Қалқанша безі ісігі және пролактинома туралы ақпарат

Кіріспе

Гипофиз безінің ісігі

Пролактинома – гипофиз безінің пролактин гормонын өндіретін ісігі (аденома). Бұл – гипофиздің жұмыс істейтін ісіктерінің ең көп кездесетін түрі. Пролактиноманың белгілері қандағы пролактин деңгейінің қалыптан тыс жоғарылауынан (гиперпролактинемия) немесе ісіктің айналасындағы ми тіндеріне және/немесе көру нервтеріне түсіруінен туындайды. Пролактиноманың мөлшеріне қарай, ол микропролактинома (диаметрі < 10 мм) немесе макропролактинома (диаметрі > 10 мм) деп жіктеледі.

Себептер

Пролактинома көбінесе кездейсоқ ісік ретінде пайда болады, ешқандай нақты қауіп факторлары немесе ұқсас жағдайлары бар туыстары жоқ адамдарда кездеседі. SF3B1 мутациясына қатысы жоқ пролактиноманың спорадикалық жағдайлары әлі толық зерттелмеген. Дегенмен, көптеген зерттеулер эстроген мен пролактинома арасындағы байланысты көрсетеді. Бұл, пролактиноманың әйелдерде ерлерге қарағанда жиі кездесуімен байланысты болуы мүмкін деп есептеледі.

Дәрі-дәрмектер

Допамин - пролактин секрециясын қалыпты түрде тежейтін химиялық зат, сондықтан клиниктер пролактиноманы допамин сияқты әрекет ететін препараттармен, мысалы, бромокриптин және каберголинмен емдеуі мүмкін. Бұл типтегі препараттар допамин агонистері деп аталады. Бромкриптинмен емдеуді білікті эндокринологпен кеңеспей тоқтатуға болмайды. Көптеген адамдарда препаратты тоқтатқаннан кейін пролактин деңгейі қайта көтеріледі. Алайда, кейбір пациенттерде пролактин деңгейі қалыпты күйде қалады, сондықтан дәрігер емді екі жылда бір рет азайтуды немесе тоқтатуды сынап қарауды ұсынуы мүмкін. Жақында жүргізілген зерттеулер көрсеткендей, бромокриптинмен емдеуді тоқтату алдында кемінде 2 жыл емделген пациенттерде пролактин деңгейінің ремиссияға түсуіне қатысты сәттілік артып келеді. Каберголин де жүрек айну және бас айналу сияқты жанама әсерлермен байланысты, бірақ олар бромкриптинге қарағанда сирек және жеңіл болуы мүмкін. Дегенмен, артериалдық қысымы төмен адамдар каберголинмен емдеуді бастағанда сақ болу керек, себебі препараттың ұзақ жартылай өмір мерзімі (4–7 күн) олардың қан қысымын қалыпты деңгейде ұстау қабілетіне әсер етуі мүмкін, бұл қатты дискомфорт, бас айналу және тіпті тұрғанда және жүргенде есінен тануға әкелуі мүмкін, доза организмнен шыққанша. Бромкриптинмен емдеудегідей, емді баяу бастау арқылы жанама әсерлерді болдырмауға немесе азайтуға болады. Егер пациенттің пролактин деңгейі 6 ай бойы қалыпты болса, дәрігер емді тоқтатуды қарастыруы мүмкін. Каберголинмен емдеуді білікті эндокринологпен кеңеспей тоқтатуға болмайды. Пролактинді төмендету үшін сирек қолданылатын басқа допамин агонистеріне дигидроэргокриптин, эрголоид, лизурид, меттерголин, перголид, кинаголид және тергурид жатады. Хирургияның нәтижесі ісіктің мөлшеріне және пролактин деңгейіне көп байланысты. Пролактин деңгейі неғұрлым жоғары болса, сарысудағы пролактин деңгейін қалыпқа келтіру мүмкіндігі соғұрлым төмен болады. Ең жақсы медициналық орталықтарда хирургиялық араласу арқылы пролактин деңгейі 250 нг/мл-ден төмен пациенттердің 80%-ында түзетіледі. Тіпті, ірі ісіктері толыққанды алынбаған пациенттерде де, хирургиядан кейін дәрі-дәрмектер сарысудағы пролактин деңгейін қалыпты диапазонға қайтаруға көмектеседі. Зерттеулер көрсеткендей, ісіктің көлеміне және оның қаншалықты алынғанына байланысты, 20-50% жағдайда қайталау мүмкіндігі бар, әдетте бес жыл ішінде.

Dopamine is the chemical that normally inhibits prolactin secretion, so clinicians may treat prolactinoma with drugs that act like dopamine such as bromocriptine and cabergoline. This type of drug is called a dopamine agonist. Bromocriptine treatment should not be interrupted without consulting a qualified endocrinologist. Prolactin levels often rise again in most people when the drug is discontinued. In some, however, prolactin levels remain normal, so the doctor may suggest reducing or discontinuing treatment every two years on a trial basis. Recent studies have shown increased success in remission of prolactin levels after discontinuation, in patients having been treated for at least 2 years prior to cessation of bromocriptine treatment. Cabergoline is also associated with side effects such as nausea and dizziness, but these may be less common and less severe than with bromocriptine. However, people with low blood pressure should use caution when starting cabergoline treatment, as the long half life of the drug (4–7 days) may inadvertently affect their ability to keep their blood pressure within normal limits, creating intense discomfort, dizziness, and even fainting upon standing and walking until the single first dose clears from their system. As with bromocriptine therapy, side effects may be avoided or minimized if treatment is started slowly. If a patient's prolactin level remains normal for 6 months, a doctor may consider stopping treatment. Cabergoline should not be interrupted without consulting a qualified endocrinologist. Other dopamine agonists that have been used less commonly to suppress prolactin include dihydroergocryptine, ergoloid, lisuride, metergoline, pergolide, quinagolide, and terguride. The results of surgery depend a great deal on tumor size and prolactin level. The higher the prolactin level the lower the chance of normalizing serum prolactin. In the best medical centers, surgery corrects prolactin levels in 80% of patients with a serum prolactin less than 250 ng/ml. Even in patients with large tumors that cannot be completely removed, drug therapy may be able to return serum prolactin to the normal range after surgery. Depending on the size of the tumor and how much of it is removed, studies show that 20 to 50% will recur, usually within five years.

Болжам

Микропролактиномасы бар адамдардың көбінесе жақсы болжамы болады. 95% жағдайда, ісік 4-6 жылдық кезеңнен кейін өсу белгілерін көрсетпейді. Макропролактиномалар көбінесе күштірек емдеуді қажет етеді, әйтпесе олар өсуін жалғастыруы мүмкін. Өсу жылдамдығын сенімді болжауға болмайды, себебі ол әр адам үшін әртүрлі болады. Ісіктегі маңызды өзгерістерді анықтау үшін маманның үнемі бақылауы ұсынылады.

Остеопороз қаупі

Гиперпролактинемия әйелдерде эстроген өндірісінің төмендеуіне, ал ерлерде тестостерон өндірісінің төмендеуіне алып келуі мүмкін. Гиперпролактинемияны емдеуден кейін эстроген/тестостерон өндірісі қалпына келсе де, эстроген/тестостеронсыз бір-екі жыл өткен кезде сүйектердің мықтылығы нашарлауы мүмкін. Сондықтан пациенттер остеопороздың алдын алу үшін диета немесе қосымшалар арқылы кальцийді қабылдауды арттырып, жаттығулар жасаулары және темекі шегуден аулақ болулары қажет. Пациенттер эстроген/тестостерон жетіспеуінің сүйек тығыздығына тигізетін әсерін бағалау үшін сүйек тығыздығын өлшеуді қарастыруы мүмкін. Сондай-ақ, олар дәрігерлерімен тестостерон/эстроген алмастыру терапиясы туралы кеңесуі мүмкін.

Жүктілік және оральды контрацепция

Егер әйелде бір немесе бірнеше шағын пролактинома болса, медициналық емнен кейін жүктілікке түсіп, қалыпты жүктілікке тосуына ешқандай себеп жоқ. Гипофиз аурулары жоқ әйелдерде жүктілік кезінде гипофиз үлкейеді және пролактин өндірісі артады. Пролактин бөліп шығаратын ісігі бар әйелдерде гипофиз одан әрі үлкейюі мүмкін, сондықтан жүктілік кезінде оларға қатаң бақылау қажет. Дегенмен, пролактиномасы бар жүкті әйелдердің бір пайызынан кеміне ғана гипофиз немесе көз жүйкесі зақымдалады. Ісігі үлкен әйелдерде гипофиз немесе көз жүйкесі зақымдану қаупі жоғары, ал кейбір дәрігерлер оны 25%-ға дейін бағалайды. Әйел сәтті жүктілікті аяқтаған болса, одан әрі сәтті жүктілікке тосу мүмкіндігі өте жоғары. Пролактиномасы бар әйел жүкті болу жоспарларын дәрігерімен талқылауы керек, осылайша жүктілікке дейін жан-жақты тексерілуге мүмкіндік алады. Бұл тексеруге ісіктің мөлшерін бағалау үшін магниттік-резонанстық томография (МРТ) және көзді тексеру, сондай-ақ көру өрісін өлшеу кіреді. Пациент жүкті болғаннан кейін, дәрігер әдетте пролактиномаға қарсы қолданылатын бромокриптин немесе каберголин қабылдауын тоқтатуға кеңес береді. Көптеген эндокринологтар жүктілік бойына пациенттерді екі айда бір рет қарап тұрады. Пациент бас ауруы, көру қабілетінің өзгеруі, құлайғаны сияқты, жүрек ауруы, құсу, су ішуге құштарлық немесе зәр шығарудың жиілеуі, немесе шектен тыс шаршағыштық сияқты белгілер пайда болса дереу эндокринологқа жүгінуі керек. Егер жүктілік кезінде ісіктің өсуінен туындаған белгілер пайда болса, бромокриптин немесе каберголинмен емдеуді қайта бастау және қосымша емдеу қажет болуы мүмкін. Бұрын ауызға қабылданатын контрацептивтер пролактиноманың дамуына себеп болады деп есептелген. Алайда, қазір бұл пікір қолдау таппайды. Бромокриптинмен немесе каберголинмен емделген пролактиномасы бар пациенттер ауызға қабылданатын контрацептивтерді де қабылдауы мүмкін. Сондай-ақ, пролактиномасы бар және емдеу немесе хирургиялық араласу арқылы емделген пациенттерде менопаузадан кейінгі эстроген алмастыру терапиясы қауіпсіз.

If a woman has one or more small prolactinoma, there is no reason that she cannot conceive and have a normal pregnancy after successful medical therapy. The pituitary enlarges and prolactin production increases during normal pregnancy in women without pituitary disorders. Women with prolactin secreting tumors may experience further pituitary enlargement and must be closely monitored during pregnancy. However, damage to the pituitary or eye nerves occurs in less than one percent of pregnant women with prolactinoma. In women with large tumors, the risk of damage to the pituitary or eye nerves is greater, and some doctors consider it as high as 25%. If a woman has completed a successful pregnancy, the chances of her completing further successful pregnancies are extremely high. A woman with a prolactinoma should discuss her plans to conceive with her physician, so she can be carefully evaluated prior to becoming pregnant. This evaluation will include a magnetic resonance imaging (MRI) scan to assess the size of the tumor and an eye examination with measurement of visual fields. As soon as a patient is pregnant, her doctor will usually advise that she stop taking bromocriptine or cabergoline, the common treatments for prolactinoma. Most endocrinologists see patients every two months throughout the pregnancy. The patient should consult her endocrinologist promptly if she develops symptoms — in particular, headaches, visual changes, nausea, vomiting, excessive thirst or urination, or extreme lethargy. Bromocriptine or cabergoline treatment may be renewed and additional treatment may be required if the patient develops symptoms from growth of the tumor during pregnancy. At one time, oral contraceptives were thought to contribute to the development of prolactinomas. However, this is no longer thought to be true. Patients with prolactinoma treated with bromocriptine or cabergoline may also take oral contraceptives. Likewise, post menopausal estrogen replacement is safe in patients with prolactinoma treated with medical therapy or surgery.

Эпидемиология

Аутопсиялық зерттеулер көрсеткендей, АҚШ халқының 6,25%-ында шағын гипофиз ісіктері бар. Бұл гипофиз ісіктерінің 40%-ы пролактин өндіреді, бірақ олардың көпшілігі клиникалық маңызға ие емес. Клиникалық маңызы бар гипофиз ісіктері шамамен 100 000 адамның 14-інің денсаулығына әсер етеді. Селективті емес хирургиялық серияларда бұл ісік барлық гипофиз аденомаларының шамамен 25-30%-ын құрайды. Өсу гормоны (ГГ) өндіретін кейбір ісіктер де пролактин бөліп шығарады. Пролактиномалардың 90%-дан астамы микропролактиномалар, олар макропролактиномалардан гөрі жиі кездеседі.