Психосоциалдық өсудің тоқтауы: Балалық шақтағы стресс пен дамудың бұзылуы
Psychosocial short stature
Психосоциалдық бой өсудің тоқтауы (PSS) – 2-15 жас аралығындағы балаларда эмоционалдық стресс салдарынан дамитын сирек ауру. Себебі, салдары, емдеу жолдары туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Психоәлеуметтік бойдың қалыптан тыс кіші болуы (ПБҚК) – 2 мен 15 жас аралығындағы балаларда, ауыр эмоционалдық жетіспеушілік немесе стресс салдарынан пайда болатын өсу бұзылысы. Симптомдарына өсу гормонының (ГГ) және соматомедин секрециясының төмендеуі, өте кішкентай бой, бойға сәйкес келмейтін салмақ және сүйек жасының қалыптан жасқа сай болмауы жатады. Бұл ауру прогрессивті сипатта болады және бала стрестік ортада болғанша, оның танымдық қабілеттері нашарлай береді. Халық арасында сирек кездессе де, жабайы балаларда және ұзақ уақыт бойы зорлық-зомбылыққа ұшырап, шектеулі жағдайда ұсталған балаларда жиі кездеседі. Бұл дененің өсуін толығымен тоқтатуға әкелуі мүмкін, бірақ көбінесе уақытша деп есептеледі; стресс факторы жойылған кезде қалыпты өсу қайта басталады.
Psychosocial short stature (PSS) is a growth disorder that is observed between the ages of 2 and 15, caused by extreme emotional deprivation or stress. The symptoms include decreased growth hormone (GH) and somatomedin secretion, very short stature, weight that is inappropriate for the height, and immature skeletal age. This disease is a progressive one, and as long as the child is left in the stressing environment, their cognitive abilities continue to degenerate. Though rare in the population at large, it is common in feral children and in children kept in abusive, confined conditions for extended lengths of time. It can cause the body to completely stop growing but is generally considered to be temporary; regular growth will resume when the source of stress is removed.
Себеп
ПСС-пен ауыратын балаларда өсу гормонының деңгейі өте төмен. Бұл балаларда өсу гормонын тежейтін гормон (GHIH) немесе өсу гормонын босататын гормон (GHRH) жұмысында мәселе болуы мүмкін. Балалар GHRH-қа жауап бермей немесе GHIH-қа тым сезімтал болуы мүмкін. ПСС-пен ауыратын балаларда өсудің қалыптан тыс болу белгілері көрінеді. Олар жеткілікті тамақтанғаны көрінсе де, өз жастағы балаларға қарағанда қалыпты өспейді және дамымайды. Ұдайы және күшті стресс ортасы ПСС-ті тудырады. Стресс организмде эпинефрин және норадреналин сияқты гормондардың бөлінуіне себеп болады, бұл "қорғаныс немесе қашу" реакциясын қозғалады. Жүрек соғысы жеделдейді және дене бірден қажет емес процестерден ресурстарды алады; ПСС-те өсу гормонының (GH) өндірісі осылай бұзылады. Өсу гормонының жетіспеуінен басқа, ПСС-пен ауыратын балаларда эпинефрин мен норадреналиннің көп мөлшеріне байланысты асқазан-ішек проблемалары пайда болады, нәтижесінде организмдегі қоректік заттардың дұрыс сіңірілмеуіне және одан әрі дамуға кері әсер етеді. ПСС-тің емделуі күмәнді болғамен, кейбір зерттеулер көрсеткендей, ауруға шалдыққан баланы асырап алуға беру немесе топтық үйге орналастыру оның өсу қарқынын және әлеуметтену дағдыларын арттыруы мүмкін.
Children with PSS have extremely low levels of growth hormone. These children possibly have a problem with growth hormone inhibiting hormone (GHIH) or growth hormone releasing hormone (GHRH). The children could either be unresponsive to GHRH, or too sensitive to GHIH. Children who have PSS exhibit signs of failure to thrive. Even though they appear to be receiving adequate nutrition, they do not grow and develop normally compared to other children of their age. An environment of constant and extreme stress causes PSS. Stress released hormones in the body such as epinephrine and norepinephrine engage what is known as the fight or flight response. The heart speeds up, and the body diverts resources away from processes that are not immediately important; in PSS, the production of growth hormone (GH) is thus affected. As well as lacking growth hormone, children with PSS exhibit gastrointestinal problems due to the large amounts of epinephrine and norepinephrine, resulting in their bodies lacking proper digestion of nutrients and further affecting development. While the cure for PSS is questionable, some studies show that placing the child affected with the disease in a foster or group home increases growth rate and socialization skills.
Қоғам және мәдениет
Бір бала өте төмен салмақта ауруханаға түсті. Бір медбике оның күтімін өз мойнына алды, соның ішінде бала тез салмақ қоса бастады және оның өсу гормоны деңгейі көтерілді. Бала эмоциялық тұрғыдан медбикеге осылайша тәуелді болғандықтан, ол кеткенде деңгейі ауруханаға түскендегідей болды, ал ол қайтып келген соң қайта қалыпқа келді. 1987 жылы полиция шабуылында "Отбасы" деп аталатын австралиялық ұйым ұстап отырған балалар босатылғанда, он екі жасар қыздың салмағы 20 кг-дан (44 фунт) азырақ, ал бойы 120 см-ден (4 фут) төмен болды. Келесі жылы оның бойы 11 см-ге өсті, ал өсу гормоны деңгейі қалыпты жағдайға оралды.
One case was a child who was admitted to a hospital with an extremely low weight. One nurse took over his care, and he began to rapidly gain weight and his growth hormone levels increased during this time. The child was so dependent on the nurse emotionally that when she left, his levels returned to what they had been when he was admitted to the hospital, and once she returned, they stabilized once more. When a police raid in 1987 released the children held by an Australian group known as The Family, one twelve year old girl weighed under 20 kg (44 lbs) and was under 120 cm (4 ft) tall. She grew 11 cm (4 in) in the following year, and her growth hormone levels returned to normal.
Шығарма кейіпкерлері
Гюнтер Грассстың 1959 жылғы "Қоңыр барабан" романында Оскар Матцерат кейіпкері "үш жасында бойын қасақана үш футқа дейін тоқтатып, кейінірек романда төрт фут бір дюймға дейін өседі" – бұл Германияның шағын буржуазиялық қоғамынан түйсінген стресіне реакциясы. Виктор Гюгоның "Кешірімсіздер" романында сегіз жасар Козетті Тенардье отбасы зорлап, қараусыз қалдырып, құлдыққа салады. Ол кездегі ауыр зорлық-зомбылық пен немқұрайлылық оған үлкен стресс әкеледі, нәтижесінде ол бір жағынан жасының жартысына дейін кішірейіп, екінші жағынан жасы үлкен әйелге тән мінез-қалпымен сипатталады. Жан Вальжан оны асырап алғаннан кейін денсаулығы қалпына келіп, ересек шағында орташа бойлы болады. "Күкі ұясынан ұшқандар" романында бас штаб ағасы Бромден Рэтчед медбикесінің санитары Уильямс, наны бар ер адам, ақ нәсілділердің анасын зорлағанын көргеннен кейін бойының кішкентай болуын айтады. В. С. Эндрюстің "Чердак гүлдері" романында егіздер Кори мен Кэрри Долангерлер (үлкен екі бауырларымен бірге) чердакқа қамалады. Әжелерінің зорлығы, анасының назарсыздағы, мырышпен улануы және сыртта ойнау мүмкіндігінің болмауы егіздердің өсуін тежейді. Кейінірек серияда Кэрри сегіз жасар деп сипатталса да, дене бітімі үш жасар балаға ұқсайды.
In Günter Grass's 1959 novel The Tin Drum (Die Blechtrommel), the character Oskar Matzerath "willfully stunted his growth at three feet tall as a three year old, although later in the novel he grows to four feet one inch" in reaction to the stress he experiences—the petit bourgeois German society. In the novel Les Misérables by Victor Hugo, eight year old Cosette had been abused, neglected and enslaved by the Thènardier family. The extreme abuse and neglect she faces is described as very stressful for her, and as a result she is described as simultaneously being as short as a child half her age and having an expression more appropriate for an older woman. She recovers after she is adopted by Jean Valjean and is of average height as an adult. In One Flew Over the Cuckoo's Nest, Chief Bromden claims that one of Nurse Ratched's orderlies, Williams, a black man with dwarfism, gained his short stature from seeing white men rape his mother. In the novel Flowers in the Attic by V. C. Andrews, twins Cory and Carrie Dollanganger are locked in an attic (with their two older siblings). The stress of their grandmother's abuse and lack of attention from their mother—along with arsenic poisoning and lack of outdoor play opportunities—stunts the twins' growth. Later in the series, Carrie is described as being eight years old, yet her physical appearance is that of a three year old.