Кіріспе

Бірінші дүниежүзілік соғыстың Таяу Шығыс майданындағы науқан – Синай мен Палестина науқаны 1915 жылдың қаңтарынан 1918 жылдың қазанына дейін өткен Бірінші дүниежүзілік соғыстың Таяу Шығыс майданының бір бөлігі болды. Британ империясы, Францияның үшінші республикасы және Италия Корольдігі араб көтерілісімен бірігіп, Осман империясына, Германия империясына және Австро-Венгрия империясына қарсы күресті. Науқан 1915 жылы Осман империясының Суэц каналына шабуыл жасау әрекетімен басталды және 1918 жылы Мудрос келісімімен аяқталды, осының нәтижесінде Осман Сириясы басып алынды. Жақын арадағы шайқастар 1915 жылдың қаңтарында басталды, ол кезде Германия басқарған Осман әскері Синай түбегіне шабуыл жасады, бұл түбекті британдықтар Мысырдың "протектораты" ретінде басып алып, Суэц каналына сәтсіз шабуыл жасады. Галлиполи шайқасынан кейін Британ империясының ардагерлері Мысыр экспедициялық күштерін (ЕЭК) құрды, ал Осман империясының ардагерлері 1916 жылы Синай түбегі үшін күресу үшін Төртінші армияны құрды. 1917 жылдың қаңтарында жаңадан құрылған Шөлдік колонна Рафа шайқасында Синайды қайта басып алды. Мысыр аумағының маңызды бөлігін қайтару наурыз және сәуір айларында Осман территориясында Газаның бірінші және екінші шайқастарында екі жеңіліске ұшырады. 1917 жылдың сәуірінен қазан айына дейін Оңтүстік Палестинадағы тоқыраудан кейін генерал Эдмунд Алленби III корпустан Беер-Шебаны басып алды. Осман қорғанысы 8 қарашада басып алынды және қуғын-сүргін басталды. Одан кейін 10-14 қарашада Мүғар қырқасы шайқасында және 17 қарашадан 30 желтоқсанға дейін Иерусалим шайқасында жеңіс тіркелді. 1918 жылдың наурызында Батыс майданда Эрих Людендорфтың неміс көктемгі шабуылы кезінде ауыр шығындар Британ империясын ЕЭК-тен күш-қуатты жіберуге мәжбүр етті. Алленби күштері қыркүйекте Мегиддо шайқасының маневрлік соғысы кезінде шабуылды қайта бастағанға дейін алға жылжу тоқтады. Түлкарм мен Табсордағы сәтті жаяу әскер шайқастары Осман майдан шебінде олқылықтарды тудырды, бұл Шөлдік атты корпустың Яһуда таулы аймағында шайқасқан жаяу әскерді қоршауға және Назарет шайқасы мен Самах шайқасында күресуге мүмкіндік берді, Афула, Бейсан, Дженин және Тиберия қалаларын басып алды. Бұл процесте ЕЭК Шарон шайқасында, Наблус шайқасында және үшінші Транс-Иордания шабуылында үш Осман армиясын талқандап, мыңдаған тұтқын мен көптеген жабдықтарды қолға түсірді. Дамаск пен Алеппо келесі қуғын-сүргін кезінде басып алынды, содан кейін Осман империясы 1918 жылдың 30 қазанында Синай мен Палестина науқанына нүке салып, Мудрос келісімін қабылдады. Ұлыбританияның Палестинаға және Сирия мен Ливанға мандаттары басып алынған аумақтарды басқару үшін құрылды. Бұл науқан соғыс кезінде кеңінен танылмады немесе түсінілмеді. Ұлыбританияда бұл операцияның маңыздылығы төмен бағаланды, ресурстардың ысырабы деп есептелді, олар Батыс майданында тиімдірек жұмсалуы мүмкін еді, ал Үндістан халқы Месопотамия науқаны мен Бағдадты басып алуға көбірек қызығушылық танытты. 1917 жылдың тамызында Батыс майданына барғаннан кейін алғашқы австралиялық ресми фотограф капитан Франк Херли келгенге дейін Аустралияда осы аймақта соғыс тілшісі болған жоқ. Генри Гуллетт, алғашқы ресми соғыс тілшісі, 1917 жылдың қарашасында келді. Бұл науқанның ұзақ мерзімді әсері Осман империясының бөлінуі болды, Франция Сирия мен Ливанға мандат алды, ал Британ империясы Месопотамия мен Палестинаға мандат алды. Түркия Республикасы 1923 жылы Түркияның Тәуелсіздік соғысы Осман империясын жойғаннан кейін құрылды. Еуропалық мандаттар 1932 жылы Ирак Корольдігінің, 1943 жылы Ливан Республикасының, 1946 жылы Трансжорданияның Хашимит Корольдігі мен Сирия Араб Республикасының және 1948 жылы Израиль Мемлекетінің құрылуымен аяқталды.

Өмірбаян

1805 жылдан бастап Египет Мұхаммед Әли әулеті тұсында де-факто тәуелсіз мемлекет болды, бірақ ол заң жүзінде Осман империясының бір бөлігі болып қала берді. 1882 жылдан бастап Ұлыбританияның Египетті басып алуы Египеттің де-факто тәуелсіздігін күрт шектеді, бірақ оның заңдық мәртебесін өзгертпеді, египеттік Хедив техникалық тұрғыдан Осман сұлтанының вассалы болып қалды. Ұлыбританияның елге басып алуын тоқтатуға тырысқан Хедив Аббас II, Осман империясы Бірінші дүниежүзілік соғысқа Орталық державалар жағынан кірген кезде олардың жағына шықты. Бұл Ұлыбританияны Аббасты тақтан түсіруге, Египет үстіндегі Османдық биліктің әлі де сақталған заңдық иллюзиясын жоюға және Египет сұлтандығын қайта құруға итермеледі. Сұлтандық британдық протекторат ретінде басқарылатын болды, соғысқа қатысты барлық мәселелер Ұлыбританияның толық бақылауында болды. Суэц каналы британдықтар үшін өте маңызды стратегиялық маңызы бар еді, ол Үндістан, Жаңа Зеландия және Австралиядан Еуропаға дейінгі теңіз саяхатын қысқартты. Осының нәтижесінде Египет соғыс кезінде, әсіресе Галлиполи науқанында маңызды базаға айналды. Германия мен Осман империясы үшін канал британдық байланыстардың ең жақын және әлсіз буыны болды. Каналды қорғау бірқатар мәселелерді тудырды, оның үлкендігі оны бақылауды қиын етіп жасады. Каирден жол болмады, ал Каирден Исмаилияға дейін 48 шақырымдық шөлді кесіп өтетін жалғыз теміржол бағыты солтүстікке Порт-Саидке және оңтүстікке Суэцке дейін жалғасты. Исмаилия маңындағы орталық аймақты бақылау өте маңызды болды, өйткені бұл үш канал қаласы Нілден тәтті суға тәуелді болды. 1914 жылдың қарашасында Ұлыбритания мен Осман империясы арасындағы жаулық басталғанда, 30 000 саялы британдық қорғаныс күштері Синай түбегінің каналдың шығысындағы бөлігін эвакуациялады, қорғанысын каналдың батыс жағына шоғырландырды. Британдық күштерге 10-шы және 11-ші Үнді дивизиялары, Императорлық қызмет кавалерия бригадасы, Биканер түйе корпусы, Үндістанның үш тау артиллериясы батареясы және бір египеттік артиллерия батареясы кірді. Оларға арнадағы одақтас кемелердің артиллериясы да көмектесті. Оларға қарсы шамамен 25 000 адам, оның ішінде 25-ші дивизия күші жұмылдырылды. Осман империясы 1915 жылы Осман әскерлері Египеттегі британдық күштерге шабуыл жасаған кезде Египетке қайта оралуға деген қызығушылығын көрсетті. Немістер де қазіргі Ливиядағы сенусилер арасында наразылықты қоздырды, олар Батыс Египетке шабуыл жасап, сенусилер науқаны кезінде Суданға қауіп төндірді.

Мысырдың соғыс күш-жігеріне қосқан үлесі

Мысыр тәуелсіз одақтас болмағандықтан және Британ империясының құрамына кірмегендіктен, соғыс жағдайында ерекше жағдайға ие болды. Жақында тағайындалған Жоғарғы комиссар сэр Реджинальд Уингейт пен Мюррей Мысырдың үлесі елдің теміржолы мен мысырлық персоналды пайдаланумен шектелетініне келісті. Дегенмен, Максвелл 1914 жылғы 6 қарашада Мысырдың Ұлыбританияның соғыс күшін қолдауы талап етілмейтінін мәлімдеді. Әскери жағдай британдық әкімшілікке шетелдік еуропалықтарды бақылауға, шетелдік агенттерді қадағалауға және жау мемлекеттерінің азаматтары болып табылатын қауіпті тұлғаларды ұстауға мүмкіндік берді. Бұл өкілеттіктер проституция мен алкоголь сатуын тексеруге де қолданылды. Бірақ, капитуляциялар осы екі саланың да бақылауында болған еуропалықтарға қорғаныс шараларын ұсынды. 1917 жылдың күзінде Бас штаб (GHQ) Каирден фронтқа көшірілді, бұл соғыс жағдайын орнатуға жауапты Египет экспедициялық күштерінің (EEF) бас қолбасшысын азаматтық билікпен байланыстан үзіп тастады. 1917/18 жылдардың қысында Мысырдағы жағдай ушыға түсті. 1917 жылға қарай 15 000 мысырлық ерікті Египет армиясында қызмет етті, олар негізінен Суданда, ал EEF құрамында үш батальонмен, сондай-ақ 98 000 жұмысшымен, олардың 23 000-ы шетелде болды. Мысырлықтардың әскери қызметке шақырылу санын арттыру мүмкін болмады, себебі міндетті әскери қызмет қажетті азық-түлік пен мақта өндірісіне, сондай-ақ Мысырдың тұрақтылығына қауіп төндіретін еді. Соғыс созылған сайын және шайқас Египеттің шекарасынан тысқары жерлерге ауысқанда, көптеген мысырлықтар соғыс енді оларға қатысы жоқ деп ойлады. Сонымен қатар, египеттік персоналға деген қажеттіліктің артуы еріктілерді жергілікті мудирлер бақылайтын жүйеде, «жақсы төленгенімен», мәжбүрлі еңбекке айналдырды. Одан кейін 3 және 4 сәуірде Суэц каналына шабуылдар жасалды. Кресс фон Крессенштейннің Османдық Суэц экспедициялық күштері Оңтүстік Палестинадан 2 ақпанда каналға жетіп, 3 ақпанның таңертеңі Исмаилия маңында каналды кесіп өтті. Каналды сәтті кесіп өткендер – екі османдық ротасы ғана болды, ал алдын ала күштердің қалған бөлігі 30 000 сарбаздық Империялық қызмет кавалерия бригадасы мен Биканер түйе корпусының, сондай-ақ Египет армиясы мен Үндістан тау артиллериясының күшті қарсылығына тап болғандықтан өтуге тырысудан бас тартты. Британдықтар оқиға орнына әскер жинады, бұл одан әрі кесіп өтуді мүмкінсіз етті. Османдық роталары 3 ақпанның кешіне дейін өз позицияларын ұстады, содан кейін командир оларға кері шегінуге бұйрық берді. Шегініс «әдеттегідей, алдымен Исмаилиядан он шақырым шығысқа қарай лагерьке қарай» жүргізілді. Кейіннен Османдық әскерлері Синай түбегінде Эль-Ариш пен Нехль арасындағы сызықта, Газа мен Беер-Шебадағы күштерімен сақталды. Келесі бірнеше айда Кресс фон Крессенштейн мобильді бөлімшелерге басшылық етті және Суэц каналындағы көліктерді бұзуға бағытталған рейдтер мен шабуылдар сериясын ұйымдастырды. Полковник Кресс фон Крессенштейн британдықтарды ұстап тұру үшін бар күшін жұмсады, 1915 жылғы 8 сәуірде Суэц каналына мина орналастырған шабуыл жасады, оны патруль тапты және залалсыздандырды, ал 1915 жылғы 5-13 мамыр аралығында ол жеке басқарды. Галлиполи операциясы кезінде бұл тактикадан бас тартты. Фон Крессенштейн сонымен қатар 1916 жылғы ақпанда келуге уәде берілген неміс арнайы күштерін сұрады, олар каналға қарсы жаңа экспедицияны дайындау үшін керек болды. Ол тамыз айында Айн Софардағы Төртінші армия штабына, содан кейін Иерусалимдегі жаңа штабқа көшіп, неміс мамандарын күтті. Алайда, Османдық байланыс желісі Мысырға қарай кеңейтілді, Османдық теміржолының Беер-Шебаға дейінгі 100 мильдік (161 км) бөлігі 1915 жылғы 17 қазанда ашылды.

Британдық қорғаныс кеңейтілді

Крессенштейннің шабуылдары 1914 жылдың қарашасында Соғыс министрі лорд Киченер анықтаған Суэц каналын батыс жағынан қорғаудың қиындығын растады. 1915 жылдың соңында Галлиполи операциясы аяқталысқан кезде, Үкімет каналдың шығысындағы шөлде жаңа бекіністер құруға рұқсат берді, бұл каналды алыс қарулардан қорғауды күшейтті және қосымша әскерлерді беруге келісті. Порт-Саид осы жаңа қорғаныстардың бас штабы болды, ал Кантарада алдыңғы штаб орналасты. Қорғау үш секторға бөлінді:
№1 (Оңтүстік): Суэц – Кабрит, бас штабы Суэц – IX корпус
№2 (Орталық): Кабрит – Фердан, бас штабы Исмаилия – I ANZAC корпусы (Австралия және Жаңа Зеландия армия корпусы)
№3 (Солтүстік): Фердан – Порт-Саид – XV корпус

1915 жылдың соңында Каирде штабы бар генерал сэр Джон Максвелл Мысыр дельтасы, Батыс Шөлі және Судан әскерлеріне жауапты болды және Суэц каналын қоса алғанда, бүкіл аймақта әскери үкімшілік жүргізді. Британдық Соғыс министрлігі Салоника, Галлиполи, Месопотамия және Үндістандағы Британ империясы күштерін басқаруға жауапты болған және штабы Александрияда орналасқан Левант базасын бақылады. Галлиполиден қайтарылған күштер мен Ұлыбританиядан келген дивизиялар Исмаилияда штабы бар генерал-лейтенант сэр Арчибальд Мюррей басқаратын Жерорта экспедициялық корпусын құрды. Галлиполиден эвакуациядан кейін Мысырдағы британдық күштердің саны 13 жаяу әскер және атты дивизияда 400 000 адамды құрады, бұл күш бүкіл империяның стратегиялық резерві деп есептелді. 1916 жылдың наурыз айында сэр Арчибальд Мюррей осы күштердің барлығына қолбасшылық етті, олар жаңа Египет экспедициялық корпусы ретінде біріктірілді. Мюррей британдықтардың Синайға кіріп, Катияны басып алуының, жақында құрылған бекіністерге қарағанда тиімдірек болады деп сенді. Соғыс министрлігі бұған келісті, бірақ оның Осман шекарасына шабуыл жасау жоспарына келіспеді. Ол Эль-Ариш пен Рафаны басып алғаннан кейін алынған аймақты Суэц каналын пассивті қорғауға қажетті күштен кем әскермен ұстап тұруға болады деп ойлады. Мюррей Синай арқылы 250 000 әскерді, ал Катия аймағында 80 000 әскерді ұстап тұруға болады деп есептеді. Егер үлкен Осман күші Катияға жетсе, Суэц каналын қорғау үшін британдықтарға көп күш қажет болады. Британдықтардың ежелгі жібек жолы бойындағы Романи мен Катиядан Бір-эль-Абдқа дейін созылған оазисті басып алуы Осман басқыншыларына су көзін жоқ қылар еді. Мюррей Катия аймағында 50 000 сарбаздық гарнизон құруды жоспарлады және Нілдің таза суын сорғылау үшін құбыржол салуға, сондай-ақ жаяу әскер дивизияларын және олардың жабдықтарын тасымалдау үшін теміржол салуға рұқсат алды. Ол сонымен қатар Моя Харабтағы су резервуарларын босатуды шешті, осылайша Орталық Синай жолын Палестинадан келе жатқан Осман колонналары қайтадан пайдалана алмайды, және қаланы қорғау үшін Суэцте бір бөлім әскерді қалдыруды жоспарлады. Бұл операциялар 1916 жылдың ақпан айында Кантара/Кантарадан Катия/Катияға дейінгі 40 шақырымдық Синай теміржолы мен су құбырының құрылысы басталған кезде басталды.

Жифжафаға шабуыл

Синайдағы орталық жолдағы толық сақталған су қоймалары мен құдықтар Осман әскеріне Қаналды кез келген уақытта қауіпке ұшыратуға мүмкіндік берді. 11-15 сәуір аралығында 25 Биканер түйе корпусы, 10 инженер, 8-ші жеңіл ат полкінен 12 адам және 9-шы жеңіл ат полкінен 117 адам (30 жеңіл атшы найзамен қаруланған), сондай-ақ 127 Мысыр түйе көлік корпусы 84 шақырым (52 миль) жол жүріп, Джифжафадағы құдықтарды бұрғылау қондырғысын, құдықтарға орнатылған құрылғыларды, су құдықтарын және сорғы жабдықтарын жойды. Олар австриялық инженер офицері мен 33 сарбазды тұтқындады, олардың төртеуі жараланды, ал алты Осман сарбазын өлтірді. 1916 жылдың 9 маусымында No. 2 канал қорғанысының бөлімі 3-жеңіл ат бригадасының бір бөлігінен, 900 түйеден, жауынгерлік емес бөлімшелерден және 9-шы жеңіл ат полкінің бір эскадрильясы мен 10 Биканер түйе корпусынан тұратын Мухшейб колоннасын құрды. Инженерлер Уәди Мухшейбтегі 5 миллион галлондық сулы бассейндер мен цистерналарды құйып, келесі маусымдағы жаңбырлар кезінде су толтыруын болдырмау үшін цистерналарды жапты және 14 маусымда қайтып келді. Сонымен қатар, Миддлсекс еоманри жасағы Моя Харабқа жылжыды. Синайдың орталық жолынан айырылған Осман әскері Суэц каналына тек солтүстік жағалау арқылы ғана шабуылдай алды.

Ромалардың билігі

Кресс фон Крессенштейн 1916 жылдың 23 сәуірінде, Пасха жексенбісінде және Санкт-Георгий күнінде Каналдың шығысында және Эль-Фердан станциясының солтүстігінде күтпеген шабуыл жасады. Катия мен Огратинаға жасалған шабуыл кезінде оазистер аймағы үшін болған күрес екі тарапқа да маңызды екенін көрсетті. Оазистегі базадан көптеген Осман әскерлері Суэц каналына қауіп төндіріп, Синай түбегін қанаттық шабуылмен қауіптендіре алатын еді. Австралияның 2-ші жеңіл атты бригадасы және генерал-майор Гарри Шоуэлдің Австралия және Жаңа Зеландия атты дивизиясының (Анзак атты дивизиясы) Жаңа Зеландия атты бригадаларына Катия мен Огратинадағы шайқастан кейін Романи аймағын басып алуға бұйрық берілді. Олар Кантарадан 37 шақырым жердегі аймақты қарқынды түрде бақылап, барлау жүргізді. Пелюсиум станциясы мен Романиге теміржол және су құбыры салынғанға дейін барлық су, азық-түлік (көбінесе, сиыр еті мен бисквит, себебі қаптау және тасымалдау тәсілдері жаңа ет пен көкөністерге мүмкіндік бермеді), баспана, басқа жабдықтар мен оқ-дәрілерді Мысыр түйелік тасымалдау корпусы осы позицияға жеткізуі керек болды. Жылқының төсегіне тартылған шыбырларға байланысты, қауіпсіз санитарияны қамтамасыз ету үнемі күреске айналды. Қалдықтарды өртеу үшін пайдаланылған сиыр етінің банкаларын құммен толтырып үйіп, өртеу орындары салынды. Бұл кезеңде адамдар нашар тамақтану, ауа райының қиындығы, күннен қорғанудың жетіспеуі және демалыс уақытының аздығына қарамастан, үнемі қарауылда болуға мәжбүр болды. [Сәуір] 1916 жыл – Барлық іс асығыс түрде істелуде. Біздің лагерьдің жанындағы үлкен ағылшын ұшқыштар мектебіне мүмкіндігінше көп ұшқыштарды дайындауға бұйрық берілді және күні бойы ауада орташа есеппен он сегіз ұшақ болды, олар біздің басымыздың үстінен ұшып өтті. Бұл дыбысқа сөз жеткізу мүмкін емес, бірақ жылқылар көтеріліп қарамайды, тіпті ұшақтарға ең аз назар да бермейді. Ұшқыштардың өмірі, ұшу сағаттарымен есептегенде, өте қысқа; олардың көптегені оқу кезінде қаза табады. Әйелім Исмаилиядағы ауруханада ерікті көмекші болып жұмыс істейді, ол және оның әріптестері осы жастар үшін үнемі шапандар тігіп отырады, олар алғашқы дербес ұшуларында бір қателік жасап, өмірімен төлейді. Әскер осы жастар үшін барлық мүмкіндікті пайдаланады. Бізге оларға мінетін аттарды беруге бұйрық берілді және кейде біз салюки итттерімен шакалдарды аулауға өте жақсы ұйымдастырамыз. А. Б. Патерсон, Жаңадан келген офицер. 1916 жылдың мамыр айында Осман ұшақтары Суэц каналының үстінен ұшып, Порт-Саидке бомба тастады, нәтижесінде 23 адам зардап шекті. 18 мамырда Османдықтар басып алған Эль-Ариш қаласы мен әуежайы полковник В. Г. Х. Салмондтың, 5-ші қанаттың командирінің бұйрығымен Османдықтардың алғашқы шабуылдарына жауап ретінде бомбаланды. 22 мамырда Корольдік әуе корпусы каналға параллель 72 шақырымдық фронттағы барлық лагерьлерді бомбалады. Мамыр айының ортасына қарай Романиге теміржол салынып бітті, бұл 52-ші (Төмендік) дивизияны сол жерге жеткізу үшін жеткілікті жабдықтар мен мүліктерді жеткізуге мүмкіндік берді. Олар Жерорта теңізі жағалауындағы Махемдиядан бастап, оңтүстікке қарай Катиб Ганнитке дейін, Романидің алдындағы биік нүктеге дейін қорғаныс желісін құру үшін құмда қазбалар қазды. Бұл кезде Османдықтардың алдыңғы әуе базасы Романиден шығысқа қарай 68 шақырым жердегі Бир-эль-Мазарда орналасқан еді.

Рома шайқасы

Романи шайқасы Суэц каналынан шығысқа қарай 37 км жердегі египет қаласының жанында 3 тамыз бен 4 тамыздың арасында түнгі жарықтан кейін басталып, 5 тамызда таң мен түстен кейін жау шегінгенге дейін жалғасты. Крес фон Крессенштейн басқарған австриялықтар, немістер және османдықтардың Орталық державалар күштері Британ империясының Синай түбегіндегі Египет аумағын қайтарып алуын тоқтатуға және Суэц каналын артиллерияның жететін қашықтығына әкеліп кесіп тастауға тырысты. Олардың қатарында 12 000 сарбаз болды, олардың көп бөлігі 3-ші жаяу әскер дивизиясынан, сондай-ақ бедуин жасақтары, неміс пулеметшілері және Паша 1-ден австриялық артиллериядан құралды. Романиді 52-ші (Төмендік) дивизиясы, 1-ші және 2-ші жеңіл атты бригадалар қорғады. Каналды 5-ші атты, Жаңа Зеландия атты әскер бригадасы және 5-ші жеңіл атты полк қорғады. Ұзаққа созылған шайқас таңертең басталды. 4 тамызда сағат 11:00 шамасында австриялық, неміс және османдық күштері екі австралиялық бригаданы 52-ші (Төмендік) дивизиясының окоптарындағы шабуылдаушылардың оң фланкіна шабуыл жасай алатын нүктеге дейін қайтарды. Жаңа Зеландия атты әскері және 5-ші атты бригадасы австралиялық жеңіл атты әскердің шебін кеңейту үшін уақытында келді. Османдықтардың шабуылы одақтас әскерлердің жаяу әскері мен атты әскерінің біріккен атысы, терең құм, жазғы күннің ыстығы және сушылықтан тоқтатылды. Жазғы шөл жағдайында британдық жаяу әскері келесі күні шегініп бара жатқан колонналарды қуу үшін тиімді түрде қимылдай алмады. Ал Anzac атты дивизиясы жеке өзі Фон Крессенштейннің үлкен күштеріне шабуыл жасап, басып ала алмады. Олар реттелген түрде Катияға шегінді, содан кейін Бір-эль-Абдтағы өздерінің базасына қайтып келді. Бір-эль-Абд 9 тамызда Anzac атты дивизиясы шабуыл жасаған кезде Британ империясының байланыс желілерінің шетіндегі қаһармандық шайқастан кейін 1916 жылдың 12 тамызында тасталды. Бұл Бірінші дүниежүзілік соғыста Осман империясына қарсы одақтастардың алғашқы маңызды жеңісі болды және Суэц каналын қорғау науқанына нүкте қойды. Соғыстың қалған бөлігінде каналға құрлықтағы күштер ешқашан қауіп төндірмеді. Одақтастар жеті ай бойы шабуылға шығып, Осман әскерін Синай түбегі арқылы кері итеріп, Магдаба және Рафа шайқастарында соғысты, бірақ 1917 жылдың наурыз айында Оңтүстік Палестинадағы Осман жерінде Газаның бірінші шайқасында тоқтатылды.

Арабтардың көтерілісі

1916 жылдың маусым айының басында Мекке әмірі Шәриф Хусейннің шарифтік әскері Арабия түбегінің оңтүстік-батысындағы Мекке және Джидда қалаларындағы Осман гарнизондарына шабуыл жасады. Джидда жылдам құлдырап, Корольдік теңіз күштеріне портынан пайдалануға мүмкіндік берді. Меккедегі шайқас үш аптаға созылды. Осман әскерінің ірі гарнизоны Тайф қаласында қыркүйек айының соңына дейін қарсы тұрып, содан кейін капитуляциялады, ал Шәриф Хусейннің үшінші ұлы Фейсал Мединадағы Осман гарнизонына шабуыл жасады. Британдықтар Осман империясының Хиджаз темір жолы өтетін бөліктерін тұрақсыздандыру арқылы Араб көтерілісін кеңейтуге мүдделі болды. Темір жол, Стамбулдан Дамаскқа, содан кейін Амманға, Маанға, Мединаға және Меккеге дейін солтүстік-оңтүстік бағытта салынған, негізінен қажыларды тасымалдау үшін Германияның көмегімен салынды. Бұл темір жол Османның байланыс жүйесі үшін ғана емес, сонымен қатар қорғаныс позицияларын құруға болатын берік тас станциялармен де маңызды болды. Синайдың солтүстігіндегі күштердің теңгерімі британдықтардың пайдасына иілген кезде, Шәриф Дамасктың солтүстігіндегі Баалбекке дейін көтерілісіне қолдау іздеуге шақырылды. Лондондағы Соғыс басқармасы Осман араб территорияларында тәртіпсіздіктерді тудыруды үміттеніп, Мюррейдің Эль-Аришке жорық жоспарын қолдады.

Синайдағы маневрлік соғыс

1916 жылғы 12 тамыздағы Романи шайқасының аяқталуымен Осман армиясы Романи аймағынан басталатын оазистер тізбегіндегі соңғысы – Бир-эль-Абдтағы алдыңғы позициясына қайтарылды. Османдықтардың негізгі алдыңғы базасы Эль-Аришқа, ал Бир-эль-Мазардағы нығайтылған ілгерілеу постына, сенімді түрде сумен қамтамасыз ететін кішкентай құдықтарға дейін ығыстырылды. Эль-Ариш 1916 жылғы 18 маусымда полковник В.Г.Х. Салмонд басқаратын 5-ші қанаттың 11 ұшағымен жүргізілген әуе шабуылының нысаны болды. Ұшақтар Эль-Ариштің шығысына дейін теңізге ұшып, содан кейін оңтүстік-шығыстан жақындау үшін ішке бұрылды. Жерде екі Осман ұшағы және он ұшақтың екі ангары өртенді; бомбалар тағы төртеуіне тиді, сондай-ақ әскерлерге шабуыл жасалды. Үш британдық ұшақ жерге отырғызуға мәжбүр болды, біреуі теңізге. Тамыздың ортасынан бастап 1916 жылғы 23 желтоқсандағы Магдхаба шайқасына дейін британдық күштер осы қажетті инфрақұрылымның салынуын күтті. Бұл төрт ай көбінесе Анзак атты дивизиясы үшін демалыс кезеңі деп сипатталды, себебі ірі шайқастар болған жоқ. Дегенмен, атты әскерлер құрылысқа қорғау экранын ұсынумен, жаңадан басып алынған аумақтарды патрульдеумен және жаңадан басып алынған аумақтардың карталарын жақсарту үшін әуе суреттерін толықтыру үшін барлау жұмыстарын жүргізумен айналысты. 19 тамыздағы патрульдік рейдтердің бірінде 5-ші жеңіл ат полкі (2-ші жеңіл ат бригадасы) шөлде судан қатты зардап шеккен 68 Осман сарбазын тапты. Оларға шабуыл жасаудың орнына, командир мен оның әскерлері оларға су беріп, аттарын ұсынды. Командир және оның адамдары Осман армиясының сарбаздарын аттарымен 5 миль (8 км) терең құм арқылы, көлікпен кездескенше бастап жүрді. "Бұл өте ерекше көрініс болды және гундардың осы кедей құрбандарын көрсететін қозғалыс суретіне лайық еді". Теміржол бойындағы гарнизондарды нығайту және қамтамасыз ету үшін британдық жаяу әскері алға жылжытылды. Олар Anzac атты дивизиясы мен 52-ші (Төмендік) дивизиясын қолдап, теміржолмен бірге жылжыған үлкен әкімшілік ұйым үшін мобильді операциялар мен терең қорғаныс үшін берік база құрады. Фронт Синай арқылы шығысқа жылжығанымен, Каналдағы қорғаныс бөлімшелерін сақтау қажеттігі қалды. Габель-Хелиатада, Серапеумда Канал қорғанысының бір бөлігі ретінде қызмет еткен 12-ші жеңіл ат полкі 28 тамызды атап өтті: "Бүгін полктің Галлиполиге қонған күні болғандықтан, барлық әскерге аздаған жеңілдік берілді және әскерлердің мәдени орталығында жағымды кеш өткізілді". 1916 жылғы қыркүйекте Германия мен Осман империясы Еуропаға орналастырылған Осман күштерінің артуын мойындау үшін келісімдерін қайта қарастырды, ал Палестинадағы Осман армиясын нығайту үшін Германия мен Австриядан көмек және жабдықтар арттырылды. Германияның әуе күштері 1916 жылғы 1 қыркүйекте Порт-Саидты бомбалады, ал австралиялық және британдық авиаторлар үш күннен кейін Бир-эль-Мазарға бомбалау шабуылымен жауап берді, онда он екі бомба әуеге қарсы қаруларды үнсіз қылды және бірнеше шатырды жарылдырды. Бір-эль-Мазар 7 қыркүйекте қайтадан бомбаланды. Синай арқылы алға жылжудың бір бөлігі ретінде Австралияның ұшқыш эскадрильясының "B" тобы 18 қыркүйекте Суэцтен Махмедияға (Романиден 4 миль қашықтықта) өздерінің ангарларын көшірді; "C" тобы 1916 жылғы 27 қыркүйекте Кантараға көшті.

Медициналық көмек

Әскери медициналық техникадағы жетістіктерге жараларды хирургиялық тазалау (немесе дебридмент) және алғашқы хирургиялық жабылуды кейінге қалдыру, Томас шинасымен күрделі жамбас сүйектерінің сынуларын бекіту, 1916 жылдан бастап қолданыла бастаған тамыр ішілік физиологиялық сұйықтықты пайдалану және шоктың әсерін болдырмау немесе оны кері қайтару үшін қан құю кірді. Жарақаттар, атыс шебіне жақын орналасқан полк медициналық пунктинен арт жақтағы алдыңғы дауылдама станциясына дейін, жеңіл атты және атты бригадаларға қарасты далалық жедел жәрдем машиналарынң көмекшілерімен тасымалданды. Синай арқылы созылған теміржолға эвакуация жылқымен тартылатын жедел жәрдем машиналарында, құмға сырғанап жүретін шаналарда немесе түйедегі каколеттерде жасалды, бұл "жануардың қозғалысының ерекшелігінен жаралы адамдар үшін өте қиын саяхат түрі" деп сипатталды.

Жылқылардың жағдайы

1916 жылдың жазы мен күзі аралығында ат міну шеберлігінің үнемі жақсаруы байқалды, бұл Анзак атты дивизиясынан Романи шайқасынан кейін, тамыз айынан бастап Эль-Аришті басып алу және Магдаба шайқасы кезіндегі қажырлы шерулер мен шайқастардан кейін эвакуацияланған жануарлардың азайып қалғанынан көрінді. Бұл жақсарту әкімшілік ветеринариялық офицерлердің жүйелі тексерулерімен күшейді, олардың берген кеңестері полк командирлері тарапынан орындалды. Аталған жылы Синай майданында ауырған жылқылар мен есектің орташа жоғалуы аптасына шамамен 640 болды. Олар әрқайсысында сегізден ат сыйып, отыз вагоннан тұратын пойызбен тасымалданды. Қызмет барысында өлген немесе жойылған жануарлар, мүмкіндігі болса, ең жақын лагерден 2 миль (3 км) қашықтықта жерленді. Мүмкін болмаған жағдайда, өлекселер әскерден алыс жерге тасылып, ішек-қарны ашылып, құрғақ шөл ауасында және жоғары температурада шіріп кетірілді. Кантара, Исмалия, Билбейс және Кеснадағы ветеринариялық бөлімшелерде өлген немесе жойылған жануарлар да осылай өңделді, ал төрт күн күнде кептірілгеннен кейін өлекселер сабанмен толтырылып, терілері құтқарылып, жергілікті мердігерлерге сатылғаннан кейін өртеліп жіберілді.

Шығыс шекара күшін құру

1916 жылдың қыркүйегінде генерал Мюррей өзінің штабын Суэц каналындағы Исмаилиядан Каирге көшірді, себебі Батыс шөліндегі Сенусси қаупіне тиімдірек қарсы тұрғысы келді. Генерал Лоренс Францияға ауыстырылды, ол 1918 жылы фельдмаршал Хейгтің штаб бастығы болып қызмет етті. Императорлық Бас штабтың бастығы фельдмаршал Уильям Робертсон 1916 жылғы 16 қазанда Мюррейге жазған хатында өзінің жаһандық әскери саясатын баяндады. Онда ол: «Мен әлемнің кез келген бөлігінде жеңіске жетуге ниеттенбедім. Менің жалғыз мақсатым – соғыста жеңіске жету, және біз оны Хеджаз бен Суданда жеңе алмаймыз. Біздің әскери саясатымыз өте анық және қарапайым – ол Батыс майданында шабуылдық, демек, қалған барлық жерде қорғанысқа бағытталған» деді. Осы қорғаныс әскери саясаты аясында, кішігірім операциялардағы тиянақты жұмысымен танылған генерал-майор сэр Чарльз Добелл генерал-лейтенант шеніне көтерілді, оған Шығыс шекара күштерінің бас қолбасшысы атағы берілді және каналдағы және шөлдегі барлық әскерлерге басшылық етуге тағайындалды. Оның штабы Исмаилияда құрылды, ол өзінің басқаруын екі бөлімге – Канал қорғанысына және Шөл колоннасына ұйымдастыра бастады. Қазан айында Шығыс күштері Синай шөлінде және Палестина шекарасында операциялар жүргізді. Бастапқы күш-жігер Синай арқылы темір жол мен су құбырын салумен шектелді. Темір жолды Мысыр еңбек корпусы айына шамамен 15 миль (24 км) жылдамдықпен салды, ал британдық майдан да сол жылдамдықпен шығысқа қарай жылжыды.

Бір ел Мазарға шабуыл

Бір-эль-Мазарға күшті барлау операциясын 1916 жылдың 16-17 қыркүйегінде 2-ші және 3-ші жеңіл ат бригадалары, Императорлық түйе корпусы бригадасының (ICCB) 1-ші батальоны, Жаңа Зеландия пулемет эскадрильясы және ICCB Гонконг және Сингапур батареясы жүргізді. Олардың байланыс желісінің соңында жеңіл атты әскер, жаяу әскер, пулеметтер мен артиллерия 2000 сарбаздан тұратын, жақсы бекініп алған гарнизонды басып алуға мүмкіндік таппады, ол қарсылық көрсетті. Жақындап келе жатқан армияның күшін көрсеткеннен кейін, олар 32 шақырым қашықтықтағы Бир-Сулманадағы Анзак атты дивизиясының штабына қарай сәтті қайтарылды. Осман әскері Бір-эль-Мазарды көп ұзамай тастап кетті. 2-ші жеңіл ат бригадасының есебінде 5-ші жеңіл ат полкіне операция кезінде зениттік қарудан оқ атылғаны, бір адам қаза тапқаны және тоғыз адам жараланғаны айтылған. 3-ші жеңіл ат бригадасы Императорлық түйе корпусы бригадасының әскерлері мен артиллерия батареясының шабуылға қатысу үшін жеткілікті жылдамдықпен қозғала алмағанын, олардың бригадасы үш адамнан қаза тапқанын, үш адам жараланғанын және екі адам жарақат алғанын хабарлады. №1 және №14 эскадрилья ұшқыштары жеңіл атты әскерге қарсы зениттік қарудан оқ атылғанын растады, жердегі шайқастың қызыл кеңістікте болғанын, Осман армиясының сарбаздары осы ерекше шараға жүгінгенін, шабуылдаушы ұшақтардан зениттік қаруларын бұрғандарын айтты. Осман әскері Вади-эль-Аришке, Лахфан және Магдхабаға шегінді.

Махара төбелеріне шабуыл

Одақтастар алға жылжуда болғанда, Романиден оңтүстік-шығысқа қарай 50 миль (80 км) жердегі Бир-Эль-Махарадағы Османдықтар басып алған позициялар олардың алға жылжуына қауіп төндіре бастады. Генерал-майор А. Г. Даллас 800 австралиялық жеңіл атты әскер, 400 Лондон қаласының атты емендері, 600 атты түйеші және Мысыр түйе көлігі корпусынан 4500 түйе, сондай-ақ Армиялық медициналық корпусы үшін тағы 200 түйеден тұратын колоннаға басшылық етуге тағайындалды. Колонна Баяуда құрылып, 13 қазанда Загадан мен Раква арқылы Махара төбелеріне екі түндік жорыққа шықты. Жерге жеткен соң, 12-ші жеңіл атты полкінің А және С эскадрильялары орталыққа орналасты, ал 11-ші жеңіл атты полкі оң жаққа, ал емендер сол жаққа, төбелердің етегінде аттан түсті. Жақсы қорғандағы жетекші аттарын қалдырып, осы аттан түскен сарбаздар биікке көтеріліп, қорғаушыларды күтпеген шабуылға ұшыратты, бірақ негізгі қорғаныс позициясын басып ала алмады. 11-ші жеңіл атты полкі жеті Османдық тұтқынды және үш бедуинды қолға түсірді. Олар 17 қазанда базаға келген жолмен кері шегініп, 1916 жылғы 21 қазанда Суэц каналындағы Фердан теміржол станциясына қайта оралды.

Бейер- Шебаның әуеден бомбаға ұшырылуы

Авиациялық шабуылдарға ұшырағаннан кейін, 2 қазанда әуеде түсірілген фотосуреттерде бұрын Эль-Ариште болған неміс ұшақ ангарлары жоғалып кеткені анықталды. 25 қазанда Эль-Ариш үстінен әуеге қарсы атыс тіркелмеді және ондағы Осман-неміс күштерінің азаюы байқалды. Осы кезде темір жол құрылысы Салманадан әлдеқайда өтті, онда британдық алдыңғы әуежай салынып жатты, ал No. 1 эскадрильясы Эль-Ариш және Магдхаба аймақтарын суретке түсірумен айналысты, ал No. 14 эскадрильясы Рафахты барлап көрді. 11 қарашада Мартинсайд және 9 Б. Е.2с ұшақтары, бомбалармен және жанармаймен жүктелген, таңертең Кантара және Махемдия әуежайларынан ұшып, Бір-эль-Мазардың батысындағы Мустабигте жиналды. Онда бес Б. Е.2c ұшағынан және Мартинсайдтан құралған шабуыл тобы австралиялықтардың немесе Шығыстағы кез келген әуе эскадрильясының ұйымдастырған ең ірі күші болды, жанармаймен және бомбалармен толықтырылып, Беер-Шебаға қарай колоннамен бет алды. Беер-Шеба үстінде әуеге қарсы артиллерия оларды жарылғыш заттармен және сынықтармен атқылады; шабуылшылар ақ, қара және жасыл түсті жарылыстардың арасынан өтті. Мартинсайд әуежайдың ортасына бомба тастады; екі бомба тікелей шатырларға түсті; ал қалғандары Беер-Шебаға және вокзалға дейінгі темір жолға тиді. Бір Фокер және бір Авиатик көтерілді, бірақ олар кері қайтарылды. Беер-Шебаны және бомбалардан келген зиянды суретке түсіргеннен кейін, ұшқыштар Хан-Юнис және Рафахты барлап, қайтып келді. Жеті сағат ұшқаннан кейін барлық ұшақтар қауіпсіз жерге қонды. Екі күннен кейін неміс ұшағы жауап ретінде Каирді бомбалады.

Темір жол құрылысы: Синай

17 қарашада ЕЭФ темір жолы Салмананың шығысына қарай 8 миль (13 км) жетті, бұл Кантарадан 54 миль (87 км) қашықтықта. Армия инженерлері мен Египет еңбек корпусы салған су құбыры және күрделі сорғы станциялары Романиге жеткен.

Магдаба шайқасы, 1916 жылдың желтоқсаны

21 желтоқсанда 48 шақырымдық түнгі марштан кейін Императорлық түйе корпусы бригадасының бір бөлігі және Шаувел басқаратын Анзак атты дивизиясы Осман әскерлері тастап кеткен Эль-Ариш қаласына кірді. Осман әскерлері Магдхабаға шегінді. Магдхабадағы түрік бекінісі Эль-Ариштен, Жерорта теңізі жағалауында, Синай шөліне қарай 29 шақырымдай қашықтықта орналасқан. Бұл Палестинаға жол ашудағы соңғы кедергі болды. Четвод басқаратын Шөл колоннасы да сол күні келді. Шаувел, Четводпен келісіп, Анзак атты дивизиясымен Магдхабадағы түрік күштеріне шабуыл жасауға кірісті. 22 желтоқсан күні түн ортасында аттанған Анзак атты дивизиясы 23 желтоқсанның 03:50-де Магдхабадағы Осман лагерінің оттарын әлі де бірнеше шақырым қашықтықта көрді. 1-ші жеңіл атты бригаданы резервте қалдырып, Шауэл Жаңа Зеландия атты әскерлері бригадасын және 3-ші жеңіл атты бригадасын Магдхабаға солтүстік және солтүстік-шығыс бағытынан жақындастырып, шегіну жолын кесуге жіберді, ал Императорлық түйе корпусы бригадасы телеграф желісі арқылы тікелей Магдхабаға бетке бұрды. 1-ші жеңіл атты бригадасы редуттарға шабуыл жасағанда Императорлық түйе корпусы бригадасына күш қосты, бірақ қатты шрапнель оқтары оларды вадидің төсегінен өрлеуге мәжбүр етті. Түске дейін барлық үш бригада және түйе бригадасының бір бөлігі, Викерс және Льюис пулемет бөлімдері мен HAC артиллериясы қатысты шайқасқа. Османдықтардың орналасқан жерін анықтау үшін жүргізілген әуе барлауы шабуылға көмектесті, бірақ алты редут та жақсы жасырылған еді. 23 желтоқсан күні таңғы шайқастан кейін, шамамен сағат 13:00-де Шауэл түріктердің аймақтағы судың көп бөлігін әлі де бақылап отырғанын естіді. Осы кезде ол шабуылды тоқтатуға шешім қабылдады. 1-ші жеңіл атты бригадасы мен Жаңа Зеландия атты әскерлері бригадасы да ілгері жылжып, шамамен 100 тұтқынға алды, ал 15:30-да түріктер беріле бастады. 16:30-да бүкіл гарнизон ауыр жарақаттар алғаннан кейін толығымен берілді, қала басып алынды. Жеңіс ЕЕФ-ке 22 қаза және 121 жараланған әскерді құндырды.

Рафа шайқасы, 1917 жылдың қаңтары

1917 жылдың 8 қаңтарында кешкісін Аңзақ атты дивизиясы, Императорлық түйе корпусы бригадасы, 5-ші атты емен бригадасы, No. 7 Жеңіл автокөлік патрулі және артиллерия Эль-Ариштен шығып, келесі күні, 9 қаңтарда Эль-Магрунтейндегі (Рафа немесе Рафах деп те аталады) 2000-3000 сарбаздық Осман армиясының гарнизонына шабуыл жасады. Сондай-ақ 9 қаңтарда төрт британдық ұшақ түстен кейін Бер-Шебадағы неміс әуежайын бомбалады, ал кешке, кері қайтып келе жатқанда Вейли Шейх Нуран маңындағы үлкен Осман күштерін байқады. Британдықтар Мысырдың Синай түбегінің солтүстік бөлігін, Осман империясымен шекараға дейін қайтарып алды, бірақ Дэвид Ллойд Джорджтың жаңа британ үкіметі одан да көпке қол жеткізуді қалады. Мысырдағы британдық армияға 1916 жылдың басында басталған араб көтерілісін қолдау және 1916 жылдың тамызында Романиде және желтоқсанда Магдхабада жеңіске жеткеннен кейін пайда болған инерцияны арттыру мақсатында Осман армиясына қарсы шабуылға шығуға бұйрық берілді. Келесі стратегиялық мақсат – Британдық Египет протектораты мен Осман империясының шекарасында, шамамен 30 миль (48 км) қашықтықта орналасқан еді. Бұл жаяу әскер үшін тым алыс болғандықтан, жаңадан құрылған, Четводе басқаратын Шөлдік колонна жағалаудағы Осман бекінісіне шабуыл жасады. Одақтас әскерлер түнгі уақытта қала мен бекінілген позицияны басып алды, оның салдарынан 71 сарбаз қаза тауып, 415-і жараланды. Осман гарнизоны ауыр шығынға ұшырады: 200 сарбаз қаза тауып, тағы 1600-ы тұтқынға алынды.

Сайкс-Пико және Сен-Жан-де-Мориен

Ұлыбританияның Палестинаға басып кіру мүмкіндігі алғаш көтерілгенде, Палестина мен Сирияға да қызығушылық танытқан Франциямен келісімге келу қажет болды. 1916 жылдың 16 мамырында Месопотамия мен Сирияның саяси мәселелерін зерттеген сэр Марк Сайкс, бұрынғы Бейруттегі француз консулы М. Пикомен келісіп, Ұлыбритания Палестинаны, ал Франция Сирияны басып алады. Олар сондай-ақ, Египет экспедициялық корпусына француз контингенті қосылатыны туралы келісті. Италияның Палестинаға қатысуға жасаған алғашқы әрекеттері қабылданбады, бірақ Сен-Жан-де-Мауриендегі құпия келісімде оның одақтастары соғыстан кейін Палестина үкіметі мәселелері бойынша келіссөздерге қатыстыруға уәде берді. 1917 жылдың 9 сәуірінде Италияның Лондондағы елшісі Гульельмо Империали, Палестинаға "тек өкілдік мақсатында үш жүзден астам адамды" жіберуге рұқсат алды. Нәтижесінде 500 жаяу әскер жіберілді. Олардың арасында Иерусалим түскен кездегі суреттерде көрінетін, қанатқа толы берсальерлер де болды. Олардың "негізінен саяси" рөлі – "Иерусалим мен Бейтлехемдегі христиан шіркеулеріне қатысты мұрагерлік шіркеулік құқықтарды" бекіту болды. 1918 жылдың күзінде Алленби итальяндықтардан көбірек көмек алуға дайын болды, бірақ Италияның сыртқы істер министрі Сидни Соннино уәде бергенімен, ештеңе іске аспады. Салоника майданынан 6-шы және 22-ші атты бригадалардың келуі Шөлдік колоннаны қайта ұйымдастыруға себеп болды. Жаңадан келген екі бригаданы 4-ші жеңіл атты бригадамен (құрылыс кезеңінде) және 5-ші атты бригадамен біріктіріп, жаңа Императорлық атты дивизия құрудың орнына (1917 жылдың 12 ақпанында Суэц каналындағы паромдық постта британ армиясының генерал-майоры Х.В. Ходжсон басшылығымен құрылған), Анзак атты дивизиясының 3-ші жеңіл атты бригадасы ауыстырылды және жаңадан келген 22-ші атты бригада Анзак атты дивизиясына қосылды. Осылайша, 1917 жылдың наурыз айына қарай Шығыс күшінің қолбасшысы генерал Чарльз Добеллдің 52-ші (Төмендік) және 54-ші (Шығыс Англия) дивизиялары мен Императорлық түйе корпусы бригадасы тікелей оның басқаруында болды, ал Четвод басқаратын Шөлдік колоннада генерал-майор Даллас басқаратын 53-ші (Уэльс) дивизиясы, Шауэл басқаратын Анзак атты дивизиясы (қазір 1-ші және 2-ші жеңіл атты, Жаңа Зеландия атты мылтықтары және 22-ші атты емен бригадаларынан тұрады) және Ходжсон басқаратын Императорлық атты дивизия (қазір 3-ші және 4-ші жеңіл атты, 5-ші және 6-шы атты бригадалары мен екі жеңіл күзет тобынан тұрады) кірді. 3-ші жеңіл атты бригада бұл өзгеріске наразы болды, себебі олар Анзақтың бұрынғы аты арқылы Галлиполидегі қызметтерімен байланысын үзіп қалды. Императорлық атты дивизия 28 ақпан мен 9 наурыз аралығында Газаға бара жатқан жолда Эль-Ариштен өткен жердегі елсіз бағанаға қосылу үшін Фери Посттан көтерілді; 3-ші жеңіл атты бригада 2 наурызда олардың басқаруына өтті, ал Императорлық атты дивизия 10 наурызда Шөлдік колонна басқаруына өтті. Ферри Постта құрылып жатқан 4-ші жеңіл атты бригада 18 наурызда аттанбақ болды. Көлік те қайта ұйымдастырылды; жылқымен тасылатын жабдықтау колонналары түйелік керуендермен біріктірілді, соның арқасында Шығыс күші теміржолдан тыс жерде жиырма төрт сағат бойы жұмыс істей алды. Бұл үлкен жоба болды; соғыс штатына сәйкес бір бригада (алты бригада болды) Жеңіл атты әскерде шамамен 2000 сарбаз бен жаяу әскер дивизиясы болды, олардың барлығына азық-түлік керек болды.

Осман әскерінің бөлімдері

Ақпан айында британдық барлау қызметі аймаққа Осман әскерінің екі дивизиясы келгенін хабарлады: 3-ші кавалерия дивизиясы (Кавказдан) және 16-шы жаяу әскер дивизиясы (Тракиядан). Олар аймақтағы үш жаяу әскер дивизиясына қосылды. Газа – Беер-Шеба арасындағы ұзақ бойда Төртінші армияда он сегіз мыңға жуық әскер болды. Кресс фон Крессенштейн Газа мен Беер-Шебаға бір бөлім әскерді жіберді, бірақ көп бөлігін Tell esh Sheria және Jemmameh-де резервте қалдырды. Наурыздың ортасына қарай Осман армиясының 53-ші жаяу әскер дивизиясы осы күштерді арттыру үшін Яффадан оңтүстікке қарай жолға шықты. Газадағы жеті батальоннан тұратын гарнизон 3500 мылтық, пулемет роталары және 20 зеңбірекпен жабдықталған бес батареядан тұрды. Оларға сондай-ақ, жаңадан келген неміс Halberstadt истребитель ұшақтарының эскадрильясы қолдау көрсетті, бұл ұшақтар одақтастардың ұшақтарынан басым түсіп, Осман армиясына жергілікті әуе үстемдігін берді. Осман армиясының 7000 мылтығы бар екеніне сенді, олар ауыр далалық және пулеметтік қарулармен қамтамасыз етілді, ал қосымша күштер Газа мен Tell el Sheria маңында орналасқан.

Газаның бірінші шайқасы, 26 наурыз

Осман әскері Оңтүстік Осман империясының шағын бөлігінен бас тартып, Жерорта теңізі жағалауындағы Газаға қайтыр жолға шықты. Шөл колоннасының Анзак және жартылай құрылған Императорлық атты дивизиялары Осман күштерінің Ғазадағы Осман гарнизонымен қосылуына кедергі келтірді. 26 наурызда 53-ші (Уэльс) дивизиясы, 54-ші (Шығыс Англия) дивизиясының бір бригадасымен бірге, қаланың оңтүстігіндегі күшті бекіністерге шабуыл жасады. Түстен кейін Анзак атты дивизиясымен күшейтілгеннен кейін, барлық әскерлердің шабуылы тез арада сәттілікке жетті. Көптеген мақсаттар басып алынды, бірақ шабуыл түнгі уақытта тоқтатылды және қолбасшылар басып алынған табыстарды толыққанды түсінуге үлкермей, әскерлерге кері шегінуге бұйрық берді. Лондон үкіметі Добелл мен Мюррейдің маңызды жеңіс туралы хабарларына сене келіп, Мюррейге Иерусалимді басып алуға бұйырды. Бірақ британдықтар Газадағы Осман қорғанысын бұзбағандықтан, Иерусалимге шабуыл жасауға мүмкіндік болмады.

Үзіліс

Біз Дейр-Бейла ауылының үстіндегі төбеден, теңізге жақын, тұщы сулы көлдің жағасындағы орманның усақ-түйек жеріне лагерімізді көшірдік. Ағаштар мен тығыз бұталардың арасында бірнеше майдандық артиллериялық батареялар, жүздеген тонна снарядтар мен жарылғыш заттар жасырылған. Біздің ауыр артиллериямыз бен кавалериямыз артымызда, ал алдымызда бізбен байланыста болатын бекініске кірген жаяу әскеріміз тұр. Түрік позициялары, окоптары мен редуттары осыларға тым жақын орналасқан. Пальма жексенбісінде [1 сәуір] жазық пен төбелердің кішкентай тізбегін басып өтіп, жаңа орнымызға жеткенде, түріктердің жоғары жарылғыш снарядтары еркін құлап жатты, бірақ көрінбейтіндей сезілді, және дүйсенбі күні де сол сияқты шашыраңқы атыс жалғасты. Ұшақтар мен оларға қарсы артиллериялық қарулар дайындық күйде тұрып, үнемі шу көтеріп отырды. Келесі күні, 3 сәуірде түріктер шабуыл жасады, мен бүкіл оқиғаны жақыннан көруге мүмкіндік алдым, соның ішінде олардың жаяу әскерінің шабуылын тойтаруды да. Дейр-эль-Белахтан Шария мен Бер-Шебаға қарай белсенді күзеттік іс-қимылдар жалғасты. Мұнда 1-ші жеңіл атты бригадасы Анзак атты дивизиясына қосылды, әр эскадрильяға үш Hotchkiss жеңіл пулеметі берілді, бұл атты жаяу әскердің оттық күшін едәуір арттырды, сондай-ақ оларды қолдану және газдық маскалармен танысу бойынша оқулар өткізілді. 5 сәуірде теміржол желісі Дейр-эль-Белахқа жеткеннен кейін ол Шығыс күштерінің штабына айналды, ал 74-ші (Ейманри) дивизиясының келуі күшті төрт жаяу әскер дивизиясына дейін жеткізді. Генерал Мюррей Газаның бірінші шайқасы күтілгеннен жақсы аяқталғанын және қорғаушылар көп шығынға ұшырағанын көрсетті, бұл туралы Лондондағы Императорлық бас штабының бастығы Уильям Робертсонға хабарлады. Франциядағы нәтижесіз жалғасқан ұрыстар Мюррейді 2 сәуірде ірі шабуылға түсуге ынталандырды; Иерусалимді бағындыруға, көтеріңкі рухта болуға үміттене отырып. 18 сәуірде Нивельдің шабуылы сәтсіз аяқталғаны анық болды, жаңа демократиялық Ресей енді неміс немесе Осман империяларына қарсы шабуылдауға сенімді емес, олар Палестина мен Месопотамияны нығайтуға мүмкіндік алды, ал шектеусіз неміс суасты қайықтары соғысын қайта бастау күніне 13 британдық кемені батырды, ал 1916 жылы күніне үш кеме батқан. Оңтүстік Палестинадағы жағдайды дұрыс түсінбеу "толығымен генерал Мюррейдің жауапкершілігінде, өйткені ол қалаған болса да, болмаған болса да, есептердегі сөздер оларға берілген түсіндіруді толыққанды растайды".

Газаның екінші шайқасы, 17-19 сәуір

Бірінші Газа шайқасы жылдамдық пен күтпеген шабуылға басымдық берілген «кездесу шайқасы» ретінде өтті. Сол кезде Газа Жерорта теңізінен шығысқа қарай созылған қатардың қапталындағы күшті жасақпен бекітілген застава болған. Газаның бірінші және екінші шайқастары арасындағы үш апта ішінде қала Газадан шығысқа қарай 19 шақырымдағы Харейраға және оңтүстік-шығысқа қарай Бер-Шебаға дейінгі қатаң бекітілген позициялардың ең мықты нүктесіне айналды. Османдық қорғаушылар майдан шебінің ені мен тереңдігін ғана емес, сонымен қатар идеалды қорғаныс алаңында бір-бірін қолдаған күшті редуттарды да құрды. Осы қорғаныстардың салынуы 1917 жылдың 17-19 сәуірінде өткен Газаның екінші шайқасының сипатын өзгертіп, жаяу әскердің жақсы дайындалған бекіністерге қарсы ашық даладағы майдандық шабуылына айналдырды. Жаяу әскерді сегіз Mark I танкы және 4 мың 4,5 дюймдік газ снарядымен күшейтті. Танкілер алдыңғы қатарда жаяу әскерге паналау үшін орналастырылды, бірақ танкілер нысанаға айналғанда жаяу әскер де зардап шекті. Екі танк өзінің мақсатына жетті. Газ снарядтары бомбалаудың алғашқы 40 минутында орманды аймаққа атылғанмен, тиімсіз болған көрінеді. Османдық бекіністерінің күші мен олардың сарбаздарының нығайыны ЕЭФ-ті жеңді. Екі тарап та Палестинадағы әскерлерін қайта ұйымдастырып, соғыс тоқталған кезде жаңа қолбасшылар тағайындады. Йылдырым армия тобы (сонымен қатар Күнбатыс армия тобы және F армия тобы деп те аталады) маусым айында құрылды, оған Германия империясының генералы Эрих фон Фалькенхайн басшылық етті. Генерал Арчибальд Мюррей Англияға қайтарылды, ал оның орнына маусым айында Эдмунд Алленби Египет экспедициялық күштеріне қолбасшылық етті. Алленби екі жеке штаб құрды, біреуі Мысырды басқару үшін Каирде қалды, ал оның ұрыс штабы Хан Юниске жақын орналасты. Ол сондай-ақ күшті екі жаяу әскер және бір атты корпусқа қайта ұйымдастырды. 1917 жылдың 28 қазанында ЕЭФ-тің әскери күштері 50 мыңға жетті. Сонымен қатар, 70 мың египеттіктің тексерілмегені анықталды.

Осман темір жолындағы шабуыл

Бейер-Шебадан Хафир-эль-Аужаға және Косаимаға қарай соққан негізгі байланыс желісі 1917 жылдың 23 мамырында Анзак және Императорлық атты дивизияларының корольдік инженерлері темір жолдың маңызды бөліктерін қиратып, шабуылға ұшырады. Бұл шабуылды екі атты дивизия жапты, соның ішінде Бейер-Шебаға қарай демонстративтік әрекеттер жасалды.

Буккар жотасының шайқасы

1917 жылы 22 қазанда одақтастар Кармды басып алғаннан кейін, аймақтағы әскерлер үшін жабдықтау және сумен қамтамасыз етудің маңызды нүктесі құрылды. Осман әскерлері үшін Кармда теміржол стансасы ашылуы Харрейра бекінісі мен Рашди жүйесі деп аталатын қорғаныс позицияларын қауіпке тікелей ұшыратты, олар одақтастардың кез келген әрекетіне қарсы берік қорғаныс шебі болды. Бұл қатерді болдырмау үшін "Йылдырым" тобының қолбасшысы генерал Эрих фон Фалькенхайн екі кезеңді шабуыл жоспарын ұсынды. Жоспарға сәйкес, 27 қазанда Беер-Шебадан күшпен барлау жасалып, одан кейін 8-ші армия Харрейрадан толыққанды шабуылға көшуі керек еді. Бұл екінші кезең сәйкестіксіз түрде 1917 жылдың 31 қазанында, Беер-Шеба шайқасы басталған күні таңертең өткізілуі жоспарланған.

Бейер- Шеба шайқасы, 31 қазан

Оңтүстік Палестина шабуылы Осман III корпусының Беер-Шебадағы штабына жасалған шабуылмен басталды. Қала 4400 мылтық, 60 пулемет және 28 далалық зеңбірек, соның ішінде атты және жаяу әскер полктерімен қорғалды. Олар жақсы салынған окоптарда орналасқан, сыммен қоршалған және Беер-Шебаның солтүстік-батысында, батысында және оңтүстік-батысындағы нығайтылған қорғаныс құрылыстарымен күшейтілген. Қорғаныс шеңберіне қаладан 4 мильге (6,4 км) дейінгі биіктіктерде орналасқан жақсы орналасқан редуттар кірді. Олардың ішінде Беер-Шебаның шығысындағы Тель-эль-Саба Осман империясының 48-ші полкінің батальоны және пулемет ротасымен қорғалды. Оларға 47 500 мылтықпен XX корпустың 53-ші (Уэльс) дивизиясы, 60-шы (2/2 Лондон) дивизиясы және 74-ші (Еумен) дивизиясы, сондай-ақ 10-шы (Ирландия) дивизиясы және 1/2 Лондон округінің Еуменриясы қосылды. Anzac және Австралиялық атты дивизиялары (Сүлдік атты корпусы) шамамен 15 000 сарбазбен қатар жүрді. Жаяу әскердің алға жылжуын қолдау үшін кең ауқымды және күрделі шаралардан кейін, 60-шы (2/2 Лондон) және 74-ші (Еумен) дивизиялары Беер-Шебаға батыстан шабуыл жасады, ал резервтегі Австралиялық атты дивизиясы бар Anzac атты дивизиясы қалаға шығыстан шабуыл жасады, Беер-Шебаны айналып өту үшін 25-35 миль (40-56 км) атты. Жаяу әскердің шабуылы бомбалаумен және 1070-ші төбені басып алумен басталды, бұл зеңбіректерге Беер-Шебаны қорғаған окоптарды нысанаға алу үшін алға жылжуға мүмкіндік берді. Қызу шайқас 13:30-ға дейін жалғасты, одан кейін Османдықтардың Беер-Шебаның батыс жағындағы окоптары басып алынды. Сонымен қатар, Anzac атты дивизиясы Беер-Шебаны айналып, Хеброн мен Иерусалимге баратын солтүстік жолды кесіп, Беер-Шебадан күш-қуатты және шегінуді болдырмау үшін алға жылжыды және Тель-эль-Сабаға шабуыл жасады. Тель-эль-Сабадағы мықты бекінілген қорғаушыларға бастапқыда Жаңа Зеландияның атты мылтық бригадасы шабуыл жасады, бірақ сағат 10:00-де олар 1-ші жеңіл атты бригадамен күшейтілді. 3-ші жеңіл атты бригадаға (Австралиялық атты дивизия) кейіннен Anzac атты дивизиясының осы османдық позициясына шабуыл жасауын күшейту туралы бұйрық берілді, бірақ олар позицияға кірмей тұрып, 14:05-те жалпы шабуыл басталды, нәтижесінде 15:00-де Тель-эль-Саба басып алынды. 1-ші және 3-ші жеңіл атты бригадалар мен 4-ші жеңіл атты бригада Беер-Шебаға қарсы жалпы шабуылға түсуге бұйрық берілді. Викториялықтардың 4-ші жеңіл атты полкінің және Жаңа Оңтүстік Уэльстің 12-ші жеңіл атты полкінің алдыңғы эскадрильялары, олардың алдында 70-80 метр (64-73 м) аралығында барлаушылары, "тікелей өздерінің жолында" қорғаныстағы Османдық мергендерінің қашықтығына жеткенде, бірнеше жылқылар тұрақты тез атыстан зақымдалды. 4-ші жеңіл атты полкі окоптан секіріп шыққаннан кейін осы бекіністерге шабуыл жасағанда, сол жақтағы 12-ші жеңіл атты полкінің көпшілігі қорғаныстағы саңылау арқылы Беер-Шебаға аттанды.

Бер- Шебаның басып алынуынан кейін

[Алленби] сізге қарсы тұрған түріктерді барлық қолдағы күшіңізбен қысымға салуға міндетті болды, осылайша жауды Палестинаға әскерлерді аударуға мәжбүрлеу және осылайша Модке түскен қысымды жеңілдету, сондай-ақ араб жағдайын пайдалану үшін. Осы саясатты қаншалықты қауіпсіз жүзеге асыра алатыныңызды шешкен кезде, қазіргі қолдағы күштерді арттырудың ықтимал еместігін ескеріңіз. Робертсон Алленбиге, 1917 жылғы 2 қарашада жіберілген хат: 1-6/7 қараша аралығында Яһуда таулы аймағындағы Тель-эль-Хувейльфеде, жазықтағы Харейра мен Шерияда және Жерорта теңізі жағалауындағы Сорсаж қырқасы мен Газада Мысыр экспедициялық корпусы ауыр шайқастарда тұрды. Осы уақыт ішінде Осман армиялары күшті артқы гарнизонның қорғауымен жақсы тәртіпте шегінуге қабілетті болды, ал олар 6/7 қараша түнінде қараңғылықтың көмегімен шегінді. 8 қарашада британдық атты әскері Худж қаласында Осман артқы гарнизонына қарсы шабуыл жасады. Алленби Мысыр экспедициялық корпусына шегініп келе жатқан Османның жетінші және сегізінші армияларын басып алуға бұйрық берді, бірақ күшті артқы гарнизон оларға кедергі келтірді. Тель-эль-Хувейльфе шайқасы – «Газадан Бер-Шебаға дейінгі түрік майданының құлауына байланысты маңызды шара болды», себебі ол Осман резервтерін Хувейльфе аймағына аударды, осылайша оларды Осман желісінің ортасын нығайту үшін пайдалану мүмкін болмады. Бұл Иерусалимге шабуыл жасау қаупін тудырды және Осман басшылығына қысым жасады, ол Газаға көмекке келгенге тым алыс болған Иерусалим және Тель-эль-Хувейльфеге баратын жолды қорғау үшін Шарьядан шығысқа қарай елеулі күштерді жылжытты. Шерияны қорғаған күшті әлсірету арқасында екі жаяу әскер дивизиясы мен Desert Mounted Corps, базадан осылайша алыс орналаса алатын барлық күштер, қалған Осман күштеріне шабуыл жасауға, «оларды жеңіп, қууға және солтүстікке қарай Яффаға дейін ығыстыруға» мүмкіндік алды.

Яффа мен Яһуда тауына қарай аттану

12 қарашада Османдық 8-ші армияның төрт дивизиясы Жаффа-Иерусалим темір жолындағы маңызды Көшпелі станция (Вади Сара) алдындағы британдықтардың ілгерілеуін тоқтату үшін қарсы шабуылға көшті. Бұл әрекетке екі қосымша бригадамен күшейтілген Австралия атты дивизиясы тойтарыс берді. 13 қарашада Мысыр экспедициялық күштері асығыс салынған, бірақ табиғи түрде берік қорғаныс шебіне орналасқан 20 000 сарбаздық Осман әскеріне шабуыл жасады. Негізгі шабуылды XXI корпустың 52-ші (Төмендік) және 75-ші дивизиялары орталықта жүргізді, ал Австралия атты дивизиясы оң жақтан, Анзак және Еоманри атты дивизиялары сол жақтан қолдау көрсетті. Орталықтағы жаяу әскер 6-шы атты бригаданың (Еоманри атты дивизиясы) атты шабуылының көмегімен жеңіске жетті. 14 қарашада Жаңа Зеландия атты әскер бригадасы Аюн-Карада Османдық 3-ші жаяу әскер дивизиясын жеңді. Осман армиясының осы бірқатар ауыр сәтсіздіктерінің нәтижесінде олардың 8-ші армиясы Яффаны тастап, Нахр-эль-Ауджа арқылы шегінді, ал 7-ші армия Иерусалимді қорғау үшін Яһуда тауларына қайтырды. Олар шамамен 80 шақырымға шегінді, 10 000 тұтқынға, 100 зеңбірекке қолданып, ауыр шығынға ұшырады. 1917 жылғы қазан мен қараша айларындағы бірінші шабуыл кезінде австралиялық жарақат алғандар негізінен Аббасия казармасындағы, Каирдегі №14 австралиялық бас ауруханасының 1040 төсегінде емделді. №2 австралиялық стационарлық аурухана Моаскарда медициналық және хирургиялық жұмыстардың кез келген түрі үшін ұйымдастырылып, жабдықталған және қамтамасыз етілгенімен, EEF-тің Д.М.С. (D.M.S.) лагерьтік тазарту ауруханасы ретінде сақталды. 1917 жылдың қараша айында №14 бас аурухананың венериялық бөлімі оған ауыстырылды.

Иерусалимнің басып алынуы

Иерусалим операциялары 17-24 қараша аралығында Неби Самвиль шайқасымен басталды, 21-22 желтоқсан аралығында Яффа шайқасымен жалғасты және 26-30 желтоқсан аралығында Иерусалимді қорғаумен аяқталды. Бұл шайқастар XX, XXI және Шөлдегі атты корпустармен Яһуда таулы аймағындағы Османлы 7-ші армиясына және олардың 8-ші армиясына қарсы сәтті аяқталды. Соғыс шебі Жерорта теңізіндегі Яффа қаласының солтүстігінен Яһуда таулары арқылы Биреге және Зәйтүн тауының шығысына дейін созылды. Неби Самвиль шайқасы болған майдан желтоқсанның басына дейін шабуылдар мен қарсы шабуылдарға ұшырады, одан кейін британдықтар Иерусалимді басып алды. Бире маңында және Иерусалим-Наблус жолымен өтетін Осман империясының негізгі жабдықтау желісі бойында да шайқастар жалғасты. Осман әскері Иерусалимді эвакуациялағаннан кейін, қала 1917 жылдың 9 желтоқсанында басып алынды. Бұл Дэвид Ллойд Джорджтың британдық үкіметі үшін маңызды саяси оқиға болды, Батыс майдандағы бір жылдық қасіретті сәтсіздіктерден кейін британдықтар мақтан тұта алатын сирек табыстардың бірі. Османдықтар үшін бұл жеңіліс Джемаль-пашаның Стамбулға қайтуын білдірді. Джемаль өзінің армиясының басқаруын бір жылдан астам бұрын фон Крессенштейн және фон Фалькенхайн сияқты неміс офицерлеріне жүктеген болатын, бірақ енді, Сарықамыш шайқасында Энвер-паша жеңілгендей, ол тіпті номиналды басшылықтан да бас тартып, астанаға оралды. Ол үкіметтен қуылғанға дейін бір жылдай уақыт қалды. Фалькенхайн да 1918 жылдың наурыз айында қызметтен алынды.

Апталық аумақты басқару

Алленби алғаш рет Мысыр экспедициялық күшінің басқаруын қабылдағанда, ол дереу әскерге қосылды, Мысыр мандатына қатысты саяси және әкімшілік мәселелерді тиісті штабы бар үкімет тағайындаған өкілге қалдырды. Бұрын Осман империясының билігінде болған аймақ енді басқаруды қажет етті, және үкіметтің келісімімен Алленби Палестинаның Бас әкімшісін тағайындады. Ол елді төрт округке бөлді: Иерусалим, Яффа, Маждал және Беер-Шеба, олардың әрқайсысы әскери губернатордың басқаруында болды. Осы әкімшілік аясында халықтың шұғыл қажеттіліктері қамтамасыз етілді, тұқымдық астық пен мал импортталып таратылды, әскери банктер арқылы жеңіл шарттармен қаржы қолжетімді болды, тұрақты валюта енгізілді және почта байланысы қалпына келтірілді. 1918 жылдың 15 қаңтарында Алленби Иерусалимді басып алуға қатысты көзқарастар туралы DMI-ге есеп берді. Есепте мұсылмандардың көп бөлігі бейтарап болса, Шерифтің жақтастары шынайы қуанғанмен, еврейлердің ықпалынан алаңдапты. Иерусалимнің шығысынан Бер-Эль-Сабаға (Беер-Шебаға) дейінгі бедуиндердің көзқарасы әртүрлі болды; кейбіреулері қанағаттандырмайтын болды, бірақ мұсылман қасиетті орындарын қорғау жалпы алғанда қанағаттанарлық деп есептелді. Яһудилер Балфур декларациясында сионизмге көрсетілген қолдаудан қатты қуанды, ал христиандар оккупацияға риза болды. Алленбиге Палестинада шетелдік әкімшілік құру үшін қысым көрсетілді. Палестинадағы француз өкілі Пико, Францияның соғыстан бұрын шіркеуде иеленген құқықтары мен мәртебесін қайтаруға тырысып, Киелі жердегі француз протекторатының басқаруына қатысуға талап ету арқылы қысым жасады. Оның қарекеттері итальяндықтарға ұнамай, шіркеу өкілдері ашуланды. Алленби Иерусалимдегі қасиетті орындарда дін қызметкерлерінің кейде төбелес тудыратынын білді. Ол әскери басқару қажет болғанымен, оның тек британдық бас қолбасшының басқаруында болуын қатыстырып талап етті.

ЕЭФ-тің аумақтық пайдасын нығайту

Ауа райы жақсара бастады және теміржолдар мен жолдар жөнделіп, дамытылды. Яффодан Иерусалимге дейінгі жолдың солтүстігіндегі жайлы байланыс желісі, Мысыр еңбек корпусының Амвастан Бейт-Сираға дейінгі учаскені толыққанды қайта құруын талап етті. Стандартты кеңдіктегі теміржол Луддқа жетті және Алленби штабынан 0,25 миль (0 км) қашықтықта, Рамледен 2 миль (3 км) батыста орналасты. 25 қаңтарда ол былай деп жазды: «Мен оң жақтан Иерихонды және Өлі теңіздің солтүстігін қосуға ниеттенем». 3 қаңтарда екі австралиялық ұшақ Аммандағы әскерлерге арналған, Өлі теңіздің шығысы мен оңтүстік-шығысындағы жазықтарда өндірілген жүгері мен сабанды тасыған қайықтарды анықтады. Австралиялық ұшақтар Ghor el Hadit (Костиган нүктесінің артында) және теңіздің солтүстік жағындағы Rujm el Bahr-дан келген қайықтарды бомбалады және пулеметтен оқ жаудырды, қайықтардың қатынасы тоқтағанша қайта-қайта шабуылдады. Алленбидің келесі стратегиялық қадамдары оның оң жағын Иерихонмен кеңейту, содан кейін Иордан өзенін кешіп, Амманға шабуылдау, Медина маңындағы Осман әскерлерін оқшаулау және арабтардың одан әрі көтерілісін ынталандыру үшін Хеджаз теміржолын жою болды. Британдық алдыңғы базаның барлық бөлігі Дейр-эль-Белахтан жаңа теміржол станциясына қарай солтүстікке көшті, ал Рамледегі Медициналық қызмет директорының штабы Моторланған жедел жәрдем конвойының штабы ретінде де қызмет етті. Жаффа мен Иерусалимнен Кантараға дейінгі байланыс жолдарында 13 жарақаттан құтқару станциясы мен стационарлық ауруханалар құрылды. 1918 жылдың наурыз айында Луддтан Кантараға жедел жәрдем пойыздары жүрді.

Батыс пен Шығыс

1917 жылдың соңына қарай Иерусалимді басып алу науқанының барлық мақсаттарына қол жеткізілді; Бағдадқа қарсы Осман-Германия әскерлерінің операциялары сәтсіз аяқталды, Осман әскерлерінің соңғы резервтері қолданылды және британдық ұлттың рухы көтерілді. Ұлыбританияның премьер-министрі Дэвид Ллойд Джордж 1918 жылы Осман империясын соғыстан шығаруды жоспарлады. Месопотамиядан 7-ші (Мейрут) дивизиясы Палестинаға жіберілді, және көптеген адамдар егер маңызды күштер Батыс майданнан Палестинаға ауыстырылса, Англия отарларын қорғап қалуы мүмкін, бірақ соғысты жоғалтуы мүмкін деп алаңдады. Батыс майданды қолдаушылар Осман империясының нағыз орталығы – Стамбулдың Дамаскқа, тіпті Алеппоға дейін жүздеген шақырым қашықтықта жатқанын, және егер Осман империясы Германияның Францияны басып алуын көрсе, бұл Осман империясын соғыстан шығаруға жеткіліксіз болар деді. Ресей соғыстан шыққаннан кейін Дарданелл мұрағаты британдық империя үшін маңызды болмай қалды, себебі Ресей флотына қол жеткізудің қажеттілігі туындамады. Шығыс майданды қолдаушылар Франция мен Бельгиядағы күштерді Батыс майданда сақтаудың қажеттігін мойындады, бірақ олардың майданды тұрақтандыру үшін жеткілікті екенін айтты. Олар «барлық жерде бастамашылықты тастап, соғыс бойындағы қорғанысқа толық назар аудару – үмітсіздікке шақыру» деді. Германияның Ресеймен жасаған келісімінен кейін, АҚШ соғысқа қосылғаннан бұрын, батыс майданда одақтас әскерлерге шабуыл жасауға мүмкіндігі туды, бірақ Америка Құрама Штаттары жеткілікті күш жинап, Германияның соғысын аяқтауға үлгеретін еді. 14 желтоқсанда Алленби жаңбырлы маусымның кем дегенде екі айға дейін кез келген шабуылға кедерес келтіретінін хабарлады. Жоғарғы соғыс кеңесі Осман әскерлерін жою және қарсылықты басу үшін шешуші шабуылға қатысты мақұлдауын №12 бірлескен нотада білдірді. Осман империясының құлауы «жалпы әскери жағдайға зор әсер етеді» делінген. 1918 жылдың ақпан айының басында генерал Ян Кристиан Смутс (Императорлық соғыс кабинетінің мүшесі) бірлескен нотаны іске асыру мәселесін талқылау үшін Алленбиге жіберілді. Француздар бірлескен нотаға маңызды талап қойды: Франциядағы британдық әскерлер Египеттік экспедициялық корпусына жіберілмейді. Смутс Алленбиге Египеттік экспедициялық корпусты Франциядан бір, мүмкін екінші үнді атты дивизиясымен, Месопотамиядан үш дивизиямен және көбірек артиллерия мен ұшақтармен күшейту жоспарланғанын хабарлады. Смутс сондай-ақ Иорданды кесіп өтуді, Хиджаз теміржолын басып алып, оны Дамаскіні айналып өту үшін пайдалануды ұсынды.

Яһуда таулылары операциялары

Турмус-Ая шайқасы деп те аталады. 8-12 наурыз аралығында болған бұл шайқас Мысыр экспедициялық күшінің Жерорта теңізінен Иордан алқабының шетіндегі Әбу Теллул мен Муссалабеге дейінгі фронтын солтүстікке қарай жылжытты. Алленбидің оң жақ қанаты қауіпсіз болды, бірақ Хеджаз темір жолындағы жоспарланған операцияларды қолдау үшін оның ені жеткіліксіз болды; одан да тереңдеу үшін қосымша аумақ қажет еді. Бұл операция барысында XX және XXI корпус жасай білген жалпы шабуыл, 7-ші және 8-ші Осман армияларын Аужа өзенінен Жерорта теңізі жағалауында, Әбу Теллул мен Муссалабехтен Иордан алқабының шетінде және Иерусалим-Наблус тас жолы бойымен солтүстікке қарай ықпал етіп, Рас-эль-Айнды басып алды.

Берукиннің іс-әрекеті, 9-11 сәуір

Генерал Алленби Аммандағы Хеджаз теміржолының кесілуінен кейін Түлкарм мен Наблусқа қарай шабуыл жасауды жоспарлады және Амман шабуылы сәтсіз аяқталғанмен, Түлкармды басып алу жоспарларын іске асырды. Осман әскері Берукин операциясы деп атаған шабуыл 9-11 сәуір аралығында жүзеге асырылды. 75-ші дивизия Берукин, Шейх Суби және Ра-Фат ауылдарын, сондай-ақ Арарадағы биік белесті басып алуы тиіс болды. 7-ші (Мейрут) дивизиясы 8 шақырымдық (5 миль) фронтта шабуылдайтын болды және Жалжулия мен Табсорды атқылау үшін артиллериялық позициялар дайындады. 54-ші және 75-ші дивизиялар сол қанатымен Қалқилие және Жалжулияға қарай Уади Карнаға жылжуы керек еді, ал 54-ші (Шығыс Англия) дивизиясы Осман қорғанысы бойымен батысқа қарай Табсорға дейін шабуылдайтын болды. Жалжулия мен Қалқилие тазартылғаннан кейін, Австралиялық атты дивизиясы Эт-Тирге жылдам шабуыл жасап, Түлкармға дейін шегінетін Осман әскерлерін күшпен қуатын болды. 75-ші дивизияның 9 сәуірде сағат 05:10-да басталған алдын ала шабуылы үш неміс далалық артиллериялық батареясының қолдауымен Осман әскерлерінің қарқынды қарсылығына тап болды. Неміс батальондары минометтер мен пулеметтерді қолданып, қарсы шабуылдар жасады. Барлық үш жаяу әскер бригадасы Барукин, Эль-Куфр, Ра-Фат және Үш бұталы төбеге қарсы алғашқы шабуылды жүргізді, олар сәтті басып алынды, ал Барукин 16:00-де толығымен басып алынды. Барукиннің басып алынуына кешігу басқа жаяу әскер бригадаларының шабуылын баяулатты және неміс және Осман қорғаушыларына қорғанысын нығайтуға уақыт берді. Осының салдарынан Могг қырқасына, Шейх Субиге және Арараға шабуылдар келесі күндіге шегерілді. Түнде үздіксіз қарсы шабуылдар жасалды, бірақ шабуыл 10 сәуірде сағат 06:00-де жалғасты, онда 2/3 Гуркха (232-ші бригада) Могг қырқасының батыс жиегіне жетті. Бұл жердегі шайқас күні бойы жалғасты, Шейх Субиде шабуыл сәтсіз аяқталды, ал батысқа қарай Арараға жасалған шабуыл 09:30-ға қарай ішінара сәтті болды. Могг қырқасының көбісі басып алынды, бірақ қарсы шабуылға ұшырады, неміс және Осман жаяу әскерлері британдық қорғаныс пен ауыр артиллериялық оқ жауынан зардап шекті, бұл олардың жетістіктерін пайдалануына кедергі келтірді. Түнде Осман және неміс қарсы шабуылдары жалғасты және ішінара сәтті болды. 11 сәуірде қарсыластардың бекем қорғанысының барлық шабуылдарға қарсы тұруға дайын екені анық болды және одан әрі жалғастырудың құны тым жоғары екені шешілді, бірақ келесі жеті күн бойы британдық және Осман/неміс артиллериясы арасындағы алыс қашықтықтағы артиллериялық дуэль жалғасты. 21 сәуірде Үш бұталы төбе эвакуацияланды, ал Барукин, Эль-Куфр және Ра-Фат сақталды және нығайтылды, соның ішінде Ра-Фат белесі де нығайтылды. Екі күндік қатал шайқастың соңында 75-ші дивизия мақсаттарына жете алмады және шаршау мен жеткіліксіз әскер санына байланысты басып алған азау жерлерін ұстап тұруда қиындықтарға тап болды. Берукин операциясы соңғы шабуылдың бір бөлігі боларлық желінің бөлігінде болды, ол бес айдан кейін басталды, онда жаяу әскер шабуылы Ра-Фат белесіне бағытталды, сол кезде бұл белесті Франциялық Палестина және Сирия жасағы бақылап тұрды. Осы операциядағы шығын көп болды: 1500 британдық әскері қаза тапты, шайқас алаңында 200-ге жуық Осман әскері қаза тапты және 27 Осман және неміс әскері тұтқынға алынды.

Яһуда төбелеріндегі жаз

1918 жылдың жазында соғыстың басты назары, әрине, Батыс майданда болды; Лондондағы Соғыс кеңсесінің Бас штабының бастығы (CIGS) Алленбиге теміржол құрылысын жүргізуге жұмысшылар мен Алленбиге жабдықтап жеткізу үшін кемелерді көбейтуді ұсына алды. Сэр Генри Уилсон Осман империясы құлағаннан кейін теміржол желісін кеңейтуді жоспарлады. «Мен Алеппоның Мосулмен, Бакумен, Оралмен, Жапон армиясымен біріккенін көргім келеді. Содан бастап, жапондықтарға қарсы шабуыл жасауға болады». Осы кезде майдан Жерорта теңізінен Өлі теңізге дейін созылды. Мамырдың ортасынан қазанның ортасына дейін, майданның өтетін жері құрғақ болды, бірақ температура күрт өзгерді. Теңіз жағалауында субтропиктік климат, теңіз желдері және орташа температура бар. Яһуда тауларында температура бір күні ішінде өзгеруі мүмкін, ал Иордан аңғарында көлеңкедегі температура жиі кездеседі, ылғалдылық жоғары. Бұл ыстыққа барлық учаскелерде шаң мен жәндіктердің зиянкестері, соның ішінде құм шыбын-шіркейлері мен маляриялық масалар ілеседі, олар майдан бойында кең таралған. Палестина майданы 1918 жылдың көктемі мен жазында тыныш болды, тек кейбір шағын шайқастар болды. 1918 жылдың ыстық жаз айларында британдықтар, негізінен шағын шабуылдар жасап, жағалау жазығында және Яһуда тауларында одақтастардың позицияларын жақсартты. Бұл жағалаудағы майданды жақсартуға бағытталған бір шағын британдық шабуыл, бірнеше британдық рейд, оның ішінде өте ірі масштабтағы рейд және бір кішігірім османдық шабуыл болды. 8 маусымда 7-ші (Мерут) дивизиясы теңізден 2 км қашықтықтағы екі төбеге шабуыл жасады. Олардың мақсаттары 9 маусымдағы 03:45 шабуылынан кейін тез арада орындалды, бірақ османдықтар 06:40-та үнді бригадасын қатты атқылағаннан кейін қарсы шабуыл жасады; бұл қарсы шабуылдартар сәтсіз аяқталды. Британдықтар 63 адамды өлтіріп, 204 адамды жаралады; 110 тұтқынға алынды, екі ауыр және бес жеңіл пулеметпен бірге. Осман әскеріне бақылау бекеттері ретінде пайдалы болған екі төбе нығайтылып, британдықтардың бақылауында қалды. 13 шілдеде Османдықтардың 3/3 Гурха полкі (232-ші бригада) ұстаған Рафат тұғырына шабуыл жасауы Палестинадағы ең ауыр бомбалаудың бірі болды. Бір сағаттан астам уақытқа созылған бомбалау 17:15-те басталды, ауылды өртеп жіберді, бірақ Гуркалар шабуылшыларға қарсы тұрып, дереу қорғанысқа көшті. Ұрыс қараңғыға дейін жалғасты, оның салдарынан 52 сарбаз қаза тапты. 27 шілде түнінде 53-ші сикхтер (шекаралық күш) 28-ші үнді бригадасының бес взводы Жерорта теңізі жағалауынан шығысқа қарай 5 км жердегі «Пайффер қырқасындағы» османдық траншеяларына сәтті рейд жасады. Османдық гарнизон күтпеген жерден шабуылға ұшырады, 33 адам тұтқынға алынды, төрт адам зардап шекті. 12 тамыздағы шабуылдардың бірі Наблус жолының батысындағы Хан Гарабеді қамтитын, ұзын, тік беткейлі қырқада болды, ол XX корпустың майданының бір бөлігін құрады, мұнда османдық қорғанысы іс жүзінде үздіксіз болды. Қарсы сапта Османдық 33-ші полкінің (11-ші дивизия) 600 мылтығы болды. Британдық және үнділік жаяу әскерлері тік жартасты жерге көтерілгенге дейін бірнеше жүз метр төмен түсті. Османдық қорғанысы мықты және жақсы сыммен жабдықталған болса да, жақын арадағы қатал шайқас болды, оның барысында екі жақтан да шабуылдар сәтті аяқталды. Османдық бөлімдеріне 450-ге жуық шығын келтірілді, 250 адам тұтқынға алынды. 12 тамызда сағат 21:55-те сымдарды кесу үшін бомбалау басталды, көп ұзамай 54-ші сикхтер (шекаралық күш) және 6-шы Уэльс принці Лайнстер полкінің екі ротасы оң жақтан қырқаның оңтүстік-шығысына орналастырылды, ал 1/101 гранадирлер және 6-шы Уэльс принці Лайнстер полкінің екі ротасы батыс жағында 2,5 миль (4 км) қашықтықта болды. Екі үнді полкі бір мезгілде алға жылжып, османдық бекіністерін басып алды, содан кейін Уэльс принці Лайнстер полкінің роталары олардың алдындағы екі жақтан да ішке қарай бұрылды. Екі сол жақ рота өз мақсаттарына жетпегенмен, шабуыл толыққанды сәтті аяқталды және күштері 13 тамызда сағат 12:15 шамасында кері қайтарылды. Тұтқындалғандарға 239 тұтқын, 14 пулемет кірді, османдықтардың шығыны 450-ге бағаланды, ал 29-шы бригада 107 адам шығынға ұшырады. Наблус жолының батысына шабуыл жасалып жатқанда, 60-шы (2/2 Лондон) дивизиясының 179-шы және 181-ші бригадалары Наблус жолының шығысына 5 миль (8 км) қашықтықтағы майданға, негізінен артиллериялық қолдаусыз шабуыл жасады. Киннің төбесінен Хо. 'Амурияға дейінгі 9 миль (14 км) майданға шабуыл жасалды. Үстел төбесі, Бидстон төбесі, Форфар төбесі, Файф төбесі, Хо. 'Амурия және Турмус 'Ая ауылы сәтті шабуылға алынды, бірақ 57 адам шығынға ұшырады, тек сегіз тұтқын алынды.

1918 жылдың ақпан айында Иерихонды басып алу

Алленби өзінің оң жақ шебін Иерихон мен Өлі теңіздің солтүстік бөлігіне дейін кеңейтуді қалады. Тәләт-эд-Думм мен Джебель-Эктейфке жасалған жаяу әскер шабуылы барысында, атты бригадалар Вифлеемнен Иордан алқабына жылжыды; Жаңа Зеландия атты мылтық бригадасы ел-Мунтардағы және Нэби-Мусаны қорғаған күшті бекіністерге сәтті шабуыл жасады, ал 1-ші жеңіл атты әскер Иордан алқабына жетіп, Иерихонға енді.

Иордан алқабының билігі

Ақпан айында аңғарды басып алу басталды, Оукленд атты әскерлер бригадасы (Жаңа Зеландия атты әскерлер бригадасы) Иерихоны басып алғаннан кейін аумақты патрульдеу үшін қалды. Екі Трансиордания шабуылы кезінде Иордан алқабы Анзак және Австралия атты дивизияларымен, 4-ші және 5-ші атты дивизияларымен, сондай-ақ 20-шы Үнді бригадасымен қыркүйекке дейін гарнизонмен қамтамасыз етілді. Қыркүйекте Чайтор жасағы үшінші Трансиордания шабуылын бастады, Jisr ed Damieh, Es Salt және Амманды басып алу үшін ілгері жылды.

Бірінші Транс-Иорданиялық шабуыл

Иерихо басып алынар алдында Алленби Иордан өзенінен өтіп, Солттан кейін Хеджаз темір жолына қарсы ірі шабуыл жасауды жоспарлаған. Шидің 60-шы (2/2 Лондон) және Анзак атты дивизияларынан құралған күштері Иордан өзенін сәтті кесіп өтіп, Эс-Солтты басып алды, Амманға шабуыл жасады және Иерихоның шығысында Хеджаз темір жолының бір бөлігін ішінара қиратты. Османдық 48-ші жаяу әскер дивизиясы, 3-ші және 46-шы шабуыл роталарымен және неміс 703-ші жаяу әскер батальонымен бірге Амманды сәтті қорғап, Ши күшінің ілгерілеуін тоқтатты. Оның байланыс жолдарына солтүстіктен Эс-Солтқа қарай 2000 күштің жақындауы қауіп төндіргендіктен, мақсат – Аммандағы үлкен виадукты жою сәтсіз аяқталса да, ақырында сәтті кері шегінуге бұйрық берілді. 2 сәуір кешінде әскердің толыққанды кері шегінуі аяқталды, нәтижесінде Ғорание және Махдет Хажла жерлеріндегі екі көпір басты ғана аумақтық пайда болды. Бұл 1917 жылғы сәуірдегі Газа шайқасынан бері Египет экспедициялық корпусының бөлімдерінің алғашқы жеңілісі болды. Келесі айда Эс-Салтқа жасалған екінші Трансиордания шабуылымен бірге, бұл екі шабуыл назарды 1918 жылғы қыркүйекте британдық империяның сәтті шабуылдары жасалған Жерорта теңізі жағалауынан аударды.

Екінші Транс-Иорданиялық шабуыл

Шидің Амманға қарсы алғашқы транс-Иордандық шабуылы сәтсіз аяқталғаннан кейін, Алленби өте ықылассүймейтін Шовелге Амманға шабуыл жасаған күштен үш есе үлкен күшпен Шунет Нимрин мен Эс Салтқа шабуыл жасауды бұйырды. Бірақ осы екі операция арасындағы бес апта ішінде британдық Бас штабы аймақтағы неміс және Осман әскерлерінің саны екі есеге артқанын бағалады. Екінші Транс-Иордандық шабуыл да сәтті болмады; Алленбидің атты дивизияларының біреуінің тұтқындалуына қауіп тудырды, бірақ оның стратегиялық мақсатына – қарсыласының назарын Транс-Иордания аймағына аударуға және қыркүйек айында сәтті бұзылыс жасауға арналған Жерорта теңізі жағалауынан шатырды – қол жеткізгені кеңінен қабылданады.

Неміс және Османдық шабуыл

14 шілдеде неміс және Осман әскерлері екі шабуыл жасады; бірі австралиялық жеңіл атты әскер ұстаған төбелерде болды, олар аңғардағы алдыңғы қатардағы позицияларды қорғады, онда негізінен неміс күштері жойылды. Екінші операция Иордан өзенінің шығысындағы жазықта болды, онда Осман атты әскерінің бригадасы Ел-Хинү және Махедет Хиджла көпір бастырмаларын шабуылдау үшін алты полк жөнелтті. Олар үндістандық найзагерлердің шабуылына ұшырап, шашырап кетті.

Батыстық майданға назар аударылады

Германияның көктемгі шабуылын Людендорф батыс майданда, Бірінші Трансжордандық шабуыл Амманға басталған күні бастады және оның сәтсіздігін толығымен жасырды. Сомманың екі жағынан 750 000-нан астам күшпен жасалған күшті шабуыл, Пикардияда 300 000 сарбазбен қорғалған британдық фронтты күйретіп жіберді. Гофтың 5-армиясы Амиенге дейін шегінді. Бір күні, 23 наурызда неміс күштері 19 километрге жылжып, 600 қаруды жаулап алды. Барлығы, британдықтар 1000 қарудан және 160 000 сарбаздан айырылып, соғыстағы ең ауыр жеңіліске ұшырады. Британдық соғыс кабинеті Осман империясын құлатуды кем дегенде кейінге жылдыру қажеттігін бірден түсінді. Бұл шабуылдың Палестина науқанына тигізген әсерін 1918 жылғы 1 сәуірде Алленби былай сипаттады: "Мен Иорданиядан шығысқа қарай 40 шақырымдағы Хеджаз темір жолына шабуыл жасап, көп зиян келтірдім, бірақ менің шағын операциям Еуропадағы оқиғалармен салыстырғанда өте маңызсыз [көзге көрінбейтін] шаруаға айналды". Бір түндік уақытта Палестина британ үкіметінің басты басымдығынан "екінші дәрежелі шараға" айналды.

ЕЭФ-тің жаяу әскерін қайта ұйымдастыру

52-ші (Жазық) дивизиясы сәуір айының басында Францияға жіберілді. 74-ші (Yeomanry) дивизиясы, 10-шы, 53-ші, 60-шы және 75-ші дивизиялардың әрқайсысынан тоғыз британдық жаяу әскер батальонымен бірге 1918 жылдың мамыр және тамыз айлары аралығында Францияға жіберілді. Дивизиялардың қалған бөлігі британдық Үндістан армиясының батальондарымен күшейтілді. Жаяу әскер бригадалары бір британдық батальонмен және үш британдық Үндістан армиясы батальонымен қайта құрылды, тек 53-ші дивизияның бір бригадасы Оңтүстік Африкадан бір және үш британдық Үндістан армиясы батальонынан тұрды. 1918 жылдың сәуір айында 35 үнді жаяу әскері және екі үнді пионерлік батальоны Палестинаға аттануға дайындалды. 150-ден жоғары нөмірленген батальондар, Месопотамиядағы тәжірибелі полктерден толық роталарды алып, жаңа батальондар құру арқылы жасалды. Бастапқы батальондар соғыс кезіндегі тәжірибелі офицерлермен және бірінші желілік көлікпен де қамтамасыз етілді. 38-ші доградан 3/151-ші үнді жаяу әскеріне ауыстырылған 198 адамның ішінде командир, тағы екі британдық және төрт үнді офицері болды. Бұл үнді батальондарының барлығы жаяу әскер дивизияларында қызмет етпеді, кейбіреулері байланыс желілерін қорғауға жұмылдырылды. Осы батальондарды қайта ұйымдастыру мен қайта құрудың күрделілігі салдарсыз қалмады. Палестинаға жіберілген 54 британдық Үндістан армиясы батальонының 22-сі соңғы кезде жауынгерлік тәжірибе алған, бірақ әрқайсысы тәжірибелі ротадан айырылып, олардың орнына жаңа келгендер келді. Он батальон бұрын соғыспаған және бірге жаттығу өтпеген тәжірибелі әскерлерден құрылды. Қалған 22 батальон соғыста бұрынғы қызмет тәжірибесіне ие емес еді, жалпы алғанда, үштен бірі жаңадан келген сарбаздар еді. 44 британдық Үндістан армиясы батальонында «жас британдық офицерлер тәжірибесіз болды, ал көпшілігі хиндустани тілінде сөйлей алмады. Бір батальонда тек бір үнді офицері ғана ағылшын тілінде сөйлейтін болса, екі британдық офицер ғана өз әскерлерімен қарым-қатынас жасай алатын еді». 1918 жылдың қаңтар және сәуір айларында Месопотамиядан екі британдық Үндістан армиясы дивизиясы келді. Олар 7-ші (Мерут) дивизиясы, одан кейін 3-ші (Лахор) дивизиясы болды. Тек 54-ші (Шығыс Англия) дивизиясы бұрынғыдай, толығымен британдық дивизия болып қалды.

ЕЭФ ат әскерін қайта ұйымдастыру

1914 жылдан бері Батыс майданында соғысқан Британдық Үндістан армиясының 4-ші және 5-ші кавалерия дивизиялары таратылды. Олар Таяу Шығыста қайта құрылды, британдық жаяу әскер кавалерия полктерінің орнына юманри полктері келді, ал бұрынғы британдық жаяу әскер кавалерия полктері Батыс майданында қалды. Британдық юманри дивизиясының тоғыз полкі Францияға, көктемгі шабуылға қарсы күрескен Британ экспедициялық корпусын күшейту үшін жіберілді. Қалған екі юманри полкі – 1/1 Корольдік Глостершир гусарлары және 1/1 Шервуд рейнджерлері юманрилері, бұрын 5-ші және 7-ші атты бригадалар құрамында болған, жаңадан келген Британдық Үндістан армиясының Франциядан ауыстырылған бөлімдерімен және атауы өзгертілген 15-ші (Империялық қызмет) кавалерия бригадасымен бірге 5-ші кавалерия дивизиясын құрды. 15-ші (Империялық қызмет) кавалерия бригадасы 1914 жылдың желтоқсанынан бері Суэц каналына Осман шабуылы кезінде және Синай мен Палестинада Империялық қызмет кавалерия бригадасы ретінде қызмет етті. 4-ші және 5-ші кавалерия дивизиялары қайта ұйымдастыру кезінде юманри кавалерия дивизиясын жоғалтқан Desert Mounted Corps-қа бағындырылды. 4-ші және 5-ші кавалерия дивизияларының алты бригадасының бесеуі бір британдық юманри және екі үнді кавалерия полкінен тұрды. Алты бригаданың 18 полкінің сегізінде найзагерлер болды. Австралиялық атты дивизияның 5-ші атты бригадасы да десанттандырылып, Франциядағы Британ экспедициялық корпусын күшейтуге жіберілді. Оның орнына, Империялық түйе корпусы бригадасынан және француздық Régiment Mixte de Marche de Cavalerie-ден ауыстырылған австралиялықтардан құралған 14-ші және 15-ші жеңіл ат полктерінен тұратын, жаңадан құрылған 5-ші жеңіл ат бригадасы келді. Осы дивизияны толықтырып, 3-ші және 4-ші жеңіл ат бригадалары штаб пен үш эскадрильядан тұратын үш жеңіл ат полкінен құралды. 5-ші жеңіл ат бригадасына сәйкес, осы полктердің әрқайсысындағы 522 сарбаз штык орнына қылыштармен және Ли-Энфилд мылтықтарымен қаруланды.

"Йылдырым" әскер тобы

+Османдық күштер 1918 жылдың маусымы Мылтықтар Саблялар Автоматтар Артиллериялық мылтықтар [sic] Төртінші армия 8,050 2,375 221 30 Жетінші армия 12,850 750 289 28 Сегізінші армия 15,870 1,000 314 1,309 Солтүстік Палестина байланыс желісі 950 – 6 –

1917 жылдың 31 қазаны мен 31 желтоқсаны аралығындағы айтарлықтай шығындардан кейін Йылдырым армия тобындағы Осман әскерлері әлсіреген еді. Жетінші армия 110 офицер мен 1,886 сарбазды қаза тапты, 213 офицер мен 5,488 сарбаз жараланды, 79 офицер мен 393 сарбаз тұтқынға алынды және 183 офицер мен 4,233 сарбаз жоғалып кетті. Бұл армия сондай-ақ 7,305 мылтық, 22 жеңіл және 73 ауыр пулемет, сондай-ақ 29 артиллериялық қарудан айырылды. Сегізінші армия 2,384 жараланғандарды хабарлады, бірақ мылтық, пулемет немесе артиллериялық қарулардың жоғалғанын хабарламады. Осы кезеңде Османдық әскерінің жалпы шығындары 25,337 қаза тапқан, жараланған, тұтқынға алынған немесе жоғалып кеткен адамдарды құрады, ал британдық әскерінің сол кезеңдегі шығындары 18,000 адамды құрады. Сол кезеңде британдықтар 70 офицер мен 1,474 сарбаздың қаза тапқанын, 118 офицер мен 3,163 сарбаздың жараланғанын, 95 офицер мен 5,868 сарбаздың тұтқынға алынғанын және 97 офицер мен 4,877 сарбаздың жоғалып кеткенін хабарлады. Бұл жаяу әскерде екіден астам, ал атқыштарда сегізден астам қатынастағы британдық артықшылығына, сондай-ақ үлкен артиллериялық, логистикалық және теңіз үстемдігіне қарамастан болды. Сондықтан, Османдық әскерінің кез келген бөлімдерінің шабуылдан аман қалғаны және қысым астында Османдық әскерінің шегінісін табысқа жеткізгені таңғаларлық жайт. Дегенмен, 1918 жылдың басында Йылдырым армия тобы әлі де тиімді жауынгерлік күш болып табылды. 31 қазанда Беер-Шебада шайқасқан барлық жаяу әскер дивизиялары сақталды және әлі де соғысып жатыр, бірақ кейбіреулері күшінде едәуір азайды. Бұл шығындарды өтеу үшін 1917 жылдың желтоқсан айында күштер келді. 2-ші Кавказдық атқыштар дивизиясы мен 1-ші жаяу әскер дивизиясы Кавказдан Палестинаға ауыстырылды. Шындығында, Иерусалимдік науқанның соңында Османдық сарбаздары ең мықты, ең табанды және ең кәсіби жауынгерлер болып көрінді. Оқу-жаттығулар жалғасты, ақпан айының басында 20-шы жаяу әскер полкі күндізгі және түнгі бекініс және жауынгерлік жаттығулар бойынша полк деңгейінде қарқынды оқудан өтті. Энвер Паша мен Османдық Бас штабы шабуылға бағытталған, ал Османдық әскерлері агрессивті және сенімді болды. Олардың алдыңғы шебін Түл-Керамдағы бас штабы бар Сегізінші армия Жерорта теңізінің жағалау секторын қорғады, Наблустағы бас штабы бар Жетінші армия Яһуда таулы аймағын қорғады, ал Аммандағы бас штабы бар (Аманға жасалған бірінші Трансиордандық шабуылдан кейін бас штабы Эс-Салтқа көшірілгенге дейін) Төртінші армия Трансиордан секторын қорғады. Бірақ S.E.5 және Bristol ұшақтарының келуімен неміс әуе үстемдігі аяқталды, олардың бірі 12 желтоқсанда үш неміс Альбатрос ұшағын жойды. 1918 жылдың қаңтарынан бастап британдық ұшақтары аспанда үстемдік құрды. Османдық жоғары басшылығы Йылдырым армия тобының Палестинадағы қолбасшысы фон Фалькенхайнға наразылық білдірді. Ол Беер-Шебадағы жеңіске жауапты деп есептелді және Османдық штаб офицерлеріне жауынгерлік операцияларды жоспарлауға қатысуға рұқсат бермеуі наразылық тудырды. 19 ақпанда Энвер Паша оны генерал Отто Лиман фон Сандерспен ауыстырды, ал жаңа басшының басшылығымен қалыптасқан «белсенді, икемді қорғаныс» стилі одан да мықты қорғанысқа өзгертілді.

Жаңа неміс командирінің келуі

Лиман фон Сандерс 1918 жылдың 1 наурызында Фолкенхайннан Палестинадағы Осман армиясының басшылығын қабылдады. Ол келген кезде Осман майының Иорданның батысында әсіресе әлсіз екені анық болды және ол күштерін қайта бөлу арқылы екі жақтан да нығайту үшін дереу шаралар қолданды. 1918 жылдың мамыр айында, екі Трансиордания шабуылынан кейін соғыс басылған кезде, Лиман Назареттегі штабынан Палестинадағы Осман армиясының күштерін қайта ұйымдастыруға мүмкіндік алды. Тул-Керамда штабы орналасқан, Джевад Пашаның (Крес фон Крессенштейннің ізбасары) басқаруындағы Сегізінші армия, XXII корпус (7-ші, 20-шы және 46-шы дивизиялар) және Азия корпусынан (16-шы және 19-шы дивизиялар, 701-ші, 702-ші және 703-ші неміс батальондары) тұрды. Бұл армия Жерорта теңізі жағалауынан шығысқа қарай Фурхадағы төбелерге дейін шамамен 32 шақырымға созылған желіні ұстады. Мұстафа Кемал Пашаның (Февзидің ізбасары) Жетінші армиясы, штабы Наблуста орналасқан, III корпус (1-ші және 11-ші дивизиялар) және XXIII корпус (26-шы және 53-ші дивизиялар) құрамында болды және Фурхадан Иордан өзеніне дейін шығысқа қарай Осман желісінің қалған бөлігін ұстады; бұл шамамен 32 шақырымдық майданды құрады, оның басты күші Иерусалим мен Наблус жолының екі жағында орналасқан.

Мегиддо шабуылдары

Құрғақ маусым жақындаған сайын Алленби Тиберияны, Хайфаны және Ярмук аңғарын Хауранға, Ғалилея теңізіне және Дамаскіге қарай басып алып, қорғауға кірісуді жоспарлады. Хайфа қаласының жартысына жуығы мұсылман, ал Акрадағы халқының көбі мұсылман болды. Эсдраелон жазығында Бейсанға дейін суннит арабтар және Афулаға жақын жерде бір яһуди колониясы орналасқан еді. Мұсылмандар, христиандар және яһудилер Солтүстік Ғалилеяның етегінде бірге өмір сүрді. Назарет қаласы мен оның айналасындағы тұрғындардың көп бөлігі кем дегенде бес діни ағымның христиандарынан құралды. Солтүстік Ғалилеяның шығыс бөлігіндегі тұрғындар негізінен Тіберия мен Сафедте қоныстанған жергілікті яһудилер еді. Наблус шайқасының өңірінде, Бейер-Шебадан Иерихонға дейінгі аумақта да түрлі халықтар тұрды. Халықтың көп бөлігі исламның сүнни тармағына жататын арабтар, сондай-ақ яһудилер мен христиандар еді. Наблуста олар түпнұсқа яһудилердің самариялық сектасының 200-ден аспайтын мүшелерінен басқа мұсылмандардан тұрды. Иордан аңғарының шығысындағы Эс-Салт ауданында сириялық және грек православиелік христиандар, ал Амман маңында черкестер мен түрікмендер мекен етті. Көптеген тарихшылар Газадан Беер-Шебаға дейінгі және Иерусалимді басып алуға әкелген шабуыл мен Мегиддо операциясының ұқсас болғанын айтады. Олардың екеуі де Османдық әскерінің қанатын атты әскермен қоршауға ұмтылған және екеуінің де табысы күтпеген жерлерде болған делінеді. Газа-Беер-Шебада бұзылыс Османдықтар күткендей Газада емес, Беер-Шебада, майданның шығыс шетінде болды, ал Мегиддода бұзылыс Жерорта теңізі жағалауында, майданның батыс шетінде болды, олар Иордан арғы жағында күтілген еді.

Дамаскіге дейін қуу

Палестинадағы соғыс аяқталды, бірақ Сирияда тағы бір айға созылды. Алленби мен Фейсал әскерлерінің басты мақсаты Дамаск қаласы болды. Екі жеке одақтас колонна Дамаскқа қарай жорық жасады. Біріншісі, негізінен австралиялық және үнділік атты әскерден құралған, Галілеядан жақындады, ал екінші колонна, үнділік атты әскерінен және Т. Е. Лоуренспен бірге жүрген әскери жасақтан тұратын, Хиджаз темір жолы бойымен солтүстікке қарай сапар шекті. Австралиялық жеңіл атты әскер 1 қазан күні Дамаскіге қарсылықсыз кірді, бірақ Барамке казармасында шамамен 12 000 османдық әскері болды. Австралиялық 10-шы жеңіл атты полкінің майоры Олден таңғы сағат 7-де Серайда қаланың ресми капитуляциясын қабылдады. Кейін сол күні Лоуренстің жасағы Дамаскіге кірді. Аймақ тұрғындарының шығу тегі, діни сенімдері және саяси көзқарастары әртүрлі болды. Шығыс Хауранда халықтың көп бөлігі друздар болды, ал Жаулан аймағында черкестер, метавалалар және бірқатар алжирлік отарлаушылар тұрды. Оңтүстік Жаулан ауданы кедей және тасты болды, шығыс шөлінен келген Вулд Али тайпалары мен азаматтардың аз тобын қамтамасыз етті, ал солтүстігі Кунейтра және оның төңірегіндегі үлкен черкес колониясымен құнарлы болды. Солтүстік-батыс Жаулан ауданында метавалалардың бірнеше ауылы және шығыста Әмір Абдул Кадырдың 1850 жылдары Дамаскіге паналағаннан кейін әкелген алжирлік колониялар орналасқан. Олардың арасында Нукра жазығындағыдай көшпелі арабтар тұрды, ал шығысында бедуин арабтары мекен етті. Мегиддо шайқасының үшінші Трансиордания шабуылы кезінде Амманға және соғыстың соңына қарай Дамаскіге жасалған жорықтар, австралиялық әскерлерінің тарихында ең көп жұққан малярия жағдайларын тіркеді.

Алеппоны басып алу

25 қазанда Осман империясының үшінші ірі қаласы Алеппо жаулап алынды. Осман үкіметі осы түрік емес провинцияларды басып алудан айырылмастан құрбан етуге дайын болды. Шынында да, осы шайқас разымында Осман империясы империяның этникалық түрік элементтерін кеңейту үшін Ресейге экспедициялық күш жіберді. Болгарияның капитуляциясы Осман империясын басып алуға осал қалдырғаннан кейін ғана Осман үкіметі 1918 жылғы 30 қазанда Мудростағы келісімге қол қоюға мәжбүр болды және екі күннен кейін толығымен басылды.