Кіріспе

2007 жылғы Шекхар Капурдың фильмі

Өндіріс

Негізгі түсірілім 2006 жылдың 28 сәуірінде басталды және 2006 жылдың 1 тамызында аяқталды.

Тарихи негіздер

1558 жылдың қараша айында Испания королі Филипп II-нің екінші әйелі, Англия королевасы Мэри I қайтыс болды. Олар 1554 жылдың шілдесінде, Мэридің Англия тағына отырғаннан кейін бір жыл өткен соң үйленді, бірақ Англия Парламенті оған Англияның теңдестірілген монархы ретінде көп құқық беруден бас тартты. Мэри қайтыс болғаннан кейін ол оның қарындасы және мұрагері Елизавета I-ге үйленуге көндіруге тырысты, бірақ бұл әрекеті сәтсіз аяқталды. Филип көп жылдар бойы Англиямен бейбіт қарым-қатынас сақтап, тіпті Елизаветаны Папаның айыптау қаупінен қорғады. Бұл Еуропадағы күштер тепе-теңдігін сақтау мақсатында жасалған шара еді. Соңында Елизавета Англияны Нидерландыдағы протестант көтерілісшілерімен одақтастырды. Сонымен қатар, ағылшын кемелері испан саудасына қарсы қақпалық саясатты бастады және Жаңа дүниеден келетін испан қазына кемелерін тонаумен қорқытты. Ағылшын кемелері тіпті испан портына шабуыл жасады. Филипп үшін шектен шығу – 1585 жылы Елизавета қол қойған Нонсух шарты болды, ол көтерілісшілерге әскер мен жабдықтар беруге уәде берді. Англияның бұл әрекеті Филипптің Францияның Католик лигасымен жасаған Жуанвиль шартының салдары деп қарастырылса да, Филип оны Англия тарапынан жасалған соғыс актісі деп есептеді. Папаның құрметімен ол Испан Армадасын Англияға, протестантизмге және Елизаветаның өзіне қарсы шабуылға жіберді. Королеваның жақын адамы, сэр Уолтер Рэли, Елизавета сарайындағы Бесс Трокмортонға үйленді, оның бала күтіп жүргенін білген соң. Елизавета I екеуін де тұтқындап, Лондон мұнарасына қамады, бірақ кейін босатты.

Драмалық лицензия

Тарихи кезеңді бейнелеу ойын-сауық мақсатында қатты қиялдау арқылы жасалған. Фильмнің басты кейіпкері Кейт Бланшетт былай деді: "Біздің осы сауатсыз балалар тобымен бірге өсіп келе жатқанымыз қорқынышты, оларға фильм шындық деп үйретіледі, ал шындығында ол ойдан туған дүние". Ойдан шығарылған кейбір жайттар: Сэр Уолтер Рэли испан армадасын жеңудегі маңызды тұлға ретінде бұрмаланған, ал фильмде сэр Фрэнсис Дрейк пен ағылшын флотының басқа да маңызды басшылары көрсетілмейді (испандықтармен шайқаста "Дрейк" деп аталатын кейіпкер пайда болады; бұл рөлді актер Малкольм Стори ойнайды). Роберт Дадли, Лестердің 1-ші графы, Армада кезінде генерал-лейтенант болған, бірақ фильмде ол Тилбери лагерінде жоқ, оның рөлі Рэлиге берілген. Фильмде Дадлидің Нидерландыдағы әскери жорығы туралы ештеңе айтылмайды. Чарльз Говард (содан кейін Эффингемнің Лорды Говард, ағылшын флотының нақты қолбасшысы) бір кезде: "Біз тым көп кемелерді жоғалтып жатырмыз" дейді. Шындығында, шайқас кезінде бірде-бір ағылшын кемесі жоғалған жоқ. Фильмде Элизабетті доктор Джон Ди кеңес бергені көрсетілген. Тарихи деректер бойынша, Ди бейнеленген кезеңде Еуропа құрлығында саяхаттап жүрді және Армада жеңілгеннен кейін бір жылдан астам уақыт өткен соң ғана қайтып келді. Элизаветаның негізгі кеңесшісі және бас министрі Уильям Сесил, 1-ші Барон Бергли фильмнен толығымен алынып тасталған. Бэбингтон заговорының иезуит көшбасшысы Роберт Рестон көрсетілген, ол шын өмірдегі иезуит Джон Баллардқа негізделген, бірақ ол Бэбингтонды Элизаветаға қарсы қастандық жасауға ынталандырған, бұл испан шапқыншылығына әкелетін оқиғалар тізбегін бастайды. Алайда, Баллард бұрынғы фильмде Ридольфи заговорына қатысқаны үшін өлім жазасын алғандықтан, оның орнына Рестон рөлі құрылды. Фильмде Элизавета ескі Сент-Пол соборының алтарында Энтони Бэбингтонмен кездеседі, оның тапаншасы ұнтақпен толтырылған, бірақ оқ жоқ. Нақты Бэбингтон заговоры, Элизаветаға қарсы бұрынғы заговорлар сияқты, Фрэнсис Уолсингхемнің тергеу жұмысы арқылы жоспарлау кезеңінде ашылып, оның орындалуына жол берілмеді. Фильмде Бэбингтон (және басқа да заговоршылар) шын мәнінде асылудың, сурет салудың және төртке бөлудің қорқынышты әдісі емес, ұзын құлап асылғандай көрсетілген. 1585 жылы Элизабет 52 жаста болған (бала тууға тым қарт деп есептелген). Фильмде патшайымға үйлену және балалы болу мақсатымен әртүрлі күйеулер ұсынылған, бірақ көрсетілген оқиғалар оның билік ету кезеңінде әлдеқайда ертерек орын алған. Мысалы, Швеция патшасы Эрик XIV Англияға сапары әкесінің қайтысымен тоқтатылғаннан кейін, 1560 жылы Элизавета 27 жаста болғанда, оған үйлену туралы ұсынысынан бас тартқан. Шындығында, 1568 жылы Эрик швед тағынан құлатылып, 1577 жылы тұтқындықтан қайтыс болған. Сол сияқты, 1568 жылы Австрияның эрцгерцогы Карл II-мен некеге тұру келіссөздері тоқтатылып, 1571 жылы Карл өзінің немересі Мария Анна Баварияға үйленді, олардың он бес баласы болған. Испанияның Филипп II-і Армада кезінде қарт, ауру адам ретінде көрсетілген. Шындығында, ол Элизаветадан бес жасқа ғана үлкен болған және 1596 жылы, сегіз жылдан кейін қайтыс болған. 1588 жылы Испанияның Инфанта Изабелла бала ретінде көрсетілген. Шындығында, ол сол кезде 21 жаста болған. Уильям Уолсингхем толығымен ойдан шығарылған кейіпкер. Нақты Уильям Уолсингхем Фрэнсис Уолсингхемнің әкесі болған. Фильмдегі Уолсингхемнің қызы Мэри Уолсингхем 1580 жылы қайтыс болған. Франсис Уолсингхем - Филип Сидниге үйленген тірі қалған қыз. Бесс Трокмортон Уолтер Рэлидің баласына 1591 жылдың жазында, Армада жеңілгеннен кейін үш жыл өткен соң жүкті болған, емес, бірден емес. Олардың жасырын некелері анықталғаннан кейін, Элизавета оларды Лондон мұнарасына қамап қойған. Ол екеуін де босатып жіберсе де, бұл фильмде көрсетілгендей, кешірімділікпен жасалмаған. Ол Рэлигті босатты, өйткені оның экспедицияларының бірі Англияға Испанияның қолға түскен кемесі "Мадре де Диос"пен оралды, ал оның адамдары Рэлигті оларға қайтармаса, көтеріліс жасауға дайын екенін мәлімдеді. Бесс босатылды, өйткені Элизавета Тауэрде тұтқында болған кезде Бесс сәбиі обадан қайтыс болғаннан кейін өзін кінәлі сезінді. Рэли мен Бесс арасындағы роман Рэли Бессті оның ағасы Фрэнсис Элизаветаны өлтіру үшін өлім жазасын алғаннан кейін жұбатқанда басталған, бірақ бұл оқиға романның басталуынан алты жыл бұрын болған. Шотландия королевасы Мэри шотландтық акцентімен сөйлейді, бірақ шындығында ол бес жасынан бастап француз сарайында тәрбиеленген және жас кезінде ғана Шотландияға оралған. Фильмде испан елшілері мен сарайдың басқа да мүшелері Элизаветамен кездескенде қылыштармен жүргені көрсетілген. Қастандықтардың қаупіне байланысты, Элизавета сарайда болғанда ғана Корольдік гвардия мүшелеріне қару алып жүруге рұқсат берілген. Мэри, Шотландия королевасының өлім жазасы тұтқынға алынғаннан кейін көп ұзамай орындалғандай көрсетілген, ал ол әлі жас болған. Шындығында, Мэри 1587 жылы өлім жазасын алғанға дейін 19 жыл түрмеде отырған, оның жасы 44 болған. Фильмде ағылшын флоты мен испан армадасы арасындағы шайқас екі флоттың кемелерінен жасалған залптардан тұрады деп көрсетілген. Шындығында, ағылшын кемелері күні бойы бірнеше рет атуға қабілетті болса да, ауыр испандық зеңбіректерді қайта зарядтау өте қиын болғандықтан, олар көбінесе бір рет ғана атылған. Залптар кемелердің дизайнындағы кейінгі өзгерістермен, 17 ғасырдың бірінші жартысында пайда болды, ал ағылшындардың мұндай технология мен тактиканы қолданған алғашқы ірі шайқастары ағылшын-голландия соғыстары болды. Фильмде Элизавета Австрияның эрцгерцогы Карл II-мен неміс тілінде сөйлескен. Элизавета бірнеше тіл білгенімен, оған неміс тілі үйретілгеніне немесе оны сөйлегеніне ешқандай дәлел жоқ; олардың кездескені де екі күмәнді. 1585 жылы Элизаветаның сарайында испан елшісі болған жоқ, өйткені Элизавета оны Трокмортон заговоры ашыққа шыққаннан кейін Англиядан қуды, содан кейін Фрэнсис Трокмортон испандықтардың оның заговорына қолдау көрскенін азаптау арқылы мойндады.

Католикке қарсылық туралы мәлімдемелер

Фильм протестанттық реформация мен контрреформация арасындағы Еуропа саясатын екіге бөлген күрес туралы маңызды оқиғаны көрсетеді. Бірнеше сыншы (кейбіреулері төменде келтірілген) фильмді "католиктерге қарсы" деп атап, өз тарихына қатысты дәстүрлі ағылшын көзқарасын ұстанды. Британиялық дін қызметкері, әке Питер Малоун, шолуында фильмді джингвистік деп мәлімдеді. АҚШ-тағы Ұлттық католиктік тізілімінің киносыншысы Стивен Д. Грейданус бұл фильмді "Да Винчи кодымен" салыстырып, былай деп жазды: "Испан армадасының әлсіз сахналанған құлауы – шіркеуді кемсітуші бейнелердің шыңы: өртенген қиындылардың арасында жүзген дұға таспалары, мұхит түбіне батып бара жатқан кері айқыштар, жеңіліспен қашып бара жатқан жағымсыз жамылғы киген дін қызметкерлерінің қатары. "Алтын ғасыр" мен "Да Винчи коды" арасындағы айырмашылық Грейданус: "Мұндай католиктерге қарсы жарылысқа көптеген сыншылар көз жұмыпты неге?" – деп сұрады. Ньюарк Стар Леджердің Стивен Уитти: "Бұл фильм католиктікті қорқынышты фильмдердегі сектамен теңестіреді, онда ән шырқап тұрған монахтардың және жарқыраған айқыштардың қорқынышты жақын кадрлары көрсетіледі" деді. Миннеаполис Стар Трибьюнының журналисі Колин Коверт "жағымсыз католиктік бейнелерге" шағымданды, ал Лафайет Журнал & Курьердің журналисі Боб Блум фильмдегі католиктікке қарсылықтың "ауыр нүктелерінің" бірі екенімен келісті. Вестминстер соборының әкімшісі, монах Марк Лэнгем, кейбір рим католиктері сахналарды түсіруге рұқсат бергені үшін сынға ілікті; фильмді "көруге міндетті" деп бағалағанмен, ол "бұл "кісі өлтіруші дін қызметкерлері" туралы мифті жалғастыратындай көрінеді" деп ұсынды. Флоренция университетінің тарихшысы Франко Кардини "фильм атеистер мен "апокалиптикалық христиандар" бірлесіп, католиктік дінге, Ватиканға және папалық билікке қарсы жасалған "бірлескен шабуылдың" бөлігі болды" деп мәлімдеді. "Неліктен дәл қазір, біз исламдық қауіпке қарсы батыстық өркениетімізді қайта жаңғыртуға тырысып жатқанда, осындай бұрмаланған католиктікке қарсы насихатты жариялау керек?" Режиссер Шехар Капур өзінің фильміне жасалған бұл сынды жоққа шығарып: "Шындығында, бұл өте, өте терең католиктікке қарсы емес. Ол діннің экстремистік формаларына қарсы. Сол кезде Испаниядағы шіркеу, немесе Филип, бүкіл әлемді католицизмнің таза түріне айналдыруға ниеттенген. Сондықтан бұл католиктікке қарсы емес. Бұл Елизаветаның сенімін бір жақты деп қарастырған Құдай сөзінің жекелеген түсіндіріліміне қарсы." "Шындығында, Папа оның өлім жазасын бұйырды; ол Елизаветаны өлтірген немесе өлтіруге тырысқан әркімнің көктегі патшалықта әдемі орын табатынын айтты. Салман Хан немесе Салман Рушди туралы осындай сөздерді тағы қайдан естідіңіз? Мен осы фильмді осы себепті түсірдім, католиктік пен протестант арасындағы араздық туралы ой туындамасын деп. Менің Елизаветаны түсіндіруім Филиппен салыстырғанда көбірек төзімділікке негізделген, бұл толық шындық. Оның осындай әйелдік энергиясы болғаны рас. Бұл Филиптің, оның әртүрлілік пен қайшылықты қабылдау қабілеті болмаған, және Елизаветаның осыны істей алатын әйелдік қабілетіне қарсы келеді." Капур бұл плюралистік қорғанысты өзінің жеке көзқарасына дейін кеңейтті: "Мен барлық тарихты ойдан шығарылған және түсіндіру ретінде сипаттар едім. Кез келген католиктен сұраңыз, олар сізге тарихтың мүлдем басқа аспектісін береді. Тарих әрқашан түсіндіру болды. Мен тарихтан сабақ алмаған өркениеттердің бірнеше рет бірдей қателіктерге ұшырауға тағдырланғанына сенемін, сондықтан бұл фильм фундаментализмге қарсы төзімділік идеясымен басталады. Бұл католиктікке қарсы протестант емес, бұл католицизмнің өте фундаменталдық түрі. Бұл испан инквизициясының кезі еді және оның халқының жартысы протестант, жартысы католик болған әйелге қарсы. Оның протестанттық Парламентінде "барлығын өлтіріңіз" дейтін фанаттар жеткілікті болды, ал ол үнемі "жоқ" деп айтатын. Ол үнемі төзімділік жағында болды. Сондықтан сіз тарихты бізге қатысты оқиғаларды баяндау үшін түсіндіресіз."

Саундтрек

Бастапқы музыканы А. Р. Рахман мен Крейг Армстронг жазған. Капур Рахман мен Армстронгтың бірге жұмыс істегеніне өте қуанды, олардың "толыққандай түрлі орта мен мәдениеттерден шыққан екі адамның" қарым-қатынасын бақылаудың қызықты болғанын айтты. Бланшетт 2000-шы жылдардың басында Үндістанға сапар шегіп, көптеген үнді дыбыстарын алып келді және Капурды Рахманға Голливуд фильмдері үшін музыка жазуға көндіруге тырысты. Антонио Пинто өндіріс барысында серіктес ретінде есімдері аталды, бірақ кейін Армстронг жобаға қосылды. 2009 жылдың қаңтар айында ол А. Р. Рахманның басқа да шығармалары фильмде пайдаланылмағанына қанағаттанбады, "Алтын ғасырдың музыкасы одан да жақсы болуға тиіс еді" деп ойлады. Ол осы туындыларды басқа жобаларда естуді үміттенеді. Музыкалық шығарма "Ашылу" 2008 жылғы Уимблдон турнирінің жекелей ойындар финалын көрсету кезінде BBC арнасында қолданылды. "Storm" 2013 жылғы "Man of Steel" фильмінің трейлерінде естіледі.

Үй медиасы

Фильм 2008 жылдың 5 ақпанында DVD және HD DVD форматында, ал 2009 жылы Blu-ray форматында шықты.

Сыни қабылдау

Кейт Бланшетттің өнері жоғары бағаланғанымен, фильм АҚШ сыншыларынан көбінесе аралас және теріс пікірлер алды. Rotten Tomatoes шолулар жинағыш сайтында 167 шолудың 35%-ы фильмге оң баға берді, орташа бағасы 5,1/10. Сыншылардың пікірінше, «Бұл жалғасы сәнді костюмдермен және әсем декорациялармен толы, бірақ түпнұсқа «Елизавета» фильмінің шын жүрегі мен шығармашылығынан мүлдем айырылған». Metacritic сайтында фильм 35 шолу негізінде 100 балдық жүйе бойынша 45 балл жинады, бұл «аралас немесе орташа пікірлерді» көрсетеді. CinemaScore сауалнамасы бойынша көрермендер фильмге A+–ден F-қа дейінгі шкала бойынша «B» бағасын берді, бұл алдыңғы фильммен бірдей. The Guardian газетінің Питер Брэдшоу фильмге 5 жұлдыздың 1-ін берді, фильмнің тарихи фактілерді бұрмалауы мен мелодрамалық сипатына назар аударды. Ол былай деп жазды: «Капурдың алғашқы «Елизаветасы» салқын, ойлы, күрделі сюжетке ден қойған болса, жаңа фильм Жан Плейдидің романтикалық романының деңгейінде». Роджер Эберт фильмге 4 жұлдыздың 2,5-ін берді, «Киімдердің сұлулығы, декорациялардың кеңдігі, музыканың күштілігі соншалық, өндірістің артындағы адамдарды көру қиын» деді. Дегенмен, Эберт актерлердің өнерін, әсіресе Кейт Бланшетттің Елизавета I рөліндегі ойынын жоғары бағалады. Ол «Бланшетттің Торонто халықаралық кинофестивалінде Елизавета мен Боб Дилан рөлінде керемет ойнауы – актерлік өнердің кереметі» деді. Бланшетт Боб Дилан рөлін «Мен осында емеспін» фильмінде ойнады және екі фильмдегі рөлі үшін «Оскар» сыйлығына ұсынылды. Minneapolis Star Tribune газетінің Колин Коверт фильмге 4 жұлдыздың 3-ін берді, «бұл фильм псевдотарихи ертегі, романтикалық үшбұрыш және қанды-қырғынды мелодрама ретінде сөкпеуге болатынын» және «бұл тарихи бұрмалау емес, қирату. Бірақ кемшіліктеріне қарамастан, бұл Баз Лурманның «Ромео + Джульетта» фильмінен бері ең жанды, ең керемет Елизаветалық қойылым болуы мүмкін» деп жазды. Ал The Boston Globe газетінің Весли Моррис «Тарихшылар «Елизавета: Алтын ғасыр» фильмінен көбірек тарихи деректерді талап етуі мүмкін. Бірақ сериалға адал жанкүйерлер одан да көп драманы күтеді» деді. Майкл Гоув BBC Two Newsnight Review бағдарламасында сөйлеген сөзінде: «Бұл Англияның өткенін Уиг тарихының дәстүрімен таныс адам үшін, мен сияқты, толығымен түсінікті етіп көрсетеді. Бұл фильмнің таңғажайып ерекшелігі – ол тарихи аномалияға айналды. Соңғы қырық-елу жылда Англия мен ағылшындарды батырлықпен бейнелеген тарихи фильмді еске түсіре алмаймын. Сіздер Лоренс Оливьедің Шекспирдің «Генрих V» фильміне қайта оралуыңыз керек, онда ағылшын патшасы мен ағылшын әскері батырлықпен бейнеленген».

Кассалық жинақ

"Алтын ғасыр" фильмі АҚШ және Канадада 2001 кинотеатрда дебюттік уикендте 6,1 миллион долларлық кассалық жиын жасап, прокатта 6-шы орынды иеленді. Ұлыбритания мен Ирландия Республикасында фильм 4-ші орында дебют жасап, алғашқы уикендте 1,3 миллион фунт стерлинг (2,7 миллион доллар) табалдырысын басып өтті. 2009 жылдың ақпан айына дейін фильмнің жалпы әлемдік кассасы 74,2 миллион долларды құрады, оның ішінде АҚШ және Канадада 16,4 миллион доллар, ал қалған әлемде 57,8 миллион доллар жиналды. Салыстыра келсек, бұл фильмнің алдыңғы бөлімі "Елизабет" АҚШ және Канадада 30 миллион доллар, ал әлем бойынша 82,1 миллион доллар жинаған.