Кіріспе

Демократиялық білім беру түрі

Садбери мектебі – K-12 жас аралығындағы оқушыларға арналған мектеп түрі, онда оқушылар өз білімдеріне толық жауапкершілік тартады және мектепті тікелей демократия жүзеге асырады, онда оқушылар мен қызметкерлер тең құқылы азаматтар болып табылады. Оқушылар уақыттарын қалағандай өткізеді және курстық жұмыстар арқылы емес, күнделікті өмірлік тәжірибеден туындайтын нәтиже ретінде білім алады. Алдын ала белгіленген оқу жоспарлары, міндетті оқу бағдарламалары немесе стандартталған оқыту жоқ. Бұл демократиялық білім берудің бір түрі. Садбери үлгілік мектебінің негізін қалаушылардың бірі Дэниел Гринбергтің айтуынша, Садбери үлгілік мектебін ерекшелендіретін екі нәрсе – барлық адамға (ересектер мен балаларға) бірдей қарау және билікке иелік етушілердің келісімімен берілгеннен басқа билік болмауы. Әрбір Садбери үлгілік мектебі дербес жұмыс істеп, өз саясатын және процедураларын анықтаса да, олардың ортақ мәдениеті бар. Садбери мектебіндегі қалыптасқан мәдениет еркіндік, сенім, құрмет, жауапкершілік және демократия сипаттамаларымен сипатталады. "Садбери" атауы 1968 жылы Массачусетс штатының Фрамингем қаласында, Садбериге жақын орналасқан Садбери аңғары мектебінен шыққан. Судбери үлгілік мектебінің ресми немесе регламенттелген анықтамасы болмаса да, бүкіл әлемде өзін Судберимен байланыстыратын 60-тан астам мектеп бар. Олардың кейбіреулері, бірақ барлығы емес, өздерінің атына "Садбери" деген сөзді қосады. Бұл мектептер дербес жұмыс істейді және формалды түрде байланыстырылмаған. Балалардың ересек болғанда қажет болатын негізгі мінез-құлықтарды – шығармашылық, қиял, еңбекқорлық, қызығушылық, ойлылық, жауапкершілік және шешім қабылдау қабілетін өте жақсы меңгеруге қабілетті (сондықтан оларды оқытудың қажеті жоқ) деген білім беру сенімі. Балаларға жетіспейтін нәрсе – тәжірибе, оны ересектер оқушыларды ашық жолмен жетелесе алуға болады. Балалық шақта толық демократиялық құқықтарға ие болу – демократиялық қоғамда өмір сүруге дайын ересек адам болудың ең тиімді жолы деген әлеуметтік-саяси сенім. "Мектептің негізгі принциптері қарапайым: барлық адамдар табиғатынан қызығушылық танытады; ең тиімді, ұзақ мерзімді және терең білім алу оқушы бастаған және жалғастырған кезде жүзеге асады; барлық адамдарға ерекше қабілеттерін дамытуға мүмкіндік берілсе, олар шығармашылыққа қабілетті; студенттердің жас топтарының араласуы топтың барлық мүшелерінің өсуіне ықпал етеді; және жеке жауапкершілікті дамыту үшін еркіндік маңызды".

Мектеп демократиясы

Судбери мектебін басқарудың барлық жақтары апталық мектеп жиналысында шешіледі, ол дәстүрлі Жаңа Англия қалалық жиналысы үлгісімен жасалған. Мектеп жиналысы мектеп ережелерін қабылдайды, түзетулер енгізеді және жояды, мектеп бюджетін басқарады, сондай-ақ қызметкерлерді жұмысқа алу және босату туралы шешімдер қабылдайды. Жиынға қатысушылардың барлығы – студенттер мен қызметкерлер де – тең дауысқа ие, ал көптеген шешімдер қарапайым көпшілік дауысымен қабылданады. Мектеп ережелері әдетте заң кітабында жинақталады, ол уақыт өте келе үнемі жаңартылып отырады және мектептің заң кодексін құрайды. Көбінесе шағымдарды қарау үшін белгілі бір процедура қарастырылады, және көптеген мектептер заңды процесті құрметтейтін нұсқауларды сақтайды. Әдетте, тергеу, тыңдау, сот отырысы, үкім шығару және шағымдану құқығын қамтитын ережелер болады, бұл студенттер өз әрекеттерінің салдарына жауап береді деген философияға негізделген.