Канаданың көпүрлі теңіздік тікұшағы CH-148 Cyclone

Кіріспе

Канадалық көпүрлі әскери-теңіз тікұшағы

Sikorsky CH-148 Cyclone – екі қозғалтқышты, көпүрлі кемелік тікұшақ, ол Sikorsky Aircraft Corporation компаниясы Канада Қарулы Күштері үшін жасаған. 2004 жылы Канада Sikorsky Aircraft компаниясына 28 CH-148 тікұшағын жеткізу бойынша келісімшарт жасады, алғашқы жеткізілімдер 2009 жылы бастау жоспарланған. Дамыту мәселелері мен келісімшарт талаптарын орындаудағы қиындықтарға байланысты жеткізілімдер бірнеше рет кешіктірілді; алғашқы жеткізілімдер, алты тікұшақты қамтыды (Block 1 деп белгіленген), 2015 жылдың маусым айында жүзеге асты. Үш жылдан кейін Cyclone Block 2 бастапқы операциялық қабілетке (IOC) қол жеткізді. 2020 жылдың басында нашар құжаттама мен бағдарламалық жасақтамадағы ақауларға байланысты болған апаттан кейін флот қысқа мерзімге тоқтатылды.

Шығу тегі

Канада 1986 жылы "New Shipborne Aircraft" (NSA) жобасына сұраныс білдіргеннен кейін "Sea King" теңіздік тікұшағының орнын алмастыруды бастады. AgustaWestland EH101 үлгісі таңдалды және сол кездегі билеуші партия, Прогрессивті консерваторлар келісімшартқа қол қойды. Үкімет Либералдық партияға ауысқаннан кейін EH 101 келісімшарты күштен шығарылды. Бұл күштен шығару ұшақтың жаңасын алу процесін ұзаққа соқтырды. Жоба 2000 жылдардың басында маңыздырақ болды және жаңа сатып алу конкурсы басталды. 2004 жылғы 23 қарашада Канаданың Ұлттық қорғаныс министрлігі 28 тікұшақ өндіруге Sikorsky компаниясына тапсырыс бергенін жариялады, ал жеткізілімдер 2009 жылдың қаңтарында басталуы жоспарланған. Сонымен қатар, Sikorsky компаниясының субподрядкерлері General Dynamics Canada және L 3 MAS тікұшақтарды күтіп-жөндеу және Теңіздік тікұшақтарды оқыту орталығына, соның ішінде екі операциялық миссиялық симуляторға жауапты. Қызмет көрсетудің басқа да элементтеріне көліктің денсаулығын бақылайтын интегралдық жүйе, қосалқы бөлшектер және бағдарламалық жасақтама кіреді. Бірінші өндіріс CH 148 тікұшағының (сериялық нөмірі 801, FAA тіркелімі N4901C) алғашқы ұшуы 2008 жылғы 15 қарашада Флорида штатында өтті.

Кейінгілер мен жаңартулар

2010 жылдың мамыр айында Sikorsky компаниясы 2012 жылдың соңына дейін CH 148 Cyclone тікұшағының қозғалтқышын жаңартуды жариялады. General Electric компаниясы CT7 8A1 негізінде жаңа қозғалтқыш нұсқасын әзірлеп жатты. CT7 8A1 қозғалтқышы CH 148 Cyclone-ды күткеннен ауыр әрі тиімсіз етті. General Electric компаниясы CT7 8A7 нұсқасын 2012 жылдың маусым айына дейін сертификаттауды және оны мүмкіндігінше тезірек Cyclone тікұшағына енгізуді жоспарлады. General Electric жаңартылған қозғалтқышты өз қаражаты есебінен жасады. Жаңа CT7 8A7 қозғалтқышы 10%-ға артық қуаттық көрсеткіштерге ие. CT7 8A7 отын коллекторы мен форсункаларын өзгертуді қамтыды. Алғашқы CH 148 тікұшақтары CT7 8A1 қозғалтқыштарымен жабдықталуы тиіс болды. Бағдарламадағы қосымша қиындықтар мен АҚШ үкіметінің Халықаралық қару-жарақ саудасы ережелерінің шектеулері алғашқы тікұшақтарды жеткізуді 2010 жылға дейін ықпалдастырды. Кешігулердің артуы салдарынан жоспарланған жеткізілім 2015 жылға ауыстырылды. 2013 жылы Канада Sikorsky ұсынған, маңызды миссиялық жүйелері жоқ "уақытша" тікұшақтарды қабылдаудан бас тартты. 2013 жылдың қыркүйегінде Канада үкіметі CH 148 тікұшағын сатып алу мәселесін қайта қарастыратынын, келісімшартты бұзу және қажет болған жағдайда басқа тікұшақтарды тапсырыс беруді қарастыратынын мәлімдеді. Осы уақытқа дейін Sikorsky 2008 жылдан бері туындаған кешігулер үшін 88 миллион доллардан астам сомада залап төлеуге міндетті болды. 2014 жылдың маусым айында Канада үкіметі Sikorsky компаниясының CH 148 тікұшағын 30 минуттық жұмыс істеуге арналған негізгі редуктормен жабдықтау талабын алып тастағанын хабарлады. Бұл бастапқы сұраныста міндетті деп белгіленген маңызды қауіпсіздік талабы және Sikorsky компаниясына жасалған 7 жеңілдіктің бірі болды. Канада үкіметі бұл жеңілдіктердің Қарулы күштер қызметкерлерінің қауіпсіздігіне әсер етпейтінін мәлімдеді. Алайда, негізгі редуктордағы майдың ағуы және басқа да бірнеше факторлар 2009 жылы Ньюфаундленд жағалауында S 92 тікұшағының (азаматтық нұсқасы) апатқа ұшуына себеп болды. Sikorsky май салқындатқышын айналып өтуге арналған қосқышты қосты және осындай апаттың болу ықтималдығы өте төмен екенін мәлімдеді. Айналып өту қосқышының тиімділігі күмәнді, себебі ол майдың ағуы май салқындатқыш құралы ішінде болады және айналып өту қосқышын жеткілікті майды сақтау үшін уақытында қосуға болады деп есептейді. S 92 тікұшағының апаты кезінде титан бұрандасы сынған, нәтижесінде май сүзгісі арқылы майдың катастрофиялық ағуына себеп болды.

In May 2010, Sikorsky announced an engine upgrade for the CH 148 Cyclone by the end of 2012. General Electric was developing a new engine version based on the CT7 8A1. The CT7 8A1 makes the CH 148 Cyclone heavier and less efficient than expected. General Electric developed the CT7 8A7 to be certified by June 2012 and eventually integrated into the Cyclone as soon as possible. General Electric developed the upgraded engine at its own expense. The new CT7 8A7 engine version produces 10% additional horsepower. The CT7 8A7 included modifications to the fuel manifold and nozzles. Interim CH 148s were to be provided with CT7 8A1 engines. Additional complications in the program, and restrictions from US government International Traffic in Arms Regulations delayed initial aircraft deliveries until 2010. Further delays resulted in expected delivery pushed to 2015. In 2013 Canada rejected the delivery of "interim" helicopters offered by Sikorsky that lacked critical mission systems. In September 2013, the Canadian government announced that they were reevaluating the CH 148 purchase, and would examine cancelling the contract and ordering different helicopters if that were the better option; by this point, Sikorsky had accrued over $88 million in late damages since 2008. In June 2014, it was announced that the Canadian government had removed the mandatory requirement from Sikorsky to supply the CH 148 with a 30 minute run dry main gearbox. This was a key safety feature defined as mandatory in the original RFQ and one of 7 concessions made to Sikorsky. The Canadian government stated that these concessions would not affect the safety of Armed Forces personnel. However, oil loss in the main gearbox followed by several other factors caused the 2009 crash of a S 92, a civil version of the helicopter, off the coast of Newfoundland. Sikorsky added an oil cooler bypass switch and stated a similar accident is extremely unlikely. The effectiveness of the bypass switch has been questioned as it assumes that the leak will happen within the oil cooler assembly, and that the bypass can be activated in time to maintain enough oil. In the case of the S 92 crash, a titanium stud sheared causing catastrophic oil loss through the oil filter assembly.

Дизайн

CH 148 ұшағы металл және композиттік материалдан жасалған корпусқа ие. Төрт қанатты, буынтты композиттік негізгі ротор пернесі S 70 Blackhawk-тан кеңірек және диаметрі үлкен. Перненің конус тәрізді ұшы кері қарай иіліп, төмен бұрылады, бұл шуды азайтуға және көтеру күшін арттыруға мүмкіндік береді. Тізгішпен ұшу кезінде 138 кН (31 000 фунт) көтеру күші тіркелді, бұл күш жерде де, жердің әсерінен тыс жерде де пайда болады. Sea King-тен айырмашылығы, бірақ қазіргі кездегі барлық теңіздік тікұшақтар сияқты, Cyclone амфибия емес және суда жүзе алмайды. Құрылысқа ақауларға төзімділік, құстардың соқтығысуына қабілеттілік және қозғалтқыштың жарылуын болдырмау сияқты бірқатар қауіпсіздік мүмкіндіктері енгізілген. Белсенді дірілдік жүйе ыңғайлы ұшуды қамтамасыз етеді және дыбыс деңгейі сертификаттау талаптарынан асып түспейді. Cyclone-да 2009 жылдың наурыз айында болған апаттан кейін қайта жобаланған негізгі беріліс қорабы орнатылған. CH 148 су асты кемелерін іздеу және табуға арналған құрылғылармен, сондай-ақ зымырандардан қорғануға арналған қарсы шаралармен жабдықталған. Интеграцияланған миссиялық жүйені General Dynamics Canada, ал сонымен қатар Sonobuoy акустикалық өңдеу жүйесін де олар әзірлейді. Радары – Telephonics APS 143B, EO жүйесі – Flir Systems SAFIRE III, сонары – L 3 HELRAS, ал ESM – Lockheed Martin AN/ALQ 210. CMC Electronics ұшуды басқару жүйесін ұсынады, ол CMA 2082MH Aircraft Management System деп аталады.

Пайдалану тарихы

Канада әскерлері 2008 жылдың қарашасынан бастап CH 148 ұшақтарын қабылдауға тиіс болды. 2009 жылдың сәуірінде Канада үкіметі кешіктіру ақысын алып тастады және Sikorsky-ге екі жыл мерзімге сәйкес келетін Cyclone-ды жеткізуге рұқсат берді. 2010 жылдың ақпан айында CFB Halifax-қа алғашқы CH 148 келді. Ширвотердегі вертолет айлағы 12-ші қанаттың штаб-пәтері болып табылады, ол CH 124 Sea King ұшақтарын басқаратын. Кешігулер мен экспорттық шектеулерге байланысты 28 CH 148 Cyclone-ның алғашқы 19-ы бастапқы келісімшарт талаптарына толыққанды жауап бермейтін уақытша стандартта жеткізілуі тиіс болды. Бұл жыл соңына дейін сынақтарды және оқу-жаттығуларды бастауға мүмкіндік береді. 2010 жылдың наурыз айында алғашқы CH 148 ашық теңіздегі сынақтарға, соның ішінде қону және ұшуға жіберілді. 2010 жылдың маусым айында Sikorsky Канада әскерлеріне 2010 жылдың қараша айында алты уақытша CH 148 Cyclone-ды жеткізетінін мәлімдеді. 2010 жылдың шілдесінде Sikorsky кешігу төлемдері және жеткізілімдер бойынша келісімге келді; қалған CH 148 ұшақтарының толық мүмкіндіктермен жеткізілімі 2012 жылдың маусымында басталуы керек еді. Барлық уақытша стандарттағы тікұшақтар 2013 жылдың желтоқсанына дейін жаңартылуы тиіс болды. 2011 жылдың 22 ақпанында Канада Премьер-Министрінің кеңсесі 2014 жылдың көктемінде Канаданың батыс жағалауына тоғыз Cyclone жеткізілетінін хабарлады. 2011 жылдың наурызына дейін алты уақытша CH 148 жеткізілмеген. 2011 жылдың 3 наурызында федералды үкімет келісімшарт міндеттемелерін орындамағаны үшін Sikorsky-ге 500 мың долларға дейін айыппұл салуды жариялады. 2012 жылдың қаңтарында Sikorsky 2012 жылы бес оқу CH 148 ұшағын, оның ішінде 2012 жылдың маусымына дейін бір "толыққанды миссияға қабілетті" CH 148 ұшағын жеткізетінін, әйтпесе келісімшарт бойынша тағы 80 миллион доллар айыппұл төлейтінін хабарлады. 2012 жылдың 10 шілдесінде Sikorsky-дің тағы бір жеткізу мерзімін өткізіп алуына байланысты Қорғаныс министрі Питер МакКей Cyclone сатып алуын "Канада тарихындағы ең нашар сатып алу" деп атады. 2012 жылдың желтоқсанында Sikorsky компаниясының бас компаниясы United Technologies Corporation төрағасы Луи Ченеверт 2012 жылы жеткізілуі жоспарланған бес CH 148 ұшағының 2013 жылы, сонымен қатар үш қосымша тікұшақпен бірге жеткізілетінін мәлімдеді. Қалған жеткізілімдер келесі кезеңде жүзеге асырылады. 2013 жылдың қазан айында жоба тоқтатылуға жақын тұрғаны белгілі болды, себебі Канада үкіметі теңіздік тікұшақтарға қойылатын талаптарды өзгертуді қарастырып отырды. 2015 жылдың маусым айында Sikorsky компаниясы алғашқы уақытша Cyclone-дарды Канада Корольдік әуе күштеріне жеткізуге дайын екенін хабарлады. 2015 жылдың 19 маусымында алты тікұшақ жеткізілді, ал 2016 жылдың тамызында тоғызыншы CH 148 жеткізілді. Он бірінші тікұшақ 2017 жылдың наурыз айында жеткізілді, қару-жарақ жүйесін жеткізу жалғасуда. 2018 жылдың маусым айында Cyclone "бастапқы жұмысқа қабілеттілікке" жеткені жарияланды. 2018 жылдың шілдесінде RCAF Cyclone-ның Операция Reassurance аясында Латвияға Канада контингентімен бірге тағайындалғанын мәлімдеді. RCAF мәселе 2021 жылдың соңына дейін шешілгенін мәлімдеді, ал CH 148 жасақтары 2022 жылы әлем бойынша операциялар кезінде жиі орналастырылатын болды. 2022 жылдың желтоқсанына қарай 28 тікұшақтың 26-сы жеткізілді, олардың көпшілігі 2-ші блокқа сәйкес келеді.

The Canadian Forces were to take delivery of CH 148s beginning in November 2008. In April 2009 the Government of Canada waived late fees and allowed Sikorsky two additional years to deliver compliant Cyclones. In February 2010, the first CH 148 arrived at CFB Halifax. Shearwater Heliport is the headquarters of 12 Wing, which were operating the CH 124 Sea King. Due to delays and export restrictions, the first 19 of the 28 CH 148 Cyclones were to be delivered in an interim standard which does not meet the original contract requirements. This allows operational testing and training to begin before the end of the year. In March 2010, the first CH 148 was embarked on for an intensive open seas trials including landing and takeoff. In June 2010, Sikorsky announced the Canadian Forces would receive six interim CH 148 Cyclones in November 2010. In July 2010, Sikorsky reached an agreement on delay payments and deliveries; deliveries of the remaining CH 148s with full capabilities were to begin in June 2012. All interim standard helicopters were to be retrofitted by December 2013. On 22 February 2011, the Office of the Prime Minister of Canada announced the proposed arrival of nine Cyclones on Canada's west coast in the spring of 2014. By March 2011 the six interim CH 148s had not been delivered. On 3 March 2011, the federal government announced that it would impose a fine of up to on Sikorsky for failure to meet contractual obligations. In January 2012 it was reported Sikorsky would deliver five training CH 148s in 2012, including one "fully mission capable" CH 148 by June 2012, or face a further possible $80 million in contract penalties. On 10 July 2012 in reference to Sikorsky missing another delivery deadline, Defence Minister Peter MacKay called the Cyclone purchase "the worst procurement in the history of Canada". In December 2012, Louis Chenevert, chairman of Sikorsky's parent corporation United Technologies Corporation, stated that the five CH 148s scheduled for delivery in 2012 would instead be delivered in 2013, along with three additional helicopters. The remaining deliveries are to follow. In October 2013, the project appeared to be on the verge of cancellation with the Canadian government ordering a possible change to the maritime helicopter requirements. In June 2015, it was reported that Sikorsky was ready to begin deliveries of the first interim Cyclones to the Royal Canadian Air Force. Six helicopters were delivered on 19 June 2015, A ninth CH 148 was delivered in August 2016. The eleventh helicopter was delivered in March 2017 as deliveries of the weapons system continue. In June 2018, the Cyclone was declared to have reached its "initial operating capability". In July 2018, the RCAF announced that the Cyclone was assigned to a Canadian deployment to Latvia as part of Operation Reassurance, with one helicopter leaving Canada on board The RCAF claimed that the issue had been addressed by the end of 2021, and CH 148 detachments continued to be deployed frequently on operations around the world throughout 2022. By December 2022, 26 out of 28 helicopters had been delivered, with most in Block 2 configuration.

Операторлар

Канада Корольдік әуе күштері 2022 жылдың желтоқсанына дейін 28 тапсырылған тікұшақтың 26-сын жеткізді. 2020 жылы бір тікұшақ теңізде жоғалды. Осының салдарынан, барлық Cyclone тікұшақтары "қызметтен уақытша тоқтату" режиміне қойылды, ол 2020 жылдың 16 маусымында алынды. Тергеу апатты электрлік басқару жүйесімен және "Command Model Attitude Bias Phenomenon" деп аталатын "Қозғалыссыз ұшу" басқару заңымен байланыстырды. Бұл CH 148 тікұшағының ұшу директоры қосылған кезде пилоттың әрекеттеріне жеткіліксіз жауап беруіне әкелді. Тергеу нәтижесінде өндіруші ұсынған материалдарда "қате немесе шатастыратын" ақпарат, автоматтандыру бөлімдерінің толық еместігі және маневрлердің сипаттамасының болмауы анықталды. Ұсынылған түзету – электрондық ұшу басқару заңдарын басқаратын бағдарламалық құралды өзгерту, сондай-ақ ұшу режимін жариялауды және экипажға хабардар етуді күшейту.