Кіріспе
Әл-Каиданың бас миы деп саналатын Абд әл-Рахим Хусейн Мухаммад Абду әл-Нашири (/audio=En us Абд әл-Рахим әл-Нашири Сауд Арабиясынан айтылады (Американың дауысы). ogg//ɑː//b//ɪ//d// //æ//l//r//ɑː//'//h//iː//m// //æ//l//n//ɑː//'//ʃ//iː//r//iː/; عبد الرحيم حسين محمد عبده النشري; 5 қаңтар 1965 жылы туған) – Сауд Арабиясының азаматы, USS Cole кемесіне жасалған және басқа да теңіз шабуылдарына бомба шабуылының бас ұйымдастырушысы деп айыпталады. Ол 2002 жылғы қарашада ЦРУ-ның арнайы операциялар бөлімімен ұсталғанға дейін Парсы шығанағы мен Шығанақ елдеріндегі Әл-Каида операцияларын басқарған деген күдік бар. Әл-Нашири 2002 жылы Дубайда ұсталды және төрт жыл бойы Ауғанстан, Таиланд, Польша, Марокко, Литва және Румыниядағы ЦРУ-дың "қара орындары" деп белгілі құпия түрмелерінде ұсталды, содан кейін Гуантанамо түрмесіне ауыстырылды. Тергеу кезінде Әл-Нашириге су шашу әдісі қолданылды, бұл кейіннен азаптау ретінде танылды. 2005 жылы ЦРУ Әл-Нашириге су шашу туралы жазбаларды жойды. Тағы бір жағдайда ол жалаңаш және беті жабылып, оны сөйлету үшін тапаншамен және электр дрелімен қорқытты. 2009 жылғы ақпанда айыптаулар алынып тасталды, ал 2011 жылы қайта жаңартылды. 2011 жылдың қазіргі күніне дейін Әл-Нашири Гуантанамодағы әскери трибуналда өлім жазасын көздейтін соғыс қылмыстары бойынша сотталып жатыр. Оның кінәсіз деп табылған жағдайда босатылуы өте күмәнді болғандықтан, адвокаттары бұл сот процесін көрсетілімдік сот деп атады. 2019 жылғы сәуірде Колумбия округінің апелляциялық сотының үш судьясы Әл-Нашири ісі бойынша 2015 жылғы қарашадан бастап төрағалық етуші әскери судья болған Әуе күштері полковнигі Вэнс Спаттың шығарған барлық бұйрықтарын күштен шығарды, себебі Спат Әділет министрлігімен жүргізіліп жатқан жұмысқа орналасу келісімдерін Әл-Нашириге толық жарияламаған.
Abd al Rahim Hussein Muhammed Abdu al Nashiri (/audio=En us Abd Al Rahim Al Nashiri from Saudi Arabia pronunciation (Voice of America). ogg//ɑː//b//ɪ//d// //æ//l//r//ɑː//'//h//iː//m// //æ//l//n//ɑː//'//ʃ//iː//r//iː/; عبد الرحيم حسين محمد عبده النشري; born January 5, 1965) is a Saudi Arabian citizen alleged to be the mastermind of the bombing of USS Cole and other maritime attacks. He is alleged to have headed al Qaeda operations in the Persian Gulf and the Gulf states prior to his capture in November 2002 by the CIA's Special Activities Division. Al Nashiri was captured in Dubai in 2002 and held for four years in secret CIA prisons known as "black sites" in Afghanistan, Thailand, Poland, Morocco, Lithuania and Romania, before being transferred to the Guantanamo Bay detention camp. While being interrogated, al Nashiri was waterboarded, a technique since classified as torture. In 2005 the CIA destroyed the tapes of Nashiri's waterboarding. In another incident he was naked and hooded and threatened with a gun and a power drill to scare him into talking. The charges were dropped in February 2009 and reinstated in 2011. As of 2011, al Nashiri is on trial before a military tribunal in Guantanamo on charges of war crimes that carry the death penalty. As it is extremely unlikely he would be freed if found not guilty, his lawyers have called the proceeding a show trial. In April 2019, a three judge panel of the United States Court of Appeals for the District of Columbia Circuit vacated all orders issued by Air Force Colonel Vance Spath, the presiding military judge over al Nashiri's case from November 2015, on the grounds that Spath had failed to properly disclose his ongoing employment negotiations with the Department of Justice to al Nashiri.
Өмірбаян
Сауд Арабиясында туған әл-Насшири 1990-шы жылдардың басында Ауғанстанға барып, аймақтағы кеңестік күштерге қарсы шабуылдарға қатысты, сол кезде АҚШ мұндай әрекеттерде моджахедтерді қолдаған болатын. 1996 жылы ол Тәжікстанға, содан кейін Ауғанстанның Жалалабад қаласына барып, алғаш рет Осама бен Ладенмен кездесті. Бен Ладен сол кезде әл-Насшириді «әл-Қаидаға» қосылуға көндіруге тырысты, бірақ ол бас тартты, себебі Бен Ладенге адалдық серт беру идеясы оған ұнамады. Әл-Насшири Йеменге барғаннан кейін, АҚШ мүдделеріне қарсы террористік әрекеттер жасау мүмкіндігін қарастыра бастады деген айып бар. Қазір ол Гуантанамодағы әскери тұтқын лагерінде сақтауда.
Жауынгерлік мәртебеге қарау
Қорғаныс министрлігі 2007 жылдың 9 тамызында ЦРУ-ның құпия түрмелерінен Гуантанамоға ауыстырылған "жоғары құндылықтағы тұтқындардың" барлығы он төртіншісінің ресми түрде "жау жауынгерлері" деп жіктеліп, жария етілді. Сот судьялары Питер Браунбек және Кит Оллред екі ай бұрын тек "заңсыз жау жауынгерлері" ғана әскери комиссияларға тартылуы мүмкін деген үкім шығарған болатын. Алайда, Қорғаныс министрлігі бұл шарттан бас тартып, барлық он төрт адам Гуантанамодағы әскери комиссиялар алдында қудалануға жарайтынын мәлімдеді.
Сұрау салу
Абдул Рахим әл Нашири көп рет сұраққа тартылды. 2007 жылы әскери сотта ол USS Cole кемесіне жасалған жарылысқа қатысы бар екенін мойындағанын, оның ішінде суға батырып азаптауға ұшырағанын айтты. Наширидің сотта айтқан азаптау туралы егжей-тегжейлі мәліметтері стенограммадан шығарылып тасталды. Ақпарат алуға құқық туралы заңға сәйкес сауалнамалар арқылы Америка Азаматтық Бостандықтар Одағы Абд әл Рахим әл Наширидің жауынгерлік статусын қарау трибуналынан, сондай-ақ тағы үш тұтқыннан жартылай өңделмеген стенограммаларды алуға қол жеткізді. Алғашқы сөзінде әл Нашири суға батырып азаптау кезінде жасауға мәжбүр болған жеті жалған мойындауды атап көрсетті. 2018 жылдың тамызында Хаспел бақылаған құпия ұстау орталығынан 2002 жылдың қарашасынан бастап дайындалған кабельдер, оларды ол өзі жасамаған болса, оның авторлығында болуы мүмкін, ақпарат алуға құқық туралы сот процесі нәтижесінде жарияланды. Онда Нашириге жасалған азаптаулар егжей-тегжейлі сипатталған: оны қабырғаға қағып, кішкентай бөлмеге қамау, суға батырып, ұйқы мен киімнен айыру, сондай-ақ оны өлтіретін басқаларға тапсырумен қорқыту, «кішкентай қыз», «байсалды саудиялық» және «әлсіз» деп атау.
Трибунал барысында ол азаптаудың қысымымен жасалған қосымша мойындаулар жасағанын мәлімдеді. Ол әл-Қаида күдіктілерінің бейнеге түсірілген соңғысы болды, өйткені ол Тайландта ЦРУ офицерлерімен суға батырылды. Одан кейін Иракта ЦРУ күзетінде тұтқын қаза тапқаннан кейін, үкімет агенттері мұндай тергеулерді бейнеге түсірмеуге шешім қабылдады, себебі егер жағдай нашарласа, бұл қылмыстық «дәлел» болар еді. 2005 жылы тұтқындарды суға батырып азаптауды көрсеткен барлық ЦРУ жазбалары жойылды. 2009 жылдың 22 тамызында әл-Нашири ЦРУ тарапынан азаптау кезінде макеттік атуға ұшырағаны туралы хабар тарады. Электр дрелі мен тапанша қолданылды. 2011 жылдың мамырында әл-Наширидің адвокаттары Польшаға қарсы Еуропалық адам құқықтары сотына шағым түсірді. Олардың сөзінше, 2002 жылдың желтоқсанынан 2003 жылдың маусымына дейін әл-Нашири Польша үкіметінің қатысуымен немесе келісімімен ЦРУ-дың «Варшаваның солтүстігіндегі» құпия «қара жорға» түрмесінде ұсталып, азапталған.
Қылмыстық іс қозғалмады
2009 жылдың 5 ақпанында әл-Нашириге тағылған айыптар қайтарылып алынды, бірақ олардың жаңадан қойылмауына кепілдік берілді.
Ал Наширидің сотта босатылса, қамауда қалуының жалғасатынына күмән келтіреді
2011 жылдың 24 қазанында лейтенант-коммандер Стивен Рейес сотқа қатысты заңдық өтініш жасады, онда оның ісіндегі қазылар оның барлық айыптан ақталған жағдайда да Гуантанамода ұсталуы мүмкін екені туралы хабардар етілуі керек екенін сұрады. Аль Нашириге қатысты ресми айыптамалар 2011 жылдың 9 қарашасында Трибуналда жариялау жоспарлануда. Lawfare сайтынан заң ғалымы Роберт М. Чесни Аль Нашири ақталған жағдайда да кем дегенде бірнеше жылға тұтқындалады деп болжады. Чесни Аль Нашириді ақталған жағдайда да тұтқындауды жалғастыру әділ болады деп мәлімдеді, себебі айыптау habeas corpus өтінішіне қарағанда дәлелдердің жоғары стандартын талап етеді. Әскери ұстауға алуға құқықтық негіз, қазіргі кездегі habeas corpus іс жүргізуінің маңызды бөлігіне сәйкес, дәлелдердің басымдылығы стандартына байланысты, тұтқындалған кезде адамның «Әл-Қаида» мүшесі болғандығын анықтауға қолданылатын мазмұндық тестке сүйенеді. Әскери комиссия ақтаған жағдайда да бұл стандартты қанағаттандыру мүмкін.
2012 жылдың сәуірінде берілген қорғаныс ұсыныстары
2012 жылдың 11 сәуірінде сотқа дейінгі отырыс кезінде төрағалық етуші Джеймс Л. Пол бірнеше ұсынысты қарастырды. Ол көптеген ұсыныс бойынша шешім шығаруды кейінге шегерді. Бірақ, әл-Нашириді адвокаттарымен кездесу кезінде қолғаптан босату туралы шешім шығарды. Адвокаттар оның жылдар бойы құпия ЦРУ түрмелерінде қолғаптан байланғаннан кейін психикалық жарақат алғанын және кездесулер кезінде қолғаптан байланғанда адвокаттарымен тиімді жұмыс істей алмайтынын айтқан болатын.
Хосе Родригестің әл-Наширидің рөліне қатысты даулары
2012 жылдың 8 мамырында Әл-Наширидің алғашқы ФБР тергеушісі Али Суфан, бұрынғы ЦРУ қызметкері Хосе Родригестің жақында жарық көрген кітабы Әл-Наширидің қудалауын әлсірететіндей болар ма деп сұрады. Суфанның алғашқы ФБР тергеуінде, уақытпен сынақтан өткен, заңды әдіс – қарым-қатынас орнату қолданылды. Ол күдіктіден осы әдіс арқылы алынған мәліметтердің сенімді болғанын, ал азаптау арқылы алынған жауаптардың сенімді емес екенін айтты. Родригес ЦРУ-ның күшейтілген тексеру бағдарламасына жалпы басшылық етті.