Палеозой теңізінің микрофоссилдері: Читинозоалар

Кіріспе

Теңіз микроқорытпаларының тобы. Читинозоалар (бірлік: хитинозоан, көпше: хитинозоандар) – әлі күнге дейін белгісіз организм жасаған, колба тәрізді, органикалық қабырғалы теңіз микроқорытпаларының тобы. Ордовик пен девон кезеңдерінде (яғни Палеозойдың ортасы) кең таралған, миллиметрлік өлшемдегі бұл организмдер бүкіл әлемдегі теңіз шөгінділерінің барлық түрлерінде көптеп кездеседі. Олардың ерекше пішіні жіктеуді және экологиялық жағдайын анықтауды қиындатады. 1931 жылы табылып, бері протесттерге, өсімдіктерге және саңырауқұлақтарға жақындығы туралы әртүрлі болжамдар айтылды. Микроскопияның жетілуі олардың құрылымын зерттеуге мүмкіндік берді, соның нәтижесінде бұл организмдер теңіз жануарларының жұмыртқалары немесе жас даму кезеңдері болуы мүмкін деген тұжырым жасалды. Читинозоалардың экологиясы да нақты белгісіз, кейбіреулері су қабатында еркін жүзіп, ал басқалары басқа организмдерге бекінген болуы мүмкін. Көптеген түрлер өмір сүру ортасына өте сезімтал және белгілі бір палеоорталарда ғана көптеп кездеседі. Олардың саны маусымдарға байланысты да өзгерген.

Анатомия

Читинозоалардың ұзындығы шамамен 50-ден 2000 микрометрге дейін жетеді. Оларды оптикалық микроскоппен қарағанда, қараңғыдан дерлік көмескіге дейін көруге болады. Олардың анатомиясы кең камераның негізінде құрылған, радиалды симметриялы аймақ, оның ішінде хитинге ұқсас заттың екі қабатымен қоршалған орталық қуыс бар. Камера негізгі ашылуға (апертураға) қарай тарылады, бірақ дөңгелек тығын орталық қуыс пен оның айналасының тікелей байланысын болдырмайды. Бұл тығын апертураның ұшында орналасқан болса оперкулум, ал тарылған аймақта немесе мойында орналасқан болса просома деп аталады. Апертура жиегі, яғни жағасы, көбінесе ерекше пішінге немесе текстураға ие. Көптеген хитинозоалар оқшауланған қазба түрінде табылады, бірақ барлық туыстар үшін апертурадан негізге дейін жалғасқан бірнеше сынақтардың тізбегі кездеседі, бұл морфологиялық негіздемеге сүйенеді. Уақыт өте келе, алдымен жыл сайын жаңа туыстар анықталды. Читинозоалар екі отрядқа бөлінеді. Операкулифера отрядына апертурасының үстінде оперкулумы бар және анық мойыны жоқ түрлер жатады. Prosomatifera отрядына мойыны және ішкі просомасы анық көрінетін түрлер кіреді. Хитинозоалардың екі топтың бірінен пайда болған конвергенттік құбылыс болуы мүмкін. Шындығында, хитинозоа тізбегінің спиральдік оралу сипаты оларды спиральдік организм, мысалы, гастроподтар жасаған деп болжауға негіз береді. Егер бұл болжам дұрыс болса, оралмаған тізбектерді (түзу) анелид құрттарына немесе басқа организмдерге жатқызуға болады. Бірақ полихета құрттары, Promissum conodonts және orthocone cephalopods ықтимал кандидаттар болып қалады. Дегенмен, хитинозоаларды осы топтардың кез келгенімен байланыстыратын нақтырақ дәлелдер әзірге жоқ. 2020 жылы хитинозоалардың өте жақсы сақталған қалдықтары сипатталды, олар үлкендердің ішінде кіші сынақтардың қалдықтарын көрсетті, бұл жыныстық емес көбеюге нұсқау береді. Кейбір формалар диагенетикалық пирит минералының ыдырауынан пайда болған "іңір" ретінде қайта қарастырылса да, камераның айналасында цилиндр тәрізді тесіктердің шоғырлануы – организмнің денесі шоғырланған жер – биологиялық себепке дәлел. Өмір сүру салтының әртүрлілігі судың тереңдігі мен жағалаудан қашықтықта да көрінеді. Әртүрлі түрлер әртүрлі тереңдікте көптеп кездеседі. Жағалаудан шамамен 40 км қашықтықтағы терең сулар көбінесе ең қолайлы орта болса, кейбір түрлер өте жақын суды артық көреді. Жалпы алғанда, хитинозоалар толқынды немесе рифтік ортада сирек кездеседі, бұл олардың тірі кезде мұндай жағдайлардан аулақ болуға бейімділігін көрсетеді, егер бұл шөгінділердің шоғырлануының салдары болмаса. Олар тұщы суға төзбейді.

Chitinozoa range in length from around 50 to 2000 micrometres. They appear dark to almost opaque when viewed under an optical microscope. Their anatomy is based around the broad chamber, a radially symmetrical region involving a central cavity encased by two layers of a chitin like substance. The chamber narrows towards the main opening (the aperture), though a circular plug prevents direct contact between the central cavity and its surroundings. This plug may be called an operculum (if it lies at the tip of the aperture) or a prosome (if it lies deep within the narrowed region or neck). The rim of the aperture, known as the collarette, often has a distinctive form or texture. Many chitinozoans are found as isolated fossils, but chains of multiple tests, joined from aperture to base, have been reported for all genera. based on morphological grounds. Further genera were identified, at first on an annual basis, as time progressed. Chitinozoans are placed into two orders. The order Operculatifera includes those with an operculum over the aperture and no distinct neck. The order Prosomatifera includes those with a clearly discernable neck and an internal prosome. and it is not impossible that the chitinozoans are a convergent phenomenon laid by both groups. In fact, the spirally coiled nature of chitinozoan chains has been used to suggest that they were laid by a spirally coiled organism, such as the gastropods; were this inference true, uncoiled chains could be attributed to the (straight) annelid worms or other organisms. but polychaete worms, Promissum conodonts and orthocone cephalopods remain as likely candidates. However, further evidence connecting chitinozoans to any of these groups is circumstantial at best. In 2020, exceptionally preserved remains of chitinozoans were described, showing the remains of smaller tests within larger ones, suggesting asexual reproduction. Although some forms have been reinterpreted as "pock marks" caused by the disintegration of the diagenetic mineral pyrite, the clustering of cylindrical holes around the chamber—where the flesh of the organism was likely to be concentrated—is evidence for a biological cause. The diversity of living habits is also reflected by the depth of water and distance from the shore. Different species are found in highest abundance at different depths. While deeper waters around 40 km from the shoreline are generally the optimal environment, some species appear to prefer very shallow water. On the whole, chitinozoans are less abundant in turbulent waters or reef environments, implying an aversion to such regimes when alive, if it is not an effect of sedimentary focusing. They cannot survive freshwater input.

Стратиграфиялық қолдану

1930 жылы Альфред Эйзенак алғаш рет бұл топты танып, атағаннан бері, хитинозоалар Ордовик, Силур және Девон кезеңдерінде биостратиграфияда стратиграфиялық маркерлер ретінде өте пайдалы болып табылды. Олардың тиімділігі морфологиялық эволюцияның жоғары қарқынымен және олардың көптеп кездесуімен байланысты – ең өнімді үлгілерде бір граммға мыңға жуық қабықша табылады.

Ең ерте хитинозоалар фосфорацияланған қалдықтар түрінде белгілі, олар шартты түрде Eisenackitina туысына жатқызылады. Олар Орта кембрийдің (5-кезең) Гаотай формациясынан табылды, бұл топ Ордовик кезеңінде басқа жерлерде табылғанға дейін 20 миллион жылдан астам бұрын болған. Хитинозоалар Девонның соңында жойылып кеткен сияқты; сирек кездесетін карбон және перм кезеңдерінің қалдықтары қайта өңделген қазбалар немесе саңырауқұлақ спораларын көрсетуі мүмкін.