Кіріспе

"Қиілдер" – Эрнест Хемингуэйдің 1927 жылғы қысқа әңгімесі. Алғаш рет 1927 жылы Scribner's Magazine журналында жарияланған, кейіннен «Әйелсіз ерлер», «Килиманджароның қарлары» және «Ник Адамс әңгімелері» жинақтарында қайта жарияланды. 1920-ші жылдардағы Иллинойс штатының Саммит қаласында өтетін оқиға, Хемингуэйдің жиі кездесетін кейіпкері Ник Адамстың, жергілікті мейрамханада боксшыны өлтіруді жоспарлап жүрген қаскөйлермен кездесуін баяндайды. Тарихшылардың деректеріне сәйкес, шығарманың бастапқы атауы «Матадорлар» болған. Хемингуэй бұл әдеби туындысы үшін қанша ақы алғаны белгісіз, бірақ кейбір мәліметтерде 200 доллар көрсетілген. Хемингуэйдің адамның өмірлік тәжірибесін бейнелеу шеберлігі, сатира қолдануы, сондай-ақ өлім, достық және өмір мағынасы сияқты тақырыптар "Қиілдерді" оның ең әйгілі және көп жинаққа енгізілген қысқа әңгімелерінің біріне айналдырды. Ол алғаш жарық көргеннен бері түрлі туындыларда бейімделді және сілтеме жасалды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

1920-ші жылдардағы Тыйым сағаты дәуірінде Саммит, Иллинойс штатында жалданып келген қылмыскерлер Макс және Аль "Генридің тамақтандыру орны" ресторанына кіреді, оны иесі Джордж мен аспаз Сэм басқарады. Олар шошқа шағы мен тауық еті сұрайды, бірақ олар әлі дайын емес екенін естіген соң, шұжық, бекон және жұмыртқадан тұратын таңғы асқа келіседі. Кенеттен Аль, ресторанның келушісі Ник Адамсты ас үйге алып барып, Сэммен бірге байлайды, ал Макс Джорджпен әңгімелесіп, олар швед боксшысы, бұрынғы ауыр салмақ категориясының чемпионы Оле Андресонды өлтіру үшін жалданып келгенін айтады. Бірақ Андресон келмейді, сондықтан Макс пен Аль оны өздері іздеуге кетеді. Олар кеткен соң Джордж Никті миссис Белл басқаратын Хирш жатақ үйіне, Андресонды жалданып келгендер туралы ескерту үшін жібереді. Ник Андресонды бөлмесінен табады, бірақ жаңалыққа ешқандай реакция көрсетпегеніне таңғалады, ол Никке ештеңе жасамауға айтады, себебі оны құтқаруға ештеңе істеуге болмайды. Ник Генридің тамақтандыру орнына оралып, Джорджқа Андресонның салқын реакциясын хабарлайды; Джордж енді Андресон үшін уайымдамайтын сияқты көрінеді, сонда Ник Саммиттен кетуге шешім қабылдайды.

Тарихи контекст

"Қиілдер" 1920 жылдары жазылды, ол кезде тыйым салу кезінде ұйымдасқан қылмыс өрісі кеңейген еді. Чикаго Аль Капоненің мекені болды, ал Хемингуэйдің өзі жас кезінде Чикагода болған. Қылмыстық топтар үшін жағдай тым қауіпті болғанда, олар "Қиілдер" оқиғасы орын алатын Саммит қаласына көшіп кетті. Оқиға жазылғанға дейін Чикаго мафиясы сол кездегі танымал боксшы Андре Андерсонды өлтіруге бұйрық берген. Оның өлтірушісі Лео Монговен 1926 жылы өлтіргеннен кейін қашып кетіп, 1927 жылы Чикаго банкирі Джон Дж. Митчелл мен оның әйелі қаза болған жол апатынан кейін ұсталды; Хемингуэй бұл апат туралы білмеген болуы мүмкін, себебі оның әңгімесі жарық көрген кезде ол туралы хабар болған жоқ. Андерсон бір кезде Джек Демпсиді жеңген, бұл Хемингуэйдің Оле Андерсон кейіпкерін жасауына себеп болған болуы мүмкін. Әңгімеде аспазды сипаттау үшін "n сөзі" кейіпкерлердің сөйлесімінде де, үшінші тұлғадан баяндауда да қолданылған. Аспаз Сэм тек осы сахнада ғана болады, бірақ ол кейін келетін сахнада да еске алынады. 1984 жылы Иллинойс штатының Оук Парк қаласындағы Оук Парк және Ривер Форест орта мектебі Хемингуэйдің Оук Парк орта мектебіндегі антологиясын жариялады, онда Хемингуэй мектеп газеті мен әдеби журналы үшін жазған қысқа шығармалары жинақталған. "Түс мәселесі" атты әңгімелердің бірінде бокс менеджері швед есімді адамды перде артына жасырып, қарсыласын жекпе-жек кезінде ұруға мәжбүрлейді; швед бұл жұмысты орындай алмайды, ал оқырманға бокс менеджері оның өміріне қастық іздеп, келісім-шарт жасауы мүмкін деген ой келді.