Толкин мұражайының құқықтық басқаруы және «Жүзіктер Әлемі» құқықтары

Кіріспе

J.R.R. Толкин мүлкін басқарушы заңды тұлға, «Хоббит» және «Сақиналардың иесі» фильмдерінің, сахналық қойылымдарының және тауарлық құқықтарын ұстап тұратын корпоративтік ұйымның сауда атауы.

Толкин мүліктік қоры – ағылшын жазушысы J.R.R. Толкиннің мүлкін, оның ішінде көптеген шығармаларының авторлық құқықтарын басқаратын заңды тұлға. Жеке авторлық құқықтардың көп бөлігі мүлік тарапынан J.R.R. Толкин Дискрециялық қонысы және Толкин қайырымдылық қоры сияқты еншілес ұйымдарға берілді. Толкин отбасының мүліктері, мүлік қорымен бірге, The Tolkien Company компаниясы аясында ұйымдастырылды. Оның директорлары 2017 жылдың тамызына дейін Кристофер Толкин, оның әйелі Бейли Толкин және J.R.R. Толкиннің немересі Майкл Джордж Толкин болды. Мүліктің нақты орындаушылары Кристофер Толкин (16 қаңтар 2020 жылы қайтыс болды), ол жалғыз әдеби орындаушы болды, және (J.R.R. Толкиннің адвокаты Франк Уильямсоннан кейін) көп жылдар бойы мүліктің адвокаты болған Майер Блэкберннің Кэтлин Блэкберн еді.

"Хоббит" және "Жылғалдақтардың иесі" фильмдерінің авторлық құқықтары

Дж. Р. Р. Толкиннің «Хобит» және «Сақиналардың Иесі» шығармаларының ішіндегі кейбір әдеби туындыларына қатысты кино, тауарлық өнімдер, сахналық қойылымдар және басқа да құқықтар Толкин өзі 1969 жылы United Artists компаниясына өте шамалы сомаға сатқан, ал қазіргі уақытта Middle earth Enterprises (бұрын Tolkien Enterprises) inc. компаниясына тиесілі. Бұл компания 2014 жылы қайтыс болғанға дейін Саул Зенцтің бақылауында болды.

Фильмнің авторлық жарналары

2008 жылдың ақпан айында Толкин қоры "Сақиналардың иесі" трилогиясын жасаған "New Line Cinema" студиясын 75 миллион фунт стерлингке сотқа берді, олар фильмдерден "бір тиын да" алмағанын мәлімдеді. 2008 жылдың қыркүйегінде залал өтеу туралы талап қабылданбады. 2009 жылдың 8 қыркүйегінде тараптар соттан тыс келісімге келді, келісім шарттары жарияланбады. Баспасөз хабарламасында Кристофер Толкин: "Қор басшылары заңдық шаралар қажет болғанына өкінеді, бірақ бұл дау қанағаттанарлық шарттарда шешілгеніне қуанышты, бұл Толкин қорына қайырымдылық мақсаттарын тиісінше жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Қор басшылары "New Line" компаниясының "Хоббит" фильмін түсіруді жоспарлағандай жалғастыра алатынын мойындайды" деді.

Ойын құрылғылары

2012 жылдың қарашасында Калифорнияның Орталық округінің АҚШ округтік сотында Fourth Age Limited (кейіннен Tolkien Estate, Ltd) және басқа да талапкерлер бірнеше Warner Bros. еншілес компанияларына авторлық құқықты бұзу, келісімшартты бұзу және декларативтік шара талап ету туралы сотқа шағым түсірді, сонымен қатар айыпталушылар өз құқықтарының шегінен асып кеткенін мәлімдеді. Шағымда айтылғандай, олар кейіпкерлерін пайдаланып құмар ойындар мен бейне ойындар шығару арқылы тараптар 1969 жылы, төрт он жылдан астам бұрын сатып алынған құқықтардың шектеулерін елемеген; ал Толкиннің туындыларына берілген бастапқы лицензия "фигуралар, үстел жиырмасы, кеңсе тауарлары, киім және т.б." сияқты "материалдық" өнімдерді сату құқығымен шектелген, бірақ "электрондық немесе цифрлық құқықтарды, әлі ойлап табылмаған медиа құқықтарын немесе қызметтерге құқықтар сияқты материалдық емес мүлікті" қамтымаған. Толкиннің мұрагерлері айыпталушылардың әрекеттері "Толкиннің мұрасына өтелмейтін зиян" келтіргенін мәлімдеді. 2013 жылдың 11 наурызында Саул Зенц компаниясы ("Орта Жер кәсіпорны" ретінде жұмыс істейтін), "Жүзіктердің иесі" және "Хоббит" мүлігінің құқық иегері, Fourth Age компаниясына қарсы декларативтік шара, адалдық және әділдік туралы келісімді бұзу және квантум мериту бойынша түзетілген қарсы талап арыз берді. Сол күні Warner тараптары Fourth Age компаниясына қарсы келісімшартты бұзу және декларативтік шара талаптарымен түзетілген қарсы талап арыз берді. Толкиннің мұрагерлері және басқалар Калифорния штатының SLAPP-қа қарсы заңына сәйкес, Warner Brothers компаниясы олардың АҚШ Конституциясының бірінші түзетуіне сәйкес петиция беру құқығына кедергі келтіріп отыр деген негізде осы қарсы талаптарды тоқтатуға тырысты. 2013 жылдың 11 шілдесінде АҚШ округтік судьясы Одри Коллинз Warner Brothers компаниясының "жаман ниетпен қудалау үшін маскировкаланған талаптарды" жасағаны туралы мәлімдемеге келіспеді және "бұл талаптар Warner тараптары мен Zaentz компаниясының «Жүзіктердің иесі» және «Хоббит» туралы құқықтарын әртүрлі түсінуінен туындайды. Бұл әдеттегі келісімшартқа негізделген талаптар мен қарсы талаптар" деп жазды. 2015 жылдың қазан айында Тоғызыншы апелляциялық сот бұл шешімді қолдады. Сот процесі 2017 жылдың шілдесінде құпия түрде аяқталды.

In November 2012 in the United States District Court for the Central District of California, Fourth Age Limited (later Tolkien Estate, Ltd) and other plaintiffs sued several Warner Bros. affiliates alleging copyright infringement, breach of contract, and seeking declaratory relief, arguing that the defendants exceeded the scope of their rights. The suit alleged that by producing gambling and video games using his characters, the parties had ignored the limitations of the rights purchased more than four decades prior in 1969; contending the original licence to Tolkien's works was limited to the right to sell "tangible" products such as "figurines, tableware, stationery items, clothing, and the like", but did not cover "electronic or digital rights, rights in media yet to be devised or other intangibles such as rights in services". Tolkien's estate claimed that the defendants actions had caused "irreparable harm to Tolkien's legacy". On 11 March 2013, the Saul Zaentz Co. (doing business as Middle earth Enterprises), the rightsholder for the Lord of the Rings and Hobbit properties, filed an amended counterclaim against Fourth Age for declaratory relief, breach of the implied covenant of good faith and fair dealing, and quantum meruit. On the same day, the Warner Parties filed an amended counterclaim against Fourth Age for breach of contract and declaratory relief. The Tolkien Estate et al. attempted to block these countersuits under California's anti SLAPP statute, claiming that Warner Brothers was interfering with their right to petition under the First Amendment to the US Constitution. On 11 July 2013, US District Judge Audrey Collins denied a motion to dismiss, disagreeing that what Warner Brothers was doing was making "disguised claims for malicious prosecution" and wrote "these claims arise out of the parties' divergent understanding of the Warner Parties' and Zaentz's rights to The Lord of the Rings and The Hobbit. They are routine contract based claims and counterclaims." In October 2015 the Court of Appeals for the Ninth Circuit upheld that ruling. The lawsuit was confidentially settled in July 2017.

Сақиналардың иесі: Қуат сақиналары

2017 жылдың 13 қарашасында Amazon «Қарақтың қайтуы» романының соңындағы «Жыңғырлардың иесі» қосымшаларының жаһандық телеарна құқықтарын сатып алды. Amazon «Жыңғырлардың иесі: Үкілік шеңберлері» атты көп маусымдық телесериал жасауға міндеттенді. Сериалда Екінші дәуірде болған оқиғалар көрсетіледі. Amazon бұл келісімге қосымша сериалдар жасау мүмкіндігі де кіретінін мәлімдеді. Баспасөз хабарламасында «Ж.Р.Р. Толкиннің түпнұсқа жазбаларына негізделген, бұрын зерттелмеген оқиғалар» деп көрсетілген. Amazon Tolkien Estate және The Tolkien Trust, HarperCollins және New Line Cinema компанияларымен бірлесіп сериалды өндіреді.

Кристофер Толкиннің отставкасы

2017 жылдың 31 тамызында 93 жасқа толған Кристофер Толкин Толкин мұрасы мен Толкин қорының директоры лауазымынан қанағаттанды, бірақ әдеби мұрагері қызметін сақтап қалды. 2020 жылдың 16 қаңтарында 95 жасында дүние салды.