Кіріспе

Француз әншісі

Франсуаза Мадлен Харди (fʁɑ̃swaz madlɛn aʁdi; 17 қаңтар 1944 жылы туған) – зейнеткер француз әнші-күйші және актриса. Көбінесе мұңды, сезімтал балладаларды орындауымен танымал Харди 1960-шы жылдардың басында yé-yé толқынының басты тұлғасы ретінде көзге түсті. Ана тілі француз тілінен өзге, ол ағылшын, итальян және неміс тілдерінде де ән айтқан. Оның мансабы елу жылдан астам, оның ішінде отыздан астам студиялық альбом жарық көрді. Париждің 9-шы округінде туып өскен Харди 1962 жылы Disques Vogue француз лейблінде «Tous les garçons et les filles» әнімен музыкалық дебютін жасап, бірден үлкен жетістікке жетті. Алғашқы рок-н-ролл ықпалынан алыстап, 1964 жылы Лондонда жаздыра бастады, бұл оған дыбысын кеңейтуге мүмкіндік берді. Осы кезеңде ол Серж Генсбур, Патрик Модиано, Мишель Бергер және Кэтрин Лара сияқты әнші-күйшілермен жұмыс істеді. 1977-1988 жылдары продюсер Габриэль Яредпен бірлесіп «Star», «Musique saoûle», «Gin Tonic» және «À suivre» альбомдарымен жұмыс істеді. 1988 жылы шыққан «Décalages» альбомы Хардидің соңғы альбомы ретінде жарияланды, бірақ ол сегіз жылдан кейін «Le danger» альбомымен оралды, ол оның дыбысын қатал альтернативтік рокқа қайта бағыттады. 2000-шы жылдардағы «Clair obscur», «Tant de belles choses» және «(Parenthèses)» альбомдары оның жұмсақ стиліне оралуын көрсетті. 2010 жылдары Харди өзінің соңғы үш альбомын шығарды: «La pluie sans parapluie», «L'amour fou» және «Personne d'autre». Музыкадан басқа, Харди «Шато-ен-Швеция», «Жүректегі оқ» және американдық «Гран-при» фильмдерінде қосалқы актриса рөлінде ойнады. Ол Андре Курреж, Ив Сен-Лоран және Пако Рабан сияқты сәнгерлердің шабытына айналды және фотограф Жан-Мари Периермен бірлесіп жұмыс істеді. Харди сонымен қатар астролог ретінде де мансап жасады, ол 1970 жылдан бері осы тақырыпта көп жазды. Сонымен қатар, ол 2000-шы жылдардан бастап көркем және ғылыми-популярлық кітаптардың авторы ретінде жұмыс істеді. Оның автобиографиясы «Le désespoir des singes et autres bagatelles» Францияда бестселлер болды. Қоғамдық тұлға ретінде Харди ұялшақтығымен, танымал өмірге көңілі толмауымен және өзін-өзі сынайтын көзқарасымен танымал, бұл оның өмірі бойындағы күйзеліс пен қауқсіздікке байланысты еді. Ол 1981 жылдан бері француз әнші-күйші Жак Дютронкқа үйленген, олардың жалғыз ұлы Томас та музыкант. 2021 жылы Харди денсаулығының нашарлағанын және қатерлі ісіктің салдарынан ән айта алмайтынын мәлімдеді. Харди француз тарихындағы ең көп сатылатын әншілердің бірі болып қала береді және француз поп музыкасы мен сәніндегі ең танымал және ықпалды тұлғалардың бірі саналады. 2006 жылы ол музыкадағы еңбектері үшін Француз академиясының «Grande médaille de la chanson française» құрметті сыйлығымен марапатталды. Оның шығармалары бірнеше сыншылардың тізіміне енді.

Ерте өмір

Франсуаза Мадлен Харди 1944 жылдың 17 қаңтарында Париждің 9-шы округіндегі Мари Луиза клиникасында дүниеге келді. Ол туған кезде клиника терезелері "жарылып" кеткендей, әуе шабуылы сақшылығы күшіне енген еді. Оның әкесі Этьен Диллард – одан әлдеқайда бай отбасынан шыққан, үйленген адам – оларға қаржылық көмек көрсетуге тырыспады және олардың тәрбиесінде көбінесе болмады. Әкесінің талабы бойынша қыздар Ла Брюер институтына, Тринитарлық монахтардың қамқорлығымен католик мектебіне оқуға берілді. Әкесі фортепианода ойнағандықтан, Харди өте кішкентай кезінде фортепиано сабақтарын алуға ынталандырылды, бірақ Саль Гаво залындағы сахнада өз талантын көрсетуге тиіс болған кезде сахналық қорқыныштан кейін оны тез тастап кетті. Осы оқиғаны белгілеу үшін әкесі оған қандай сыйлық алғысы келетінін сұрады, ол гитараны таңдады және оның көмегімен өзінің әндерін шығара бастады. Студенттер жақсы өнер көрсеткен жағдайда, оларға оны радиода орындауға немесе тіпті теледидарда қайтадан көрсетуге мүмкіндік берілді. Хардидің жаңа келісімшарты туралы білгеннен кейін, Мирель Хартух өзінің шәкіртінің 6 ақпан 1962 жылы Petit Conservatoire телешоуындағы өнерін көрсетті, бұл "барлық уақыттағы ең танымал француз теледидар үзінділерінің бірі" деп сипатталды. Есте қаларлық әңгімеде, жүргізуші жас әншіге "yeah! yeah!" деген ағылшын тіліндегі сөздердің мағынасын сұрады, ол "La fille avec toi" әнін гитарада орындағаннан кейін. 1962 жылдың 5 маусымында әнші Petit Conservatoire-де жаңа пластинканың мұқабасын мақтанышпен көрсетті. Қазан айының басында Харди Пьер Баделдің режиссерлігімен "Tous les garçons et les filles" атты қара-ақ музыкалық бейнефильм түсірді, ол Toute la chanson телешоуында көрсетілді. Әннің табысына сүйене отырып, Vogue бірден тағы екі EP шығарды, олар кейіннен Tous les garçons et les filles деп аталатын тұңғыш студиялық альбомға енгізілді. Хардидің алғашқы альбомдары бұрын шығарылған төрт тректі, 7 дюймдік пластинкалардың жинағы болды. Оның тұңғыш студиялық альбомы Trophée de la Télévision сыйлығымен және Академия Шарль Крос сыйлаған беделді Grand Prix du Disque сыйлығымен марапатталды. Кейін ол: "Егер мен одан да жақсы жазылған пластинкалар үшін сәл кейінірек алсам, одан да бақытты болар едім", - деді. Ол Рождество қарсаңында Брюссельде өнер көрсетті және 1962 жылдың соңынан 1963 жылдың басына дейін Оңтүстік Францияда сәтті гастрольдік сапар жасады. 1963 жылдың қаңтарында ол "Paris Match" журналының "жаңа ән миллионерлеріне" арналған арнайы мақаласында жарияланды және ол Vogue компаниясымен бес жылдық жаңа келісімшартқа қол қойды, сондай-ақ Вольфсон құрған Editions Musicales Alpha компаниясымен келісімге келді. Сол айдың үшінші күні ол Париждегі беделді Олимпиа концерт залында алғашқы өнер көрсетімін өткізді, онда ол Ричард Энтонидің алдында өнер танытты. Тур 1963 жылдың 5 сәуірінде Нант қаласынан өтті, сол кезде Франсуаза Шарль Азнавурдың жақында ашқан жас суретші Мишель Бурдеймен танысты. Суретші Франсуаза Хардидің алғашқы портретін жасады, ол оны көркемдік тұрғыдан әсерлі деп танып, сатып алды. Гастрольдің екі күні арасында "L'amour s'en va" әні 1963 жылдың маусым айында француз чарттарында 5-орынды иеленді. Қазан айында Харди өзінің екінші студиялық альбомын шығарды – Le premier bonheur du jour. Сол айда ол Голландияның Схевенинген қаласында өткен Grand Gala du Disque-де "Жастар" Edison сыйлығын алды. "Ей-ей" қозғалысының жетекші тұлғасы ретінде Харди француз музыкалық аренаның алдыңғы қатарында болды және елдің ең экспортталатын әйел әншісіне айналды. 1963 жылдан бастап "Tous les garçons et les filles" әнінің аудармалары итальян, неміс және ағылшын тілдеріндегі нарықтарға экспорттала бастады. Әншінің шетел тілінде алғашқы табысқа жеткен елі Италия болды, онда ән "Quelli della mia età" болып, 255 000 дана сатылды, сәуір мен қазан аралығында синглдер тізімінде көшбасшы болды және шілде мен тамыз аралығында Рита Павоненің "Cuore" әнінен кейін екінші орынға түсті. Жаздың соңында ол Миланда жаңа әндерді жазды. "L'età dell'amore" / "E all'amore che penso" синглі де итальяндық чарттардың басында болды. Ол француз студиялары мен дыбыс инженерлерінің нашар сапасынан қашып, әндерін Лондонның Pye Records студиясында жазуды жөн көрді. 1964 жылдың ақпанында продюсер Тони Хэтчпен жұмыс істеп, ол "Catch a Falling Star" әнін және өзінің үш хитінің жаңа нұсқаларын қамтыған EP жазды: "Find Me a Boy" ("Tous les garçons et les filles"), "Only Friends" ("Ton meilleur ami") және "I Wish It Were Me" ("J'aurais voulu"). 1965 жылы ағылшын тіліндегі "All Over the World" әні Ұлыбританияда үлкен жетістікке жетіп, Топ-20-ға еніп, он бес апта бойы чарттарда болды. Ол сондай-ақ Оңтүстік Африкада, Австралияда және Жаңа Зеландияда сәтті болды. 1965 жылы Харди Нью-Йоркке ұшып барып, Капп компаниясымен рекордтық келісімшартқа қол қойды, бұл оларға оның жазбаларын АҚШ-та таратты. 1966 жылдың 12 сәуірінде Харди Жан-Мари Периердің түсірген әйгілі топтық суретіне қатысты, онда қырық алты артист болды, бұл сурет "Ей-ей" дәуірінің символына айналды және Францияда "ғасыр суреті" деп аталды. 1967 жылдың соңынан бастап Харди өзінің Asparagus өндіріс компаниясы арқылы жазбаларын шығара бастады, бірақ Vogue оларды таратты. Кейін ол бұл шешіміне өкінді, 1999 жылы: "Вольфсон әншілердің көбірек тәуелсіздікке ұмтылатынын сезді. Сондықтан ол өзімнің өндіріс үйін құруды ұсынды. Басында мен осы ұсынысқа қуандым, бірақ кейін бұл қастандық екенін түсіндім: Vogue компаниясының бас директоры Леон Кабат та осы өндіріс компаниясында болды және олар екеуі акциялардың көп бөлігіне ие болды. Бұл көптеген мазалауларға және сот процестеріне әкелді." Ағылшын продюсері Ноэль Роджерстің кеңесімен Харди 1968 жылдың көктемінде өзінің екінші ағылшын тіліндегі альбомын жазды, ол әртүрлі елдерде En anglais, The Second English Album, Will You Love Me Tomorrow және Loving деп аталды. 1970 жылы әнші лейблмен ажырасып, Sonopresse компаниясымен үш жылдық келісімшартқа қол қойды, ол Hachette компаниясының еншілес кәсіпорны болды. Ол сондай-ақ жаңа өндіріс компаниясын – Hypopotam – құрды және өзінің музыкалық баспа компаниясын – Kundalini – іске қосты. 1970 жылдың жазында Харди өзінің соңғы итальян тіліндегі "Lungo il mare" синглын шығарды, оның авторы Джузеппе Торребруно, Луиджи Альбертелли және Донато Ренцетти болды. 1971 жылдың көктемінде Харди Патрик Деваер жазған "T'es pas poli" синглын шығарды, ол Париждің Café de la Gare-дегі өнер көрсетімінен әсерленгеннен кейін әнші-авторға жүгінді. Әнді насихаттау үшін Деваер мен әнші оны бірнеше телешоуда орындады. Рио-де-Жанейродағы Халықаралық Ән фестиваліне қатысқаннан кейін және Бразилия музыкасымен танысқаннан кейін Харди 1970 жылдың соңында бразилиялық музыкантпен бірге альбом жасауды шешті. Альбом "Le martien", "Même sous la pluie" және "Rêve" синглдары арқылы насихатталды. Альбом француз баспасөзінен жоғары баға алғанына қарамастан, ол әншінің басқа жұмыстарымен салыстырғанда нашар сатылды. Дегенмен, La question альбомы шыққаннан бері жанкүйерлердің сүйіктісіне айналды. Ол 2008 жылы: "Бұл альбом көпке танылмаса да, оның басқа аудиторияға әсер еткенін айта аламын. Көбінесе амбициялы жазбалар шыққан кезде назарсыз қалуы мүмкін, бірақ содан кейін ұзақ өмір сүреді", - деді. Бергер оның келесі альбомын өндіруге және аранжировкалауға келісті, бірақ басқа міндеттемелеріне байланысты оның барлық музыкасын жаза алмады. Ол Хардимен үш жылдық келісімшартқа қол қойды. Ол жобаны бірнеше француз телешоуында, соның ішінде Dimanche Salvador, Sports en fête, Top à, La Une est à vous, Midi trente, Minuit chez vous, Tempo, Averty's Follies және Domino арқылы насихаттады. Бұл...

1977-1995: Габриэль Яредпен жұмыс және үзіліс

1977 жылы Pathé Marconi лейблымен шыққан алғашқы альбомы "Star" үшін Харди Габриэль Яредті продюсер және аранжировщик ретінде шақырды. Альбом Хардидің музыкалық бағытын билеуге қолайлырақ дыбысқа қарай өзгертті, бұл коммерциялық табысқа жеткізді, оған әсіресе жетекші сингл "J'écoute de la musique saoule" және оның кеңейтілген ремикс нұсқасының танымалдылығы көмектесті. "Décalages" альбомы 1988 жылдың 2 мамырында жарық көрді. 1990 жылы әнші Жюльен Клерк үшін "Fais moi une place" әнін жазды, ол оның осы аттас альбомына енді. Бұл ән олардың "Country House" сингліне қосымша B-жақ ретінде шықты.

1996-2021: Соңғы альбомдар және зейнеткерлік демалысы

1997 жылы Харди француздық Air дуэтімен бірлесіп "Jeanne" әнін жазды, ол олардың "Sexy Boy" сингліне қосымша ән ретінде енгізілді. 2000 жылы оның "Clair obscur" альбомы Société des auteurs, compositeurs et éditeurs de musique ұйымының бас жүлдесін жеңіп алды. 2005 жылы Харди "Victoires de la Musique" фестивалінде "Tant de belles choses" альбомы үшін "Жылдың әйел әртісі" сыйлығын алды. 2006 жылы Харди Француз академиясының музыкалық өнеріне қосқан үлесі үшін "Grande médaille de la chanson française" сыйлығымен марапатталды. 2012 жылы Харди музыкалық мансабының 50 жылдығын атап өту үшін өзінің алғашқы романы мен "L'Amour fou" атты альбомын шығарды. Дауыс жолының қатерлі ісігі анықталғаннан кейін әнші бұл соңғы альбомы екенін мәлімдеді, бірақ бес жылдан кейін 2018 жылы "Personne d'autre" альбомымен қайта оралды. 2021 жылдың наурызында Харди қатерлі ісікті емдеу салдарынан ән айта алмайтынын хабарлады.

1968-1974 жылдар

сипатталады, ағылшын тіліндегі поп музыкасының ықпалымен, классикалық музыка элементтерінің енгізілуімен және ерекше, ырғақты фраздалуымен. Ричи Унтербергер оның музыкасын «Франсуазаға қарағанда тіпті қайғылырақ және сезімтал» деп санады. Әнші өзінің ішкі әлемін жақсырақ көрсету үшін, толысқан және попқа жақын емес стильді іздеді. Бұл оның «өндірісі ең аз жасалған туындыларының» бірі, тыныш және акустикалық стильдегі аранжировкалармен, гитара, бас және нәзік оркестрлеуі бар. Бразилиялық гитарист және аранжировщик Туканың жұмысы арқасында альбомда босса-нова музыкасының айқын ықпалы байқалады. Оның дауысы «жанды» және «тынысты» деп сипатталды, кейде ол «әнді айтудың орнына әуенді гулді қолданып, әннің эмоционалды мәнін сөзсіз жеткізеді». La question Хардидің алғаш рет өзінің туындыларының аспаптық аранжировкасын таңдауға қатысқандығын білдірді. La question альбомының коммерциялық сәтсіздігінен кейін Харди фолк және рок әсеріне ие дыбысқа бет бұрды. Осы кезде ол сол кездегі аса танылмаған ағылшын фолк әнші-күйшісі Ник Дрейкке ғашық болды және сұхбаттарында оның туындыларын қолдады. Том Пинноктың сөзіне сүйенсек: «Олардың мінез-құлқында, дауыстарында және тіпті акордар мен гармонияда ұқсастықтар бар, Ник Дрейкпен анық салыстыруға болады». Дрейк пен Харди бірнеше рет кездескенімен, Лондондағы оның жазу сессиясына барғанмен, жоба іске аспады. Альбом Хардидің сол кездегі осы музыкалық стильге деген талпынысын көрсетеді, «кинолық» аранжировкалары акустикалық гитара мен жеңіл сымдарды ерекше атап көрсетеді. Сол жылы ол Et si je m'en vais avant toi альбомын шығарды, ол американдық блюз, фолк және рок музыкасының ықпалын қамтыған мұқабасының түсіне байланысты «қызғылт альбом» деп те аталады. Альбомда әншіге тән емес, сәл әзілдік және ұнтақ ырғақтар бар. Альбом өзінің қайғылы, терең ойлы көңіл-күйімен және «тақырыпты, ересектерге арналған тонмен» сипатталады. Ол жақында Элтон Джонның Goodbye Yellow Brick Road және Cat Stevens' Tea for the Tillerman шығармаларында жұмыс істеген Дель Ньюменнің оркестрлік аранжировкаларын қамтиды. 1978 жылы диско музыка индустриясын басып алған кезде, оның командасы фанк музыкасының ықпалымен ерекшеленетін бинарлық ырғақты енгізген Musique saoûle альбомын шығару арқылы оның дыбысын сол дәуірге бейімдеуге тырысты. Кейін әнші би ырғақтарымен ән айту кезінде өзін ыңғайсыз және ұялған сезінгенін айтты. Ол әншінің акустикалық альбомға қарағанда сәнді цифрлық дыбыстардан аулақ болуын қалағанына қарамастан, Synclavier синтезаторының қолданылуын енгізді. Ол ағылшын Portishead тобының ықпалын қосты. Бұрынғы альбомдармен салыстырғанда, 2010 жылғы La pluie sans parapluie «көңілді» дыбысқа ие, оның бірнеше әндері фортепиано немесе сымдардың орнына барабан мен бас ырғағымен жүргізіледі. 2012 жылы шыққан L'amour fou альбомында жартылай ән айтылған, жартылай сөйленген вокал бар және оның «бағынышпен, философиялық» көңіл-күйімен сипатталады. Хардиді «тақырыпты» пианинолар, минорлық акордар және щеткамен ойналатын барабандар қолдайды. Оның 2018 жылы шыққан Personne d'autre соңғы альбомының мәтіндері оның бұрынғы альбомы шыққаннан кейін ауыр денсаулық дағдарысынан аман қалған, қартайған жасы мен өлімге бет бұруы туралы айтады. Альбомдағы оның вокалы аурудан туған тозуды көрсетеді.

Отбасы

Харди мен музыкант Жак Дютрон 1967 жылы танымал қарым-қатынасын бастады және 1981 жылы үйленді. 1962 жылдың ортасында Харди Salut Les Copains фотографы Жан-Мари Периермен танысты және олар көп ұзамай романтикалық және кәсіби қарым-қатынас орнатты. Олардың қарым-қатынасы біршама суық болды және жалғыз баласы Томас 1973 жылдың 16 маусымында дүниеге келгенге дейін бірге тұрмады. 1974 жылдың күзінде Харди мен Дютрон Парк Монсурис маңындағы үш қабатты үйге көшті, онда жеке бөлмелері болды. Харди мен Дютрон 1981 жылдың 30 наурызында жекелеген салтанатта үйленді. Хардидің айтуынша, олар қарым-қатынастарын «қаржылық себептермен» ресмиледірді, ешқашан ажырасқан жоқ және олардың қарым-қатынасы «ерекше достыққа» айналды. Ол былай деді: «Бірде, көп бұрын, басқа қарым-қатынас туралы айтқанда, мен оған міндеттеме қабылдауы керек екенін айттым. Сонда ол маған: «Мен ешқашан ажыраспаймын» деді. Мен не деуім керек?» Бұл туралы баспасөз хабарламаған. Ата-анасының қамқорлығын сезінбеген Хардидің әпкесі өзін-өзі өлтіруге бейім болып, параноидтық шизофренияға ұшырады. Бұл оның өмірін қиын жағдайға түсірген «тозақты кезеңнің» басталуы болды. Кейін әнші тағы да химиотерапия мен иммунотерапиядан өтті. Оның денсаулығы нашарлап, 2021 жылы Францияда дәрігердің көмегімен өлімге қол жеткізуді заңдастыруды қолдады, эвтаназияға жүгінуге ниеттенгенін білдірді. RTL телеарнасының Flavie Flament сұхбат берушісіне ол былай деді: «Бұл қорқынышты, бірақ қазіргі уақытта маған сенімді. Мен өзім тамақ дайындай аламын. Осыны істей алатын болсам, жақсы! Бірақ жағдай одан да нашарлап, әлсіреп, ештеңе істей алмай қалсам, эвтаназия туралы ойланар едім. Мен өлімді күтіп, осылай тұра алмаймын, өйткені енді өмір сүре алмаймын. Мен өмірімде қажетті нәрселерді істей алмаймын». Кейін әнші бұл сөздерінен бас тартып, өзінің өмірбаянында былай деп жазды: «Содан бері мен адамдарды бөліп тұратын этникалық, әлеуметтік және мәдени айырмашылықтарды жақсырақ түсіне бастадым. Дегенмен, мен жүрек пен жанның жақындығы салмақта көбірек салмақ тартады және қарама-қарсылықтарды толықтыратын керемет күшке ие екеніне сенемін». Бұл оның ұлы Томас Дютронкті Twitter-де былай деп жазуға итерді: «Жоқ, анам, уайымдамаңыз, қажет болса сізді өз үйіме шақырамын». Әншінің бұл сөздерінің кеңдігіне ашуланған ол кейін былай деп шағымданды: «Біріншіден, жазылғаннан айырмашылығы, мен ISF төлейтін адамдардың «трагедиясы» туралы айтпадым. Трагедия – жұмысынан айырылып, офшорлық компаниялар мен дағдарыс салдарынан қиын жағдайға түскен адамдар, олар туралы біз күнделікті газеттерден естиміз. Мен үйсіз қаламын деп ешқашан айтпадым. Бұл абсурд. Тіпті жер аударыламын деп айтпадым!» 2008 жылы ол былай деп жазды: «Егер балаңыздың денсаулығы мен тепе-теңдігін қамтамасыз ете алмай, оған қажетті уақыт пен қаражат бере алмасаңыз, балалы болмағаныңыз жақсы. Қазіргі француз қоғамында біз олардың ажырамас міндеттеріне қарағанда, құқықтары туралы көбірек әңгімелейміз. Бұл феминистік дискурстың әйелдердің өз денелерімен қалағандарын істеу құқығын қалай алға жылжытқанын, сонымен бірге үнсіз өтіп кеткенін көруге болады – дәл пуритандық позиция сияқты – балалардың тағдыры, бірақ олардың тағдыры барлық басқа нәрселерден басым болуы керек». Францияда 2017–2018 жылғы наразылықтар кезінде Харди президент Эммануэль Макронды қолдады, былай деді: «Біз оған Францияны реформалауға мүмкіндік беруіміз керек. Француз халқының бір бөлігі шындықты көргісі келмейді және марксистік идеологияға ілігіп қалды. Маған президент Макронның идеалист екені, бірақ идеолог емес екені және шындыққа берік негізделгені ұнайды».