Кіріспе

1400 жылдардағы орта ағылшын аллитеративтік поэмасы
Тазалық (орта ағылшынша: Clannesse) – 14 ғасырдың соңында жазылған орта ағылшын аллитеративтік поэмасы. Оның белгісіз авторы, Жемшін ақыны немесе Гауэйн ақыны деп аталады, диалект және стильдік деректерге сүйене отырып, "Сэр Гауэйн және Жасыл рыцарь", "Жемшін" және "Сабыр" поэмаларының авторы болып саналады, сондай-ақ Санкт-Эркенвальдты да жазған болуы мүмкін. Бұл поэма тек Жемшін қолжазбасында, Cotton Nero A x нұсқасында кездеседі. Аталған қолжазбада "Жемшін", "Сабыр" және "Сэр Гауэйн және Жасыл рыцарь" да бар. Поэмалардың ешқайсысының атауы немесе тараулары жоқ, бірақ бөлімдер көк түсті үлкен әріптермен белгіленген, ал қолжазбада төрт поэмадан көріністерді бейнелейтін он екі сурет (немесе иллюстрация) бар. Осы поэмалардың әрқайсысы осы қолжазбаға ғана тән. Тазалық (редакциялық атау) сонымен қатар Тазалық деген редакциялық атаумен де белгілі. Cotton Nero A. x қолжазбасы Британ кітапханасында сақталады. "Тазалықтың" алғашқы толық жариялануы 1864 жылы "Ерте ағылшын мәтін қоғамы" баспасынан шыққан "Төртінші ғасырдың Батыс Мидленд диалектісіндегі ерте ағылшын аллитеративтік поэмалары" кітабында болды. Тазалық – дене тазалығының қасиеттері мен некелік махаббаттың қуанышын сипаттау. Онда үш сюжеттің мысалы келтірілген: Күн тоқырауы, Содом және Гомор қалаларының қирауы, және Белшазардың құлауы. Олардың әрқайсысы зор күшпен суреттелген, ал поэзия орта ағылшын тіліндегі ең көрнекті туындылардың бірі саналады. Әрбір жағдайда ақын оқырмандарына ластанудың қаупі мен тазалықтың қуанышы туралы ескертеді.

Жанр және поэтика

"Тазалық" – 1812 жолдан тұратын дидактикалық, уағыздық өлең. Аллитерация өлеңнің бойымен тұрақты түрде қолданылады, шамамен әр жолға үш аллитерацияланған сөз келеді. Аты-жөні белгісіз баяндаушы немесе уағыздаушы туындының барлығында бірінші жақта сөйлейді. Бұл – көптеген адамдар үшін үлгі боларлық оқиға.

Жазба

Өлеңнің алғашқы жолдары (1–50-жолдар) баяндаушының тақырыбын тазалық пен ізгілікті ласпен салыстыру арқылы айтатын сөздік бөлім қызметін аткарады. Сондай-ақ, ол Құдайдың ласты жек көретінін және лайықты киінбегендерді қуатынын көрсетеді. 51–171-жолдарда Ұлы той туралы мысал келтіріледі. 171–192-жолдармен түсіндірілген бұл үлгі алдыңғы киім туралы метафорадан тікелей туындайды және тыңдаушылардың тазалыққа назар аударуын қамтамасыз етуге арналған. Содан кейін 193–556-жолдар Құдайдың кешірімі мен қаһары туралы айтады, Періштелердің құлауы, Адам мен Хауаның құлауы (Төрелік кітабы 3), және Нұхтың оқиғасы (Төрелік кітабы 6:5–32, 7, 8) (өлеңнің алғашқы маңызды үлгісі) арқылы осы құдайлық қасиеттерді көрсетеді. 557–599-жолдардағы ауысу бөлімінде Құдайдың күнәға, әсіресе тәлкеуге қалай реакция жасайтыны туралы түсінік беріледі. Екінші үлгіде ақын Ыбырайым мен Луттың оқиғаларын қайталайды (Төрелік кітабы 18:1–19, 28) (600–1048-жолдар), соның ішінде ақын түсінгендей, Өлі теңіздің сипаттамасы да бар. Тағы бір ауысуда (1050–1148-жолдар) баяндаушы екінші үлгінің символикасын түсіндіреді және Құдайдың өте кекшіл екенін айтып аяқтайды. Үшінші және ең ұзақ үлгі (1149–1796-жолдар) Небухаданасардың Иерусалимді басып алуы және ғибадатхана қазынасының Вавилонға көшірілуі туралы айтады, онда патша оларға құрметпен қарады. Бірақ Небухаданасар қайтыс болғаннан кейін, оның орнына құмарлықтарына берілген Белшазар билікке келді. Өте зор той кезінде ол ғибадатхана ыдыстарын әкеліп, олармен барлығына тамақ беруді бұйырды. Содан кейін Құдай оны жазалауға бел буды. Бір алып қол пайда болып, қабырғаға жазу жазып, жоғалып кетеді. Ешкім бұл жазуды түсіндіре алмайды. Патшайымның ұсынысымен Даниял шақырылып, ол үш сөзді түсіндіріп, Белшазардың құлауын болжайды. Қорытындысында (1797–1812-жолдар) баяндаушы тазалықсыздық Құдайды ашуландырады, ал тазалық Оны қуантады деп қорытындылайды.

Автор

"Жемшін ақынының" (немесе ақындардың) нақты аты белгісіз болғанымен, оның туындыларын зерттеу арқылы оның жайында белгілі бір қорытындылар жасауға болады. Түпнұсқа қолжазба академиялық ортада Cotton Nero A. x деп белгіленеді, бұл атау жүйесі оның иелерінің бірі, Роберт Коттон – Шропшир/Чешир әулетінен шыққан ортағасырлық ағылшын мәтіндерін жинаушы қолданған. Коттон қолжазбаны иеленгенге дейін, ол Йоркширдегі Генри Савиллдің кітапханасында сақталған. Оның бұрынғы иелері туралы мәлімет аз, және 1824 жылға дейін, Томас Уортонның тарихының Ричард Прайс редакциялаған екінші басылымында жарияланғанға дейін, ол көбіне белгісіз болып келді. Қазір Британ кітапханасында сақталып тұрған бұл қолжазба 14 ғасырдың соңына жатқызылады, демек ақын Джеффри Чосер – "Кентерберилік әңгімелердің" авторымен замандас болған, бірақ олардың кездесуі екіталай. "Жемшін" қолжазбасында табылған үш туынды – "Сер Гауэйн және Жасыл рыцарь", "Сабыр" және "Жемшін" – көбінесе Стаффордшир/Солтүстік Шропшир/Чешир аймағынан шыққан авторға жатқызылады. Алайда, бұл өлеңдерді түпнұсқа автор емес, көшіруші жазған. Төрт өлеңнің де бір автордың туындысы екенін нақты көрсететін дәлел болмаса да, диалект, өлең құрылысы және тілдік ерекшеліктерді салыстыру арқылы бір авторлыққа нұсқаулар табылды. Бүгінгі күні ақын туралы мәліметтер көбінесе жалпы сипатта болады. 1925 жылы Ж.Р.Р. Толкин мен Э.В. Гордон мәтіннің сілтемелерін, стилін және тақырыптарын зерттегеннен кейін мынадай қорытынды жасады: Ол – адал және ойлы адам, бірақ юмордан да мүлдем шеттенбеген; теологияға қызығушылық танытқан, бірақ кәсіби емес, әуесқой деңгейінде білімді болған; латын және француз тілдерін білген, француз әдебиетін жақсы оқыған, романтикалық және нұсқаулық кітаптарды ұстаған; бірақ оның туған жері Англияның Батыс Мидлендс аймағы болған – оның тілі, өлең құрылысы және суреттемелері осыны көрсетеді. Авторлыққа ең көп ұсынылатын үміткер – Чеширдегі Джон Масси. Ол "Жемшін ақынының" диалекті аймағында өмір сүргені мәлім, және ол "Сент Эркенвальд" поэмасын жазған деп саналады, кейбір ғалымдар оның стилі "Гауэйнмен" ұқсас екенін айтады. Алайда, кейбір зерттеушілер "Сент Эркенвальдты" "Гауэйн ақынының" заманынан кейінгі кезеңге жатқызады. Сондықтан, авторлықты Джон Массиге жатқызу әлі де даулы, ал көптеген сыншылар "Гауэйн ақынының" кім екенін білмейді.

Техника

Ол білім берудің ойға қонымды әдіс-тәсілдерін ойын-сауықпен ұштастырады (Горацийдің "utile et dulce" принципі) және негізінен Киелі кітаптардағы оқиғаларға ден қояды. Періштелердің құлауы туралы сілтеме псевдоэпиграфтардан алынған. Мысалдар келтіріп, оларды моральдық қағидаларды көрсететін дәлелдер ретінде түсіндіру тәсілі орта ғасырлық уағыздарға тән. Мұнда ақын үш мысал келтіріп, олардың арасындағы көшулерде түсіндірме береді.

Басылымдар

Эндрю, Малкольм және Уолдрон, Рональд. 2002 жыл. "Жемше қолжазбасының өлеңдері". Беркли: Калифорния университетінің баспасы. (4-ші басылым) Густафсон, Кевин, ред. 2010 жыл. "Тазалық". Питерборо, ОН: Broadview Press. / 1551113996. Вантуоно, Уильям, ред. (1984) "Жемше өлеңдері": жинақ. Нью-Йорк: Garland Pub. (1-том) (2-том) Орта ағылшын және қазіргі ағылшын тілдеріндегі мәтін.

Аудармалар

Финч, Кейси. "Жемшекті ақынның толық шығармалары" 1993 ж. Беркли: Калифорния университетінің баспасы.

Комментарийлер мен сын

Гамильтон, Рут Е. "Сөздердің күші және повестьтердің күші: Тазалық" Ортағасырлық зерттеулер, 3: 162–173.
Морс, К. С. "Квесте" және "Тазалық" шығарған үкімнің үлгісі". Колумбия: Миссури университетінің баспасы, 1978.
Кейзер, Э. Б. "Құштарлық және ортағасырлық гомофобия: Тазалықтағы және оның контекстіндегі жыныстық ләззаттың заңдастырылуы". Нью-Хейвен, Коннектикут: Йель университетінің баспасы, 1997.
Кейзер, Элизабет. "Тазалықтың мерекелік әдеп-нормалары". Ларри Д. Бенсон және Джон Лейерле редакциялаған "Шығармашылық әдебиет" кітабында. Лондон, 1980.
Келли, Т. Д. және Дж. Т. Ирвин. "Тазалықтың мәні: Мысал – тиімді белгі". Ортағасырлық зерттеулер 35: 232–260.
Леклайдер, Дж. К. "Тазалық: Құрылым және мағына". Вудбридж, Суффолк, Ұлыбритания; Рочестер, Нью-Йорк, АҚШ: Д.С. Брюер, 1997.
Шрайбер, Эрл Г. "Кланнесстің құрылымдары". Бернард С. Леви және Пол Э. Сармах редакциялаған "14 ғасырдағы аллитеративтік дәстүр" кітабында. Кент, Огайо штаты: Кент штатының университетінің баспасы, 1981.