Ян Лаский: Польский кальвинистский реформатор и государственный деятель

Кіріспе

Польшалық кальвинистік реформатор, Польшаның приматы және Корольдік бас канцлері Ян Ласки немесе Иоганнес Ласко (1499 – 8 қаңтар 1560) – поляк кальвинистік реформаторы. Англиядағы Реформация кезінде (1548–1553) атқарған ықпалды еңбегінің арқасында ол ағылшын тілді әлемде Джон а Ласко (немесе сирек қолданылатын Джон Ласки) деген атпен белгілі.

Өмір

Ян Ласки 1499 жылы Сиерадз воеводасы Ярослав Ласки мен Бакова Гораның Зузаннасының екінші ұлы ретінде дүниеге келді. Герман Далтонның 19 ғасырдағы Ласки өмірбаянында айтқан пікірлеріне сүйене отырып, көптеген тарихшылар Ласки отбасының қалыңдықтары тұрған Ласки қаласын оның туған жері деп санайды, бірақ соңғы польшалық зерттеулер нақты орнын анықтау мүмкін емес деген қорытындыға келді. Оның інісі, сондай-ақ Ян Ласки, Гнезно архиепископы, Польша приматы және Корольдік бас канцлері болды, ол інісінің мансабын дамытуға зор үлес қосты. Ласки әулетінің гербі – Кораб. Отбасының саяси билік пен беделінен құлағаннан кейін, білімді дін қызметкері Ласки 1523 жылы Базельге кетіп, Эразм мен Цвинглидің жақын досы болды. 1542 жылы ол Шығыс Фризиядағы Эмден қаласындағы протестант шіркеуінің пасторы болды. Эмдендегі қоғамдық кітапхана оның құрметіне аталған (https://www.jalb.de/22758438073.html), ол 2001 жылы Германия кітапханалар қауымдастығының «Жыл кітапханасы» (Bibliothek des Jahres) сыйлығын жеңіп алды (https://www.bibliotheksverband.de/bibliothek-des-jahres#BibliothekdesJahres2001). Эмденде болғаннан кейін ол Англияға барып, 1550 жылы Лондонның «Шет елдік шіркеуінің» басшысы болды және Эдуард VI тұсында шіркеу істеріне әсер етті. 1553 жылдың шілдесінде католик Мария патшайым таққа отырғаннан кейін, ол «Шет елдік шіркеуінен» келген босқындармен бірге Копенгагенге қашып кетті. Бірақ олар Аугсбургтік иманды қабылдаудан бас тартқандықтан, оларға тығылған жер берілмеді. Олар Бранденбургке қоныс аударды. Ласки Кэтрин Виллоуби мен оның күйеуіне де Англиядан кеткеннен кейін көмектесті. Оның көмегі арқасында олар Зигизмунд II-ден Литваның басқарушылары лауазымына тағайындалды. Ласки Джон Хупердің хатшысы болды және киімдерге қатысты дауды қолдады. 1556 жылы ол Польшаға қайта шақырылып, король Зигизмунд II-нің хатшысы және кальвинизмнің жетекшісі болды. Кальвинистік шіркеулерге оның қосқан үлесі – шіркеу басқаруын теориялық және практикалық тұрғыдан құру, дін қызметкерлері мен қарттар арасындағы ешқандай айырмашылықты жоққа шығару (кімнің үйретуге және қасиетті рәсімдерді орындауға құқығы бар деген мәселеден басқа). 1544 жылы анабаптист Менно Симонспен болған кездесуі Ласкиді Симонстың ізбасарларын «меннониттер» деп атауға итермеледі. Ол Польшаның Пиньчов қаласында қайтыс болды.

Jan Łaski was born in 1499 as the second son of Jarosław Łaski, the voivode of Sieradz, and Zuzanna of Bąkowa Góra. Following Hermann Dalton's claims in his nineteenth century biography of Łaski, a number of historians have identified the Łaski family's castle in Łask as his place of birth, although recent Polish scholarship concludes that the exact location cannot be ascertained. His uncle, also Jan Łaski, was the Archbishop of Gniezno, Primate of Poland and Grand Chancellor of the Crown, and he was instrumental in forwarding the early career of his nephew. The coat of arms of the Łaski family was Korab. After his family's fall from political power and prestige, Łaski, a learned priest, went in 1523 to Basel, where he became a close friend of Erasmus and Zwingli. In 1542, he became pastor of a Protestant church at Emden, East Frisia. A public library in Emden is named after him (https://www. jalb. de/22758 438 0 73. html), it received the 'Bibliothek des Jahres' (Library of the year) award of the German Library Association in 2001 (https://www. bibliotheksverband. de/bibliothek des jahres#BibliothekdesJahres2001). Shortly after his stay in Emden he went to England, where in 1550 he was superintendent of the Strangers' Church of London and had some influence on ecclesiastical affairs in the reign of Edward VI. Upon the accession of Catholic Queen Mary in July 1553, he fled to Copenhagen with a shipload of refugees from the Strangers' Church. However they were denied refuge there because they would not accept the Augsburg Confession of Faith. They were resettled in Brandenburg. Łaski also helped Catherine Willoughby and her husband after they too had left England. His support enabled them to obtain an appointment from Sigismund II as administrators of Lithuania. Łaski was a correspondent of John Hooper, whom Łaski supported in the vestments controversy. In 1556, he was recalled to Poland, where he became secretary to King Sigismund II and was a leader in Calvinism. His contributions to the Calvinist churches were the establishment of church government in theory and practice, a denial of any distinction between ministers and elders except in terms of who could teach and administer the sacraments. A meeting with the Anabaptist Menno Simons in 1544 led Łaski to coin the term "Mennonites" for the followers of Simons. He died in Pińczów, Poland.

Шығармалары

Forma ac ratio (1550) Лондондағы шетелдік шіркеулердің литургиясы үшін «Форма және негіздеме». 1552 жылғы «Ортақ дұғалар кітабына», Джон Нокстың шотланд тәртібіне, Мидделбург ординалына, 1563 жылғы неміс Пфальц тәртібіне, сондай-ақ голланд кальвинистік шіркеулерде ықпалды болған Питер Датенустың псалмындағы «формалар мен дұғаларға» әсер еткен болуы мүмкін. Иоганн Ласко, Опера (Еңбектер), ред. Авраам Куйпер (Амстердам: Ф. Мюллер, 1866).