Кіріспе
Пуэрто-Рико социалистік партиясының негізін қалаушы Хуан Мари Брас (2 желтоқсан 1927 – 10 қыркүйек 2010) – Пуэрто-Риконың АҚШ-тан тәуелсіздігін жақтаған және Пуэрто-Рико социалистік партиясын (PSP) құрған адам. 2006 жылғы 25 қазанда ол Пуэрто-Рико мемлекеттік департаментінен Пуэрто-Рико азаматтығы туралы алғашқы куәлікті алды. Оның ұлы Сантьяго Мари Пескера 1976 жылы күдікті, экстремистік оңшыл белсенділікпен байланысты адамдар тарапынан өлтірілді. 2009 жылы жарияланған құжаттар ФБР-дің Мари Брасқа жасалған қастандық жоспары туралы білгенін, бірақ оны осы ақпаратпен қамтамасыз етпегенін көрсетті.
Juan Mari Brás (December 2, 1927 – September 10, 2010) was an advocate for Puerto Rican independence from the United States who founded the Puerto Rican Socialist Party (PSP). On October 25, 2006, he became the first person to receive a Puerto Rican citizenship certificate from the Puerto Rico State Department. His son, Santiago Mari Pesquera, was assassinated by a suspected far right activist in 1976. In 2009, documents revealed the FBI had known of a plot to assassinate Mari Brás but did not share the information with him.
Алғашқы жылдар
Хуан Мари Брас 1927 жылдың 2 желтоқсанында Пуэрто-Риконың Маягуэс қаласында дүниеге келген. Оның әкесі, Сантьяго Мари Рамос, тәуелсіздік қозғалысының белсенді мүшесі болды және ұлын жиі саяси жиналыстар мен митингтерге алып жүретін. 1943 жылы, 18 жасында, ол Майагуэстегі орта мектепте бірнеше достарымен бірге "Capítulo de Agregados Pro Independencia" атты тәуелсіздік үшін жақтас қозғалысты құрды. Ол сондай-ақ "Gritos de la Patria" атты алғашқы тәуелсіздік идеясын қолдайтын саяси радио бағдарламасын ұйымдастырушы және директоры болды.
Студент белсендісі
1944 жылы Рио-Пьедрас кампусындағы Пуэрто-Рико университетіне түсті, 1946 жылы Гилберто Консепсьон де Грасияның Пуэрто-Рико Тәуелсіздік партиясының негізін қалаушы мүшесі болды. Сонымен қатар, ол Phi Delta Gamma бауырластығының Бета бөлімінің құрылтайшы мүшесі болды. Мари Брас партияның «Пуэрто-Рико Тәуелсіздік Жастары» ұйымының президенті болды. 1948 жылы университеттің тәуелсіздік көзқарасын ұстанатын студенттік ұйымы ұлттық көшбасшы Педро Альбису Кампосты Рио-Пьедрас кампусына қонақ спикер ретінде шақырды. Университет ректоры Хайме Бенитес Альбизуға кампусқа кіруге рұқсат бермеді. Осының салдарынан студенттер наразылық акциясын ұйымдастырып, ереуілге шықты. Мари Брас американдықтарға қарсы ұрандарды айқайлаған және қолында Пуэрто-Рико туын ұстап шеруге қатысқан студенттік көшбасшылардың бірі болды. Бұл екі әрекет те сол кезде арал үкіметін толық бақылаған АҚШ үкіметіне қарсы әрекеттер деп есептелді. Мари Брас және наразылыққа қатысқан басқалар университеттен қуылды; ол революциялық қызметіне байланысты үш рет тұтқындалды, түрмеге қамалды және босатылды. Мари Брас Флорида штатының Лейкленд қаласына көшіп кетуге мәжбүр болды, онда 1949 және 1950 жылдар аралығында Флорида Оңтүстік колледжінде бакалавр дәрежесін алды. 1951 жылдан 1954 жылға дейін Вашингтон қаласында тұрып, Джорджтаун университетінде оқыды. Осы кезеңде ол және оның сол кездегі әйелі Пакита Пескера Кантеллопс тұңғыш балалары – Сантьяго Мари Пескера (1952 жылы туған) дүниеге келді. 1954 жылы Джордж Вашингтон университетінің құқық мектебінде заң және саясаттану мамандықтарын оқыды, бірақ Пуэрто-Рико тәуелсіздік қозғалысына қатысқандығы үшін коммунист деп күдіктеніп, оқудан шығарылды. Ақырында ол Америка университетінен заңгерлік диплом алды. Осы уақыт ішінде ол Брукингс институтында ғылыми жұмыскер болып жұмыс істеді.
Тәуелсіздік қозғалысы
1959 жылдың 11 қаңтарында Мари Брас Пуэрто-Риконың тәуелсіздігін жақтаған және социалистік философияны қолдаған тәуелсіздік қозғалысын құрды. Ол Сесар Андреу Иглесиаспен бірге «Claridad» саяси газетін құрды және оны үш онжылдық бойы басқарды. 1971 жылдың 28 қарашасында Тәуелсіздік қозғалысының сегізінші жалпы жиналысында қозғалыс ресми түрде Пуэрто-Рико социалистік партиясына (PSP) айналды. Бұл партия Куба революциясының ықпалымен қалыптасқан марксистік-лениндік және ұлтшылдық көзқарастары бар саяси ұйым болды. 1973 жылы ол Біріккен Ұлттар Ұйымы алдында Пуэрто-Риконың АҚШ-тың колониясы екенін айтып, аралдың деколонизациясын талап етті. 1976 жылдың 24 наурызында Мари Брастың үлкен ұлы Сантьяго Мари Пескера, оның әкесі социалистік партиядан губернаторлыққа кандидаттыққа дайындалып жатқанда қаза тапты. Полиция тергеулері Пескераның әкесінің саяси қызметіне жауап ретінде өлтірілгенін көрсетті. Қылмыс ресми түрде шешілген жоқ. Ұлын жоғалтқаннан және сайлауда жеңілгеннен кейін Мари Брас Пуэрто-Риконың тәуелсіздігі үшін күреске уақытын арнады. Ол Пуэрто-Риконың саяси мәртебесі тақырыбында түрлі аудиториялар алдында сөз сөйлейтін және көптеген жазбалардың авторы болды. Пуэрто-Рико социалистік партиясының негізін қалаушылардың бірі болғаннан басқа, ол 1946 жылы Пуэрто-Рико тәуелсіздік партиясын да құрды. Пуэрто-Рико социалистік партиясы тарағаннан кейін, ол және бұрынғы партия жетекшілері Пуэрто-Риконың тәуелсіздігі үшін күресіп жатқан түрлі топтарды біріктіру мақсатымен Hostosian Ұлттық Тәуелсіздік қозғалысын құрды. Кәсіби тұрғыда ол Пуэрто-Рикодағы Eugenio María de Hostos құқық мектебінде заң профессоры болып жұмыс істеді. Брас АҚШ азаматтығынан бас тартқан адам туған еліне депортациялануы керек деп сенді. Пуэрто-Рико АҚШ-тың аумағы болғандықтан, Брас АҚШ Мемлекеттік департаменті оны немесе АҚШ азаматтығынан бас тартқан кез келген пуэрторикалықты депортациялауы керек деп ойлады. 1996 жылдың 15 мамырында штаттық адвокат Мириам Рамирес де Феррер Мари Брасқа қарсы Маягуэс сайлау комиссиясына ресми шағым түсірді, өйткені ол АҚШ азаматы емес еді және дауыс бере алмайтын. Комиссияның құзыреті болмағандықтан шағым қабылданбады. Рамирес апелляция бергеннен кейін Пуэрто-Рико сайлау комиссиясы Маягуэс комиссиясының шешімін қолдады. Рамирес кейіннен бұл мәселені Пуэрто-Риконың Жоғарғы сотына (Примера инстанция соты, Сан-Хуанның Жоғарғы палатасы) жүгінді. Нәтижесінде Жоғарғы сот Пуэрто-Риконың сайлау заңдарының 2.003 және 2.023 баптарын конституцияға қайшы деп жариялады, өйткені олар Пуэрто-Рикодағы сайлауда дауыс беру үшін АҚШ азаматтығын талап етті. 1997 жылдың 18 қарашасында Рамирес Мари Брасты Пуэрто-Риконың Жоғарғы сотына алып барып, егер ол АҚШ азаматтығынан бас тартса, онда ол жергілікті пуэрторикалық сайлауда дауыс беру құқығынан бас тартады деп мәлімдеді. Пуэрто-Риконың Жоғарғы соты Мари Брастың жағында болып, «Пуэрто-Риконың азаматы» ретінде оның дауыс беруге құқығы бар деп тапты. Бұл іс-әрекеттер мен шешімдер әлі де кеңінен талқыланып жүр. Бас тартуды қабылдамау кезінде Департамент Колондағы талапкердің АҚШ-пен барлық байланыстарын үзу ниеті болмағанын, яғни АҚШ азаматтығынан бас тартқандығын білдіргенін, бірақ Пуэрто-Рикода тұруға ниеттенгенін атап өтті. Талапкердің жауабында АҚШ пен Пуэрто-Рико азаматтығы арасындағы маңызды айырмашылық туралы айтылды. АҚШ Мемлекеттік департаментінің ұстанымы бойынша, АҚШ азаматтығынан бас тарту Пуэрто-Рико азаматтығынан бас тартуды да білдіреді. Сот азаматтық мәселесіне кіріспеу туралы шешім қабылдады; алайда Колумбия округінің АҚШ округтік соты Колонның мемлекеттік хатшыны азаматтықтан айыру туралы куәлікті бекітуге бағытталған мандамус туралы өтінішін қабылдамады, өйткені талапкер АҚШ азаматы емес екенін айтып, АҚШ азаматтығының негізгі артықшылықтарының бірін сақтағысы келді. Сот талапкерді «АҚШ азаматтығының барлық құқықтары мен артықшылықтарынан бас тартуды талап ететін адам ретінде сипаттады, [бірақ] талапкер азаматтықтың негізгі құқықтарының бірін, атап айтқанда әлемді еркін аралап, қалаған кезде АҚШ-қа оралып, тұруға мүмкіндік беруді қалайды». Сот бұл шешімді Иммиграция және азаматтық туралы заңның 8 U.S.C. § 1101(a)(38) бабына негіздеді, онда «АҚШ» термині анықталады және Пуэрто-Риконың осындай мақсаттар үшін АҚШ-тың бөлігі екендігі дәлелденді. Жоғарғы соттың шешіміне сәйкес, 1998 жылдың 4 маусымында АҚШ Мемлекеттік департаменті 1995 жылдың 22 қарашасындағы шешімін қайтарып, Мари Брас әлі де АҚШ азаматы екенін жариялады. АҚШ Мемлекеттік департаменті Мари Брас АҚШ-тың аумағында тұрып жатқандықтан, ол әлі де АҚШ азаматы екенін мәлімдеді. Мемлекеттік департаментке сәйкес, АҚШ-тың иммиграциялық және натурализациялық заңдары АҚШ азаматтығынан бас кететін кез келген адам басқа елде тұруы керек екенін белгілейді. 1998 жылы АҚШ Мемлекеттік департаменті оның бас тартуын қабылдағаннан кейін, Колонға қарсы АҚШ Мемлекеттік департаменті (1998) ісі бойынша федералды сот шешіміне сәйкес, Хуан Мари Брас 1998 жылдың 4 маусымында АҚШ Мемлекеттік департаментінен олар оның бас тартуын қайтарып алып отырғаны туралы хабарлама алды және Мари Брастың АҚШ азаматтығынан бас тартуына жол бермейтінін, өйткені ол басқа ұлттық азаматтықты сұрамағанын және ол Пуэрто-Рикода туып, жұмыс істеп тұрғанын анықтады. Колонға қарсы АҚШ Мемлекеттік департаменті ісі АҚШ Мемлекеттік департаментінің веб-сайтында жарияланған маңызды іс болып табылады.
On 15 May 1996, Miriam J. Ramírez de Ferrer, a pro statehood attorney, presented a formal complaint against Mari Brás before the Mayaguez Electoral Board, where Mari Brás was registered to vote, so he could not vote as he was not a U. S. citizen. It was denied because the Board had no jurisdiction. Upon appeal by Ramírez, the Puerto Rico Electoral Board subsequently supported the decision of the Mayaguez Board. Ramírez subsequently took the matter to the Puerto Rico Superior Court (Tribunal de Primera Instancia, Sala Superior de San Juan). As a result, the Superior Court declared unconstitutional Articles 2.003 y 2.023 of Puerto Rico's Electoral Law as they required U. S. citizenship as a condition to vote in Puerto Rico's elections. On November 18, 1997, Ramírez then took Mari Brás before the Puerto Rico Supreme Court alleging that if he had renounced his United States citizenship, then he also had renounced his right to vote in the local Puerto Rican elections. The Puerto Rican Supreme Court sided with Mari Brás, finding that "as a citizen of Puerto Rico" Mari Brás was eligible to vote. These actions and rulings continue to be a popular subject of debate. In rejecting the renunciation, the Department noted that the Plaintiff in Colón demonstrated no intention of renouncing all ties to the United States, i. e., claiming to reject his United States citizenship, but nevertheless wishing to remain a resident of Puerto Rico. The Plaintiff's response was to claim a fundamental distinction between United States and Puerto Rican citizenship. The United States Department of State position asserted that renunciation of U. S. citizenship must entail renunciation of Puerto Rican citizenship as well. The court does decide to not enter to the merits of the citizenship issue; however the U. S. District Court for the District of Columbia rejected Colón's petition for a writ of mandamus directing the Secretary of State to approve a Certificate of Loss of Nationality in the case because the plaintiff wanted to retain one of the primary benefits of U. S. citizenship while claiming he was not a U. S. citizen. The Court described the plaintiff as a person, "claiming to renounce all rights and privileges of United States citizenship, [while] Plaintiff wants to continue to exercise one of the fundamental rights of citizenship, namely to travel freely throughout the world and when he wants to, return and reside in the United States." The court based this decision on the Immigration and Nationality Act section 8 U. S. C. § 1101(a)(38), which defines the term "United States", and evince that Puerto Rico is a part of the United States for such purposes. In light of the Supreme Court's decision, on June 4, 1998, the U. S. State Department reversed its November 22, 1995 decision and declared that Mari Brás was still a U. S. citizen. The U. S. State Department argued that as Mari Brás had continued living in a U. S. territory, he was still a U. S. citizen. According to the State Department, U. S. Immigration and Naturalization law stipulates that anyone who wants to give up their U. S. citizenship must live in another country. Based on the federal court ruling in Colón v. U. S. Department of State (1998), years after the U. S. State Department accepted his renunciation, Juan Mari Brás was notified on June 4, 1998, by the U. S. Department of State, that they were rescinding their acceptance, and refused to accept Mari Brás's renunciation, determining he could not renounce his United States citizenship as he did not request another national citizenship, and he was born and remains living and working in Puerto Rico. Colón vs. U. S. Department of State became a landmark case and is posted on the U. S. State Department's webpage.
Пуэрто-Рика азаматтығы
АҚШ азаматтығынан бас тартқаннан кейін және 10 жылдан астам сотталу арқылы өзінің Пуэрто-Рико азаматы екенін дәлелдеген соң, Мари Брас Пуэрто-Риконың Мемлекеттік департаментінен Пуэрто-Рико азаматтығының алғашқы куәлігін алды. Ол: «Мен өзімді жалған азаматтықтың ар-ұятынан босаттым – менің елімді басып алған елдің, мен адалдығымды сақтаған жалғыз елімді отар ретінде ұстап тұруын жалғастырып жатқан елдің азаматтығынан» деді. Пуэрто-Риконың Жоғарғы соты және Пуэрто-Риконың Әділет министрі Пуэрто-Рико азаматтығының бар екенін және Пуэрто-Рико Конституциясында мойындалғанын растады. 2007 жылдың жазынан бастап Пуэрто-Риконың Мемлекеттік департаменті пуэрторикалықтарға Пуэрто-Рико азаматтығын беру бойынша регламент әзірледі. Пуэрто-Риконың бұрынғы Жоғарғы сотының судьясы және бұрынғы Мемлекеттік хатшы Балтасар Коррада 1997 жылы қабылданған заңға сілтеме жасап, сертификаттың заңдылығына күмән келтірді. Бұл заңды Кеннет Макклинток Эрнандес жазған, ол Пуэрто-Рико азаматтығын алу үшін АҚШ азаматтығы мен ұлтын міндетті талап ретінде белгілейді. Мари Брастың бұл әрекеті азаматтық мәселесі бойынша белсенді қоғамдық пікірталас тудырды. Мари Брас АҚШ азаматтығынан бас тартқан жалғыз пуэрторикалық емес. Мари Брастың өтінішінен кейін, тағы бірнеше пуэрторикалық азамат АҚШ азаматтығынан бас тарту үшін қажетті құжаттарды АҚШ билігіне ұсынды. «Нью-Йорк Таймс» газетінің хабарлауынша, «көптеген тәуелсіздікшілер» Мари Брастың жолын ұстанды және олар да АҚШ азаматтығынан бас тартты. Нью-Йорктегі «Эль Диарио Ла Пресса» газетінің 1998 жылғы 30 сәуірдегі санында «1998 жылғы 27 сәуірде Доминикан Республикасындағы АҚШ елшілігінде тағы он үш тәуелсіздік жақтасы өздерінің азаматтығынан бас тартқандығы» жазылған.
Кейінгі жылдар
Кейінгі жылдары Хуан Мари Брас белсенді саясаттан шығып, бұрынғы Пуэрто-Рико социалистік партиясының президенті қызметін тоқтатты. Бірақ ол тәуелсіздік идеясын қолдайтын шараларға қатысып, он жылдан астам бұрын туған қаласы Маягуэсте бірге құрған Еухенио Мария де Хостос заң мектебінде заң оқытуын жалғастырды. Өмірінің соңғы жылдарын Пуэрто-Рикодағы түрлі тәуелсіздік жақтастары арасында бірлікке қол жеткізуге арнады және саяси мәртебе мәселесі бойынша Біріккен Ұлттар Ұйымы алдында сөз сөйледі.
Өлім және мұра
Мари Брас 2010 жылдың 10 қыркүйегінде Сан-Хуан қаласында қайтыс болды. Ол өкпе қатерлі ісігінен зардап шегіп, үйінде құлап жатқан. Мари Брас қайтыс болғанын естіген соң, Маягуэс қаласының мэрі Хосе Гильермо Родригес бес күндік аза тұтуды жариялады және барлық қалалық ғимараттардағы туларды жартылай түсіріп ілуге бұйрық берді. Мэр Родригес сондай-ақ Маягуэс қаласының Хостос құқық мектебімен бірлесіп, жерлеу рәсімдерін ұйымдастыратынын хабарлады. Нюэстра-Сеньора-де-ла-Канделярия соборындағы қызметтен кейін Мари Брас Маягуэс қалалық зиратына жерленді.