын орналасқан Окселёсунд және Нынашамн порттарымен салыстырғанда оған қарағанда аз дамыған. Бұл порттың ашық теңізден шамамен 15 километр қашықтықта орналасуымен байланысты, ал Окселёсунд түбек шетінде орналасқан. Нюкопинг салыстырмалы түрде жазық қала болғанымен, қаланың солтүстік бөлігінде 50 метрге дейін биіктігі жететін төбелер бар. Қала орталығы теңіз деңгейінен жоғары орналасқан және 20 метрден аспайды, бірақ оны айналасындағы төбелер қоршап тұр.

Сайлаулар

Nyköping муниципалитетінің орталығы болып табылады және бұл кестеде қалалық аудан (Арне кіретін) ауылдық сайлау округтерімен салыстырғанда қалай дауыс бергені көрсетілген.

Парламенттік парламент

Жыл%Дауыс%ҮБТШҚОДҚСҚБЖБасқалар1973 91.5 20,920 3.3 53.9 20.1 7.2 2.0 13.0 0.51976 91.9 21,930 3.3 53.4 17.3 10.0 1.7 14.0 0.41979 90.8 21,533 4.1 54.6 12.0 9.5 1.6 17.7 0.51982 91.2 21,967 4.6 54.9 1.7 10.9 5.0 1.8 21.0 0.21985 89.0 22,017 4.0 53.8 1.6 7.8 13.3 19.3 0.31988 86.7 21,245 4.8 51.2 5.0 7.1 11.9 2.3 17.3 0.51991 88.2 21,210 3.6 44.7 2.5 5.9 9.0 6.5 20.3 6.7 0.91994 87.1 21,560 5.2 53.3 4.2 4.7 7.1 3.7 20.3 0.7 0.91998 82.1 20,168 10.7 44.7 3.9 3.5 4.6 11.8 19.3 1.72002 81.1 20,444 7.7 49.1 4.0 3.6 12.3 9.0 13.0 0.7 0.62006 82.1 21,026 4.8 42.3 5.1 5.2 7.3 7.5 23.8 2.0 1.92010 83.8 22,502 4.6 36.0 8.6 4.3 7.5 5.5 27.6 4.9 1.02014 85.4 23,751 4.8 35.6 7.9 4.4 4.9 4.5 23.6 11.1 3.22018 85.9 24,430 6.6 33.7 4.6 7.4 5.1 6.3 20.9 14.0 1.4

Ауа

Стокгольм Скавста әуежайы Ryanair және Wizz Air авиакомпаниялары арқылы Еуропа ішіндегі бағыттарды ұсынады. Әуежай қала сыртында шамамен 10 километр қашықтықта орналасқан және қала орталығынан автобус қатынасы бар.

Климат

Никопинг, қалған Мялардален сияқты, салыстырмалы түрде жұмсақ ылғалды континенттік климатқа (Dfb) ие. Соңғы онжылдықтарда климат төрт маусымдық теңіздік климатқа көбірек ұқсайды. Қысқы күндізгі орташа температура нөлге жуық, тек суық түндер көптеген жылдары қысқы жағдайларды тудырады. Жазғы орташа ең жоғары температура айға және ауа райының өрнегіне байланысты 20 °C (68 °F) пен 23 °C (73 °F) аралығында болады. Дегенмен, жаз бен қыс орташа көрсеткіштерден айтарлықтай жылырақ және суық болды. 30 °C (86 °F) жоғары температуралар кейде кездеседі, бірақ жиі емес, ал 32 °C (90 °F) жоғары температуралар соңғы онжылдықтарда тіркелген жоқ. Қыс әдетте батыстан Гольфстрим мен шығыстан Балтық теңізінің әсерінен жұмсақ болады, бірақ суық ауа кірген кезде суық температуралар болуы мүмкін, кейде ұзаққа созылады. Оңтүстік Швецияға тәндей, маусымдық кешігу бар, яғни ең жылы кезең көбінесе жаздың екінші жартысында болады. Оңтүстік желдің су үстінен өтуіне байланысты жағалау әсері жиі жылу толқындарының Никопингке әсер етуін болдырмайды, нәтижесінде күндізгі температура төмендеп, түндері өте жұмсақ болады, ал батыстағы Норрчёпинг күндіз ыстық болып, түнде салқындайды. Муниципалитеттің ішкі аймақтары жағалау аймақтарына өте ұқсас, бірақ Скавстадағы метеостанция жазғы орташа температураны Окселёсундтан төмен көрсетеді, бұл суға жақын қаланың кең қалалық аймағында жыл бойы түндері жұмсақ екенін көрсетеді. Екі станция да қала орталығынан метеорологиялық тұрғыдан маңызды қашықтықта орналасқан. Көп жылдар бойы метеостанция болмағаннан кейін, SMHI 2020 жылы Никопингте жауын-шашын өлшегіш құрылғысын орнатты. Ең жақын температуралық станция Окселёсундтағы Фемёреде әуемен оңтүстікке қарай орналасқан. Никопинг жазғы және көктемгі-күздік маусымдарда Окселёсундтан күндіз сәл жылырақ, ал қысқы күндері мен түндері жыл бойы біршама суық болады.

Көрікті жерлер

Никопингке Швецияның ең үлкен кино экраны бар Biostaden кинотеатры кіреді. Кинотеатр 2012 жылы негізінен жаңадан салынды. Ол Högbrunn ауданында орналасқан. Nyköpings Stadsbibliotek (Никопинг қалалық кітапханасы) қала орталығында орналасқан және балаларға арналған түрлі кітап клубтары мен іс-шараларды ұсынады. Келушілерге тегін интернет және Wi-Fi қолжетімді. Кітапханада барлық жанрдағы, жастағы және көптеген тілдердегі кітаптар бар.