Кіріспе

Мәдениетті жою

Этноцид – мәдениетті жою немесе қирату. "Этноцид" және "этностық тазалау" терминдері ұқсас болғанымен, оларды пайдалану мақсаты әртүрлі. "Этностық тазалау" термині геноцидті жоққа шығару үшін қолданылатын жұмсақ тілдес ретінде сынға ұшыраған, ал "этноцид" оның керісінше болуына көмектесуге тырысады. Мәдени геноцид және этноцид сияқты түсініктер әртүрлі контексттерде қолданылғандықтан, геноцид антропологиясы олардың заңдар мен саясатқа қатысуын және қатыспауын зерттейді.

ЮНЕСКО

ЮНЕСКО-ның "Сан-Хосе декларациясында": Сан-Хосе декларациясында ЮНЕСКО этноцидті қарастырып, оны анықтауға жұмыстанып жатыр. ЮНЕСКО бұл терминді былай анықтайды:

Этноцид – этникалық топтың өз мәдениетін және тілін, жеке немесе ұжымдық түрде дамыту, пайдалану және кейінгі ұрпаққа жеткізу құқығынан айырылуы. Бұл – адам құқықтарының, әсіресе этникалық топтардың мәдени сәйкестігіне құрмет көрсету құқығының кең ауқымды, өте ауыр бұзушылығы болып табылады.

Роберт Жалин

Француз этнологы Роберт Жаулин (1928-1996) 1970 жылы этноцид ұғымын қайта қарастырып, этноцидтің негізін құрайтын құралдар емес, соңындағы мақсаттар екенін ұсынды.

Барри Саутман

Барри Виктор Саутман – Гонконг ғылым және технология университетінің әлеуметтік ғылымдар бөлімінің профессоры. Этноцидтің түпкі ниеті мәдени геноцидтің ниетінен өзгеше, себебі ол топтың физикалық немесе биологиялық құрылымын жоюмен байланысты емес. Сондықтан, бұл ниет көбінесе халықты қырып-жоюға емес, күштеп ассимиляциялауға бағытталған. Осылайша, этноцидтің түпкі ниеті – мәдени өлімге алып келетін қасақана амал.

Қазіргі үлгілер

Әзірбайжанның Нахчиван және басқа да аймақтарда мыңдаған ортағасырлық армян шіркеулерін, хачкарларды және қабір тастарын қиратуы, сондай-ақ Әзірбайжанның осы ескерткіштердің болғандығын жоққа шығаруы – мәдени геноцид немесе этноцидтің мысалы ретінде қарастырылып келеді.