Кіріспе
жылқыда кездесетін ауру түрі Кушинг ауруы – Кушинг синдромының бір себебі, ол алдыңғы гипофизден (екіншілік гиперкортизолизм) адренокортикотроптық гормонның (ACTH) өндірісінің жоғарылауымен сипатталады. Бұл көбінесе гипофиз аденомасы (нақтырақ айтқанда, гипофиздік базафилизм) немесе гипоталамустың кортикотропинді босататын гормон (CRH) өндірісінің артуынан (үшіншілік гиперкортизолизм/гиперкортицизм) туындайды, бұл бүйрек үсті бездерінде кортизол синтезін ынталандырады. Гипофиз аденомалары эндогенді Кушинг синдромының 80% жағдайына жауапты.
Cushing's disease is one cause of Cushing's syndrome characterised by increased secretion of adrenocorticotropic hormone (ACTH) from the anterior pituitary (secondary hypercortisolism). This is most often as a result of a pituitary adenoma (specifically pituitary basophilism) or due to excess production of hypothalamus CRH (corticotropin releasing hormone) (tertiary hypercortisolism/hypercorticism) that stimulates the synthesis of cortisol by the adrenal glands. Pituitary adenomas are responsible for 80% of endogenous Cushing's syndrome,
ACTH қан сынағы
Кушинг синдромы анықталғаннан кейін оның себебін анықтаудың алғашқы қадамы плазмадағы адренокортикотроптық гормон (АКТГ) концентрациясын өлшеу болып табылады. Концентрациясы тұрақты түрде 1,1 пмоль/л-ден төмен болса, ол кортикотропинге тәуелсіз деп саналады және Кушинг ауруының диагностикасына әкелмейді. Мұндай жағдайларда келесі қадам – КТ арқылы бүйрекүсті бездерін бейнелеу. Плазмадағы кортикотропин концентрациясы тұрақты түрде 3,3 пмоль/л-ден жоғары болса, кортикотропинге тәуелді Кушинг синдромы болуы мүмкін. Кез келген аралық мәндерді сақтап түсіндіру қажет, ал кортикотропинге тәуелділікті растау үшін кортикотропин босататын гормон (CRH) тесті жасау ұсынылады. Кортикотропинге тәуелді Кушинг синдромы анықталса, келесі қадам – Кушинг ауруын және эктопиялық кортикотропин синдромын ажырату. Бұл CRH, жоғары дозалы DST, гипофиздің МРТ және екі жақты төменгі петрозальды синус үлгілерін алу (IPSS) сияқты әдістердің комбинациясы арқылы жүзеге асырылады.
Дексаметазонды басу сынағы
Дексаметазонды тежеу тестінің екі түрі әдетте қолданылады: бір түнгі тест және 48 сағаттық тест.
Төменгі петрозальді синустан үлгі алу
IPSS (ішкі петрозальді синусты іріктеу) немесе BIPSS (екі жақты IPSS) – гипофиздік Кушинг синдромын эктопиялық немесе бүйрекүсті бездік Кушинг синдромынан ажыратуға арналған, дәлірек бірақ инвазивті тест. Гипофиздің МРТ суреттемесі және биохимиялық диагностикалық тесттердің нәтижелері шешім қабылдауға жеткіліксіз болған жағдайда, диагнозды растау үшін BIPSS арқылы кортикотропин градиентінің үлгісі қажет.
Эпидемиология
Кушинг ауруы сирек кездеседі және осы ауру туралы эпидемиологиялық деректер аз. Испанияның Виская аймағында 18 жыл бойы жүргізілген зерттеуде Кушинг ауруының таралуы 0,004% құрады. Жаңа анықталған жағдайлардың орташа көрсеткіші жылына миллион тұрғынға 2,4 жағдайды құрады. Ауру көбінесе 3–6 жылдан кейін диагноздалады. Сонымен қатар, ауруға шалдыққан әйелдердің көпшілігі 50-60 жас аралығында болған. Гипертонияның таралуы және глюкоза метаболизмінің бұзылыстары емделмеген жағдайларда өлім-жітім мен аурудың маңызды көрсеткіштері болып табылады, көбінесе өлімнің себебі қан тамырлары ауруларына байланысты. 23 жастағы Минни Г. атты әйелде ауыр семіздік, аменорея, гипертрихоз (артық шаштың өсуі), екіншілік жыныстық белгілердің жетілмегендігі, гидроцефалия және ми ішілік қысымның жоғарылауы сияқты белгілер байқалды. Бұл симптомдардың жиынтығы сол кезде ешқандай медициналық дертке тән емес еді. Гипофиз безі туралы Кушингтің монографиясында сипатталған гиперкортизолизмге шалдыққан 12 науқастың 67%-ы симптомдар пайда болғаннан кейін бірнеше жыл ішінде қайтыс болды, ал Минни Г. симптомдар пайда болғаннан кейін 40 жылдан астам өмір сүрді, тіпті гипофиз ісігіне ешқандай ем алмаған болатын. Бұл жағдай Минидің сол кездегі ерекшелігі болды. Оның осылай ұзақ өмір сүруінің себебі әлі де құпия болып қала береді, себебі Минни қайтыс болғаннан кейін жасалған мәйіт тілімін жасаудан бас тартты. Дегенмен, Дж. Эйдан Карни ұсынған және статистикалық деректерге негізделген ең мүмкін түсіндірме, Миннидегі басфильдік аденома ішінара инфарктқа ұшырап, симптомдардың регрессиясына әкелгені болды. Басқа гипотеза бойынша, Минниде бастапқы пигментті түйіндік адренокортикальдық ауру (PPNAD) болуы мүмкін, ол Кушинг синдромымен (Карни кешені) байланысты болғанда, кейде симптомдардың спонтанды регрессиясына себеп болуы мүмкін. 1924 жылы совет неврологі Николай Иценко гипофиз аденомасымен ауырған екі науқас туралы хабарлады. Бұл нәтижеде бүйрек үсті бездерінен кортизолдың көп мөлшерде бөлінуіне әкелетін адренокортикотроптық гормонның артық өндірілуіне соқтырды. Осының әсерін ескере отырып, Иценконың есімі кейбір Шығыс Еуропа және Азия елдерінде ауру атауына қосылды, және бұл ауру Иценко-Кушинг ауруы деп аталады.