Кіріспе

Австралиядағы жұмысшылардың, кәсіподақтардың және жұмыс берушілердің құқықтары мен міндеттері Австралия еңбек заңы жұмыс істейтін адамдардың құқықтарын, кәсіподақтардың рөлін және жұмындағы демократияны, сондай-ақ бүкіл ел және штаттардағы жұмыс берушілердің міндеттерін белгілейді. 2009 жылғы «Әділ еңбек туралы» заңға сәйкес, Әділ еңбек комиссиясы ұлттық ең төменгі жалақыны белгілейді және әділ жұмыс уақытын, мерекелерді, ата-аналық демалысты және жұмыс орнының қауіпсіздігін қамтамасыз ететін ұлттық жұмыспен қамту стандарттарын қадағалайды. FWC сонымен қатар 2024 жылы 150-ге жуық жұмыс салаларына қолданылатын, ең төменгі жалақы мөлшерлемелерімен, еңбекақысының артық сағаттары, демалысы, ақылы демалысы және зейнеткерлікке шығар кезде зейнетақы төлеуге қосымша құқықтар бар заманауи келісімдерді жасайды. Бұл құқықтардан өзге, кәсіподақтар мен жұмыс берушілер өз жұмыс орындарында жалақы мен жағдайды жақсарту үшін кәсіпорындық келісімдер жасауға жиі келіседі. 2024 жылы ұжымдық келісімдер жұмыскерлердің 15%-ын қамтыды, ал жұмыскерлердің 22%-ы «уақытша» деп саналды, яғни олар басқа жұмыскерлерге қарағанда көптеген қорғау шараларынан айырылады. Австралияның ұжымдық әрекеттерге қатысты заңдары дамыған елдердегі ең шектеулі заңдардың қатарына жатады, сондай-ақ Австралияда жұмыскерлердің дауыс беру және корпоративтік кеңестерде жұмысшы директорларын сайлау құқығын қорғайтын жалпы заң жоқ, бұл құқық көптеген басқа да бай OECD елдерінде бар. Жұмында теңдік 2009 жылғы «Әділ еңбек туралы» заң, 1975 жылғы «Расалық кемсітуге қарсы заң», 1984 жылғы «Жыныстық кемсітуге қарсы заң», 1992 жылғы «Мүгедектікке қарсы заң», 2004 жылғы «Жасқа байланысты кемсітуге қарсы заң» және көптеген штаттық заңдармен қамтамасыз етіледі. Шағымдар Әділ еңбек комиссиясына, Австралияның Адам құқықтары жөніндегі комиссиясына және штаттық реттеуші органдарға берілуі мүмкін. Бұл жүйеге қарамастан, теңсіз ата-аналық демалыс және жауапкершілік, жұмыстың бөлінуі және ксенофобияның тарихи үлгілері салдарынан гендерлік жалақы айырмашылығы 22%-ды, ал аборигендердің жалақы айырмашылығы 33%-ды құрайды. Бұл теңсіздіктер көбінесе бір-бірімен байланысты және жалпы табыс пен қауіпсіздік теңсіздігімен күшейеді. Жұмыс орнының қауіпсіздігін қамтамасыз ету заңдарына жұмыстан босату туралы алдын ала хабарлау, жұмыстан босатудың себебін көрсету және жұмыстан босату төлемдерін беру кіреді. Алайда, бұл қорғау шаралары уақытша жұмыс істейтін немесе шағын жұмыс орындарындағы жұмыскерлер үшін көбінесе төмендетіледі. Үкімет фискалдық саясат арқылы, ал Австралияның Ұлттық банкі ақша-кредиттік саясат арқылы толық жұмыспен қамтуға кепілдік беруге тиіс, бірақ соңғы онжылдықтарда жұмыссыздықты 2% немесе одан төмен деңгейде ұстауға қатысты бұрынғы міндеттемелер орындалмады. Австралия жоғары кірісті елдермен ұқсастықтарды бөліседі және Халықаралық Еңбек Ұйымының кейбір конвенцияларын іске асырады.

Тарих

Австралияның алғашқы федералдық еңбек құқықтары 1901 жылы Австралия Конституциясы қабылданғаннан кейін пайда болды, бірақ заң бұрыннан-ақ колониялардағы еңбек қатынастарын реттеген, көбінесе еңбек бостандығын зорлықпен басып тастаған. Австралия жерін британдық империяның көшпендері күштеп иеленді, олар Ботани шығанағында тоқтады, содан кейін 1780 жылы шығыс континенттің иесі екенін жариялады. Американың тәуелсіздік соғысында АҚШ-қа аумақтарын жоғалтқаннан кейін, Ұлыбритания 1788 жылы Сиднейде 1400 қоныс аударушы мен сотталғандардан жазалау колониясын құрды. Колонизациядан бұрын Австралияда шамамен 1,2 миллион абориген тұрған, бірақ еуропалық қоныс аударушылармен байланыс нәтижесінде шамамен 80% адам шешек және басқа аурулар салдарынан қаза тапты. Келесі ғасырдағы Австралия шекаралық соғыстарында шамамен 115 000 абориген қаза болды немесе қырғынға ұшырады, әсіресе Квинслендте. Австралияның аборигендерінің еңбек күштері әдетте аң аулау және жинау негізінде ұйымдастырылды, тайпалар ішінде және арасында, сондай-ақ ұлттық топтар арасындағы сауда арқылы ынтымақтастықпен жұмыс істеді. Керісінше, британдық еңбек көбінесе мәжбүрлі болды, британ аралдарынан тұтқындардың үздіксіз ағыны келіп тұрды, олардың қылмыстары көбінесе кедейлікпен немесе жақсы жалақы табуға тырысумен байланысты болды. Мысалы, R v Lovelass ісінде Дорсеттегі Толпудлде бес шаруа жұмысшысының тобы жалақылары аптасына тоғыз шиллингтен алты шиллингке дейін төмендетілгендіктен кәсіподақ құрды. Олар 1797 жылғы Заңсыз ант беру және 1799 жылғы Заңсыз қоғамдар туралы заң бойынша айыпты деп танылып, Сиднейге жер аударылды. Халықтың жаппай қолдауы мен наразылығы осы бес адамның Толпудл шейіттері ретінде танылуына әкелді, олар ақырында кешірілді. Австралияның 1851 жылғы алтын асығы кезінде халық саны үш есеге артып, бір миллионнан астам көшпендерге жетті, ал үкімет алтын іздеу үшін лицензиялық алым салуға тырысқанына қарсы наразылықтар болды (алтын табылды ма, жоқ па). 1854 жылы 3 айға 2 фунт стерлинг болған кезде қатаң және қатыгездікпен орындалу Баллараттағы Эврика бекінісіне әкелді, онда көтерілісшілер алымды тоқтатуды, үкіметте демократиялық өкілдік пен қару талап етті. Бекініс бұзылып, оның басшылары өлтіріліп немесе тұтқындалып, сотқа тартылса да, қазылар алқасы барлығын ақтады, алтын лицензиясы төлемі экспорттық салықпен ауыстырылды және кеншілер Виктория заң шығарушы жиналысында дауыс беру құқығын алды. Алайда Австралияның барлық колонияларында еңбек құқықтарының саны аз болды. Заңдар жүйелі түрде кемсітушілікке ұшырады, әсіресе жыныс және нәсіл негізінде, 1901 жылғы Иммиграциялық шектеу туралы заңнан бастап Ақ Австралия саясатында бекітілді. Кәсіподақтар құру құқығы осал болды, әділ еңбек үшін ұжымдық іс-қимыл жасауға ешқандай оң құқық болған жоқ, сондай-ақ әділ жалақыға немесе жұмыс орнының қауіпсіздігіне заңнамалық құқық болған жоқ. Оның орнына, 1890 жылғы Австралия теңіз дауына, 1892 жылғы Брокен Хилл кеншілерінің ереуіліне және басқаларға жауап ретінде Оңтүстік Австралия, Жаңа Зеландия, Жаңа Оңтүстік Уэльс және ақырында Федерация өндірістік қақтығыстар мен ереуілдерді төрелік жүйесімен ауыстыруға тырысты. 1901 жылы Австралия Федерациясында Конституцияның 51-бабы (xxxv) «Коммунельттің бейбітшілігі, тәртібі және жақсы үкімет туралы заңдар жасауға» қабілеттілігін берді. Бұл 1904 жылғы Коммуналдық келісім және төрелік туралы заңды қабылдауға қолданылды, онда «даулар» кәсіподақтар мен жұмыс берушілер арасындағы федералды юрисдикцияны тудырды, бұл ереуілдерді заңсыз немесе қажетсіз ету үшін жасалды, бірақ іс жүзінде ереуілдер «жиі кездесетін» болды. Коммуналдық келісім және төрелік соты (CCCA) дауларды тыңдай алады және егер келісімге қол жеткізілмесе, сала бойынша әділ жалақы мен жағдайларды «сыйлық» бере алады немесе кез-келген «өндірістік мәселелерді» реттей алады. Билікте қолайлы үкіметтер болған кезде кейбір соттар прогрессивті болды, ал тарихи «Harvester» ісі бойынша CCCA жұмыс беруші Хью Виктор Маккейдің егін жинау машиналарын жасағанын анықтады. Ол 1906 жылғы Акциздік тариф туралы заңға сәйкес «әділ және ақылға қонымды жалақы» төлеуге немесе экспортқа акциз салығын төлеуге міндетті болды. «Әділ және ақылға қонымды» деген Higgins J «әлеуметтік қоғамда адам ретінде қаралатын орташа қызметкердің қалыпты қажеттіліктеріне» байланысты болды және бұл «әдеттегі, бірақ тең емес, бәсекеге, еңбек үшін «нарықтың қимылына», бір жағынан нанға деген қысыммен, екінші жағынан пайдаға деген қысыммен» байланысты болды. Бұл Австралияның әділ еңбек регламентінің негізін құрады, бірақ R v Barger ісі 1908 жылы тез арада 1906 жылғы Акциздік тариф туралы заңды жойды, федералдық салық билігін еңбек жағдайларын тікелей емес жолмен реттеу үшін қолдануға болмайды деді. 1956 жылы R v Kirby CCCA конституциялық емес сот екенін мәлімдеді, өйткені ол сот және дауларды төрелік ету билігін бірге ұстады. Сондықтан CCCA-ны алмастыру үшін жаңа Коммуналдық келісім және төрелік комиссия төрелік ету функцияларын жүзеге асырды, ал Коммуналдық өнеркәсіптік соты оның өкілеттіктерін қабылдады және 1977 жылы Федералдық сотқа біріктірілді. Австралиялық жұмысшылар 1980 жылдарға қарай әлемдегі ең байлардың қатарында болды, бірақ Парламент АҚШ және Ұлыбритания үлгілерін ұстанды, салалық ұжымдық келісімдер мен сыйлықтарды азайтуға тырысты, бұл «өнімді инновацияларды» тоқтатты деп сенді. 1983 жылғы Боб Хоуктің Австралия Еңбек партиясы мен Австралия Кәсіподақтар кеңесі арасындағы Бағалар және табыстар келісімінде бүкіл сала бойынша жалақыны арттыруға және кәсіпорындар деңгейінде өнімділік артса, одан әрі төлемдер жасауға келісім болды. Бұл тәсіл 1988 жылғы Өнеркәсіптік қатынастар заңында бекітілді, онда салалық сыйлықтар тек ең төменгі қауіпсіздік желісін қамтамасыз етті, кәсіпорындармен келісімдер жоғары жалақыға сертификатталған келісімдерді жасады, ал кәсіподақтар мен жұмыс берушілер белгілі шарттар орындалса, ереуілдерді қоса алғанда, ұжымдық іс-қимылдарға қатыса алады. 1993 жылғы Өнеркәсіптік қатынастар реформасы заңы әділетсіз босату туралы ережелерді қосты, сондай-ақ кәсіподақ емес жұмыс орындары да мақұлданған артықшылықпен ұжымдық келісімдер жасай алады, сыйлықтармен салыстырғанда «кемшілік болмады» және жұмысшылар келісім туралы жеткілікті түрде хабардар болды. Бұл заңдар Конституцияның сауда, корпорациялар және сыртқы қатынастар билігіне сүйенді, төрелік билігіне емес, өйткені Жоғарғы сот бұл еңбек заңдарының негізді негізі екенін көрсетті. Сонымен қатар, Гаф Уитлам үкіметі 1975 жылғы Бірқатар дискриминация заңын қабылдады, ол жұмыста нәсіл негізінде тең қарау құқығын құрды, Хоук үкіметінің 1984 жылғы Жыныс дискриминациясы заңы жыныс негізінде дискриминацияны тыйымдады, ал 1992 жылғы Мүгедектік дискриминациясы заңы және 2004 жылғы Жасы дискриминациясы заңымен бірге шағымдар Австралияның Адам құқықтары комиссиясына, сондай-ақ соттарға дискриминацияға қарсы нормалардың бұзылуы үшін берілуі мүмкін болды. Сондай-ақ Хоук-Китинг үкіметі кезеңінде 1993 жылғы Зейнетақы индустриясы (қадағалау) заңы қабылданды, ол жұмыс орны зейнетақысын ұсынатын зейнетақы тақталарында кемінде тең қызметкер немесе бенефициар сайлау құқығын қамтамасыз етті, бірақ Эбботт үкіметі қолданыстағы кеңес тағайындаған «тәуелсіз» мүшелерді қосу арқылы қорғауды азайтты. Джон Ховард басқаратын Либералдық коалиция қайтадан билікке келгеннен кейін, 1996 жылғы Жұмыс қатынастары заңы сыйлықтар үшін рұхсат етілген мәселелерді 20 мәселеге дейін азайтты және жеке жұмысшылар мен жұмыс берушілер арасында сыйлықтардан нашар болатын «Австралиялық жұмыс келісімдерін» жасауға мүмкіндік берді. Сондай-ақ ол кәсіподақпен байланысудан «босатылған» бостандық құрды және сыйлықтардағы кәсіподақтарға басымдық беру бөлімдерін тыйым салды. Ховард үкіметі 2004 жылы қайта сайланғаннан кейін 2005 жылғы Жұмыс қатынастары (Жұмыс таңдауы) заңын қабылдады. Бұл салалық сыйлықтарды жойды, жұмыс орындарында 100-ден кем қызметкері бар жұмыс берушілер үшін әділетсіз босатудан қорғауды жойды, ұжымдық келісімдерге кәсіподақтар енбеді (тек келіссөз агенттері), ...

Еңбек саласындағы құқықтар мен келісімдер

Австралиядағы еңбек қатынастары келісімшартпен басталады және әділ жалақы мен еңбек жағдайларына қатысты негізгі құқықтарды қамтиды. Көптеген құқықтар "жұмыскерлерге" (өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға емес) тиесілі, олар жұмыс берушілермен салыстырылғанда келіссөз жүргізуде жүйелі түрде тең емес жағдайда болады, әдетте корпоративтік құрылымда ұйымдастырылады. Заң бойынша, құқықтар жұмыс берушілер жүргізетін келісімшарт шарттарынан жоғары тұрады. Келісімшарт – тараптардың өзара келісімімен жасалған келісім, ал ортақ құқық пен заңдар белгілі бір құқықтарды анықтайды, мысалы, жеткілікті жұмыс уақыты, қауіпсіз еңбек ортасы және кейде адалдық. Бұдан өзге, 2009 жылғы Әділ еңбек туралы заңға сәйкес, Әділ еңбек комиссиясы ұлттық ең төменгі жалақыны, қазіргі заманғы еңбек сыйлықтарындағы ең төменгі жалақы деңгейлері жүйесін белгілейді және кәсіподақтар мен жұмыс берушілер арасындағы ұжымдық келіссөздерді бақылайды. Ұлттық еңбек стандарттары стандартты 38 сағаттық жұмыс аптасы, кемінде 28-37 күн жылдық еңкіш және мерекелер, сондай-ақ ұзақ жыл қызмет аткеру демалысы бойынша құқықтардың ең төменгі деңгейін белгілейді. Әділ еңбек комиссиясы бекіткен қазіргі заманғы еңбек сыйлықтарында 2024 жылы 150 жұмыс саласы үшін жұмыс уақыты, өзгерістерге қатысты кеңесу, даулар және икемділік туралы талаптар болуы керек, сондай-ақ, әдетте, қосымша құқықтар қарастырылады, мысалы, үстеме жұмыс үшін жоғары төлем, демалыс, көптеген мерекелер және зейнетақы, адамдарға лайықты зейнеткерлік кірісін қамтамасыз ету үшін. Сонымен қатар, ата-аналар арасында бөлісетін кемінде 20 апталық төленетін демалысқа құқық бар, ал Әділ еңбек комиссиясы гендерлік жалақы айырмашылығын жоюға міндетті, себебі бұрынғы сыйлықтар мен ұжымдық келісімдерде ата-аналар демалысын теңестіру және ұзарту жұмысы тиісті деңгейде жүргізілмеген. Дамыған Еуропалық ынтымақтастық және даму ұйымының (ОЭСР) елдерінен айырмашылығы, Австралия заңдары жұмыс берушілерге қызметкерлерді "уақытша" деп белгілеуге және төленетін демалыс немесе жұмыс орнының тұрақтылығы сияқты жалпы құқықтардан айыруға мүмкіндік береді, оның орнына номиналды 25% үстеме жалақы төленеді, тіпті нарықтық жалақы іс жүзінде төмендетіліп, осы "уақытша жұмыс үстемесін" жойған жағдайда да: 2024 жылы Австралия қызметкерлерінің 22% уақытша жұмыспен қамтылған.

Құқықтардың қолданылу аясы

Халықаралық құқықта "әркімнің" әділ еңбекақы алуға, тең қаралуға, кәсіподаққа қосылуға, ұжымдық әрекет жасауға және жұмыс орнының қауіпсіздігін қоса алғанда, әлеуметтік қамсыздандыруға құқығы бар. Дегенмен, 2009 жылғы Әділ еңбек туралы заң бойынша, сыйақы, ақылы демалыс, ұжымдық келіссөздер және жұмыс орнының қауіпсіздігі сияқты құқықтар кімге тиесілі екендігі "тәуелсіз мердігерге" қарағанда қызметкер екендігіне байланысты. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл айырмашылық қызметкерлердің келіссөз жүргізу қабілетінің жүйелі түрде тең емес екендігіне негізделген, сондықтан жұмыс беруші таңған "қабылда не қалдыр" шартында жоғалып кетуі мүмкін оң құқықтық талаптар қажет болды. Жалпы құқық қызметкерлерді өз құқықтары үшін жауапты немесе мемлекетке жүгінген жеке кәсіпкерлерден (мысалы, жұмыс орны мен еңбек жағдайларын бақылау) ажыратты. Соттар жұмысшылардың "өз кәсібін немесе бизнесін" жүргізіп отырғандарын сұрады және шарттарды шындықты көрсетпей, жасыратындықтан қарастырды. 1988 жылы бір сот: "Тараптар әтештің барлық белгілеріне ие нәрсені жасап, оны үйрек деп атап, басқалар оны үйрек деп тануын талап ете алмайды" деді. Бақылаудан басқа, соттар көптеген факторларды қарастырды, соның ішінде жұмыс жеке орындалған ба, жұмысшы басқалар үшін жұмыс істейді ме, төлеу әдісі, жабдықтарға иелік ету, сауда белгілері, жақсы ниет және кім пайда алды немесе шығынға ұшырады. Алайда, осы дәстүрге және халықаралық стандарттарға қарсы, Жоғарғы Сот ZG Operations Australia Pty Ltd v Jamsek ісінде Федералды сотты күшін жойып, өз көліктерін сатып алуға мәжбүр болған жүргізушілердің, олар жұмыс берушінің сауда белгілерін тасығанмен, тек компания үшін жұмыс істегенмен және ондаған жылдар бойы жұмыс істегенмен де қызметкер емес деп шешті. Жүргізушілер бастапқыда қызметкер ретінде келісімшарт жасасқан, бірақ 1985 жылы олардың келісімшарттары біржақты өзгертіліп, олар өздігінен жұмыс істейтіндер деп есептелді. Алайда соттың пікірінше, "жоғары сауда-саттық күшінің қолданылуы жасалған келісімдердің мәні мен салдарына әсер етпейді" және туындаған әділетсіздікке қарсы талаптарды "жағдайдың "шындығын" іздеудің қараңғылық тұғырымен жасырын түрде жасауға болмайды". Бұл пікір, кеңінен сындарға ұшыраған, 2009 жылғы Әділ еңбек туралы заңның 15AA(1) бабында өзгертілді, онда қызметкер "жеке тұлға мен адам арасындағы қарым-қатынастың нақты мәнін, практикалық шындығын және шынайы сипатын анықтау арқылы анықталады" және (2) "қарым-қатынасты реттейтін келісімшарттың шарттарын ғана емес, сонымен қатар қарым-қатынастың тұтастығына қатысты басқа да факторларды, соның ішінде келісімшарттың іс жүзінде қалай орындалатынын ескере отырып қарастыру керек". Салыстырмалы түрде, бай юрисдикциялар қызметкердің мәртебесі мен құқықтарын шындыққа, келіссөз жүргізу қабілетіне және заңның мақсатына негіздеп анықтайды және келісімшарттың сәйкес келмейтін шарттарын елемеді. 2009 жылғы Әділ еңбек туралы заңның 357-бабы тәуелсіз келісімшарт екендігі туралы жалған мәлімдеме жасағаны үшін азаматтық-құқықтық шараларды белгілейді. Алайда, халықаралық стандарттармен салыстырғанда, дұрыс жіктеме көбінесе соттардың мақұлдауымен жүзеге асырылады. Істің бес негізгі түрі бар. Біріншіден, ақы төленбейтін тағылымдамаларға рұқсат берілді, бірақ бір жағдайда бұл шектеу екі аптаға дейін болды. Екіншіден, жеке тұлғалық корпорацияларды коммерциялық (жұмыспен емес) келісімшарт арқылы оңай құруға болады, бірақ ACE Insurance Ltd v Trifunovski ісінде Федералды сот корпорация арқылы келісімшарт жасасқан сақтандыру агенттері, кеңсе көмекшілерін жалдағанмен де қызметкер болып табылады деп шешті. Үшіншіден, еңбек күшін жалға алу (немесе агенттік жұмысы) бойынша жасалған келісімдер Building Workers' Industrial Union of Australia v Odco Pty Ltd ісінде адамдарды өздері жұмыс істейтін тарапқа қатысты өздігінен жұмыс істейтіндер ретінде жіктеуге мүмкіндік берді, сондықтан тіпті 22 жастағы рюкзакпен жұмыс істейтін жұмысшы құрылыс алаңында жұмыс істейтін өзін-өзі жұмыспен қамтыған деп саналды. Тіпті еңбек күшін жалға алу агенттігі жұмыс берушінің толық меншігіндегі еншілес компания ретінде құрылған жағдайда да, сот бұл заңды деп тапты. Сонымен қатар, FWO v Valuair Ltd (No 2) ісінде Федералды сот Qantas компаниясының Жаңа Зеландияда тіркелген толық меншігіндегі Jetstar еншілес компаниясын Австралиядағы жұмыскерлерге австралиялық қызметкерлерге қарағанда төмен жалақы төлеп жұмыс істеу үшін пайдалана алатынын, кәсіподақ келісімін бұзуға болатынын шешті. Соттың пікірінше, жұмыс Австралияда жасалғаны жеткіліксіз, және келісімшарттар шетелдік корпорациялармен шетелде жасалғаны маңызды. Төртіншіден, франчайзилер 1998 жылғы Сауда тәжірибесі (әділ сауда) туралы заң бойынша ақпаратты жариялауға, франчайзилердің еркін қауымдасуына, келісімшарттарды әділсіз тоқтатуға тыйым салынған және 2009 жылғы FWA заңының 558A-C баптарына сәйкес, олар актіні бұзған жағдайда, олардың салдарынан туындаған жағдайды білуі және алдын алу шараларын қабылдауы керек. 2018 жылғы Құлдықпен күрес заңы корпорациялардың күшпен еңбек етуді болдырмау үшін "міндетті тексеру" талаптарын да қамтиды, бірақ директорлардың ниетіне (немесе білмейтініне) қарамастан, жауапкершілік немесе жеке жауапкершілік жүктемейді. Соңғысы, Gupta v Uber Australia Pty Ltd ісінде Әділ еңбек комиссиясы Uber Eats жүргізушісінің қызметкер емес екенін қабылдады. 2009 жылғы Әділ еңбек туралы заңның 15P бабы бұл шешімді кері қайтарады, "қызметкерге ұқсас жұмысшының" "төмен келіссөз жүргізу қабілеті", төмен жалақы және төмен билік деңгейін ескере отырып, бірдей құқықтары болуын талап етеді. "Қызметкерге ұқсас жұмысшылар" және көлік тасымалымен айналысатын мердігерлер Әділ еңбек комиссиясына "Ең төменгі стандартты бұйрық" немесе "Нұсқаулық" алуға және цифрлық еңбек платформасымен ұжымдық келісімдер жасауға өтініш бере алады. Бұйрықтар мен нұсқаулықтар төлем, шегерімдер, жұмыс уақыты, есеп беру, сақтандыру, консультациялар, өкілдік, делегаттардың құқықтары және шығыстарды өтеу сияқты шарттарды қамтуы мүмкін. "Қызметкерге ұқсас жұмысшылар" Әділ еңбек комиссиясына әділетсіз деактивация, әділетсіз тоқтату және әділетсіз келісімшарттар бойынша да шағымдануға құқылы.

Жалақылар, сыйақылар және қосымша ақы

Австралиялық жұмысшылардың жалақыны арттыруының бір жолы – кәсіподақтар арқылы ұжымдық келіссөздер жүргізу, бірақ 2009 жылғы Әділ еңбек туралы заң сонымен қатар ұлттық ең төменгі жалақыны және жұмыс орнының саласына байланысты ең төменгі жалақы мөлшерлемелерін белгілейді. FWA 2009-дың 14-бабы федералды конституциямен реттелетін барлық «ұлттық жүйедегі жұмыс берушілерге» қатысты, ал барлық штаттар өнеркәсіптік мәселелер бойынша өз өкілеттіктерін (Батыс Австралиядан басқа) Федерацияға бергенімен ол олқылықтарды жапты. Біріншіден, Fair Work Commission әр жыл сайын барлық қызметкерлер үшін, ерекше «қазіргі заманғы сыйлықтармен» қамтылмаған негізгі «ұлттық ең төменгі жалақыны» белгілейді. 2023 жылдың шілдесінен бастап ұлттық ең төменгі жалақы сағатына 23,23 доллар немесе 38 сағаттық жұмыс аптасына 882,80 доллар болды. 284-бапқа сәйкес, оның «ең төменгі жалақы мақсаты» өнімділікті арттыруды, бәсекеге қабілеттілікті, инфляцияны және жұмыспен қамтудың өсуін, гендерлік теңдікті қамтамасыз ету қажеттілігін, жұмыспен қамтуды арттыру арқылы әлеуметтік интеграцияны, төмен жалақы алатын адамдардың қажеттіліктерін және жас, оқу және мүгедек қызметкерлерге әділ жалақы төлеуді ескеруі тиіс. Екіншіден, «қазіргі заманғы сыйлықтарды» Fair Work Commission белгілейді. 2024 жылы әртүрлі жұмыс орындарының салаларын қамтитын 150 сыйлық болды. Олардың жалақы мөлшерлемелері қызметкерлердің тәжірибесіне, біліміне және дағдыларына байланысты. Мысалы, «Құқықтық қызметтер сыйлығы 2020» кеңсе және әкімшілік қызметкерлерге (бірақ заңгерлерге емес) «1-ден 6-ға дейінгі деңгейлер» үшін апталық ең төменгі мөлшерлемелерді белгілейді, «Австралияның резервтік банкі сыйлығы 2016» жылдық жалақыға «1-ден 5-ке дейінгі деңгейлерді» белгілейді, ал «Жоғары білім беру саласы – Академиялық қызметкерлер – сыйлығы 2020» толық уақытты қызметкерлер үшін жылдық жалақымен және салыстырылатын сағаттық жалақы мөлшерлемелерімен 24 деңгейлі жалақы шкаласын белгілейді. Бұл сыйлықтар, әдетте, кәсіпорындық келіссөздер арқылы белгіленген жалақылардан әлдеқайда төмен, бірақ бәсекелестіктің теңсіздігін болдырмау үшін ең төменгі шекараны белгілеуге арналған. FWC-нің 134-бап бойынша мақсаттары – жұмыстың қауіпсіздігін арттыру, гендерлік теңдікті қамтамасыз ету, келіссөздерді ынталандыру және бәсекеге қабілетті экономиканы дамыту. FWA 2009-дың 158-бабына сәйкес, сыйлықпен қамтылған жұмыс беруші, қызметкер немесе кәсіподақ сыйлықты өзгерту туралы өтініш бере алады. Көп жағдайда 21 жасқа дейінгі «жас» қызметкерлерге төмен жалақы төленеді және олар жасқа байланысты кемсітушілік заңдарынан осы тұрғыда босатылады, себебі бұл жастардың жұмыссыздығын азайтуы мүмкін деген теория бар, бірақ Жаңа Зеландиядағы тәжірибе көрсеткендей, жастарға төмен жалақы төлеу оларды жұмыс іздеуге ынталандырмайды және жас мөлшерлемелерін жою жастардың жұмыспен қамтуына әсер етпеді. Көптеген сыйлықтар басқарушылық қызметкерлерді қоспағанда, дәстүрлі түрде қамтылмаған «қызметтік рөлінің жоғарылығына» байланысты адамдарды алып тастауы керек, ал 2023 жылы 167 500 доллардан астам жалақы алатын «жоғары табыс иелері» жылдық табысқа кепілдік берілген жағдайда сыйлықтан босатылуға келісе алады. Бұл дегеніміз, егер кәсіпорындық келіссөздер оларды қамтымаса, әділ жалақы мөлшерлемелері басқалардың жалақысын азайтатын атқарушы жалақыны ұрлауға кедергі келтірмейді. Үшіншіден, кәсіпорын келісімдері бар, олар кәсіподақтар мен жұмыс берушілер арасында келісілген жалақы мөлшерлемелері жоғары болады және 57-бапқа сәйкес кез келген салалық сыйлықты алмастырады. Алайда 2012 жылы кәсіпорын келісімдерінің қамтуы тек 27%-ға жетті, ал 2021 жылға қарай қамту 15%-ға дейін төмендеді, бұл ретте салалық ұжымдық келіссөздерді қолдайтын Еуропалық Одаққа мүше мемлекеттерде 80%-дан астам қамтумен салыстырғанда. Негізгі жалақыдан басқа, көптеген сыйлықтар үстеме жұмыс үшін, жексенбі немесе мереке күндері жұмыс істеген үшін қосымша ақы төлеуді және зейнетақы жарналарын белгілейді. Қазіргі заманғы сыйлықтарды бұзудың барлық жағдайларында азаматтық шаралар қолданылады. FWA 2009-дың 323-бабына сәйкес, адамдарға ақшалай төленуі керек, заттай емес («жүк» түрінде емес). Мысалы, «Австралия білім беру одағына қарсы Виктория» ісінде мемлекеттік үкіметке ноутбук алған мұғалімдердің жалақысынан әр екі апта сайын 4 доллардан 17 долларға дейін шегеріп алу заңсыз деп танылды. Австралиядағы зейнетақымен қамсыздандыру жүйесі адамдарға зейнеткерлік жасқа шыққанда жұмыс орнынан зейнетақы алуға мүмкіндік береді, ал жұмыс берушілер 2025 жылдан бастап бекітілген қорларға табысының 12% «зейнетақы кепілдігін» төлеуі керек. Сонымен қатар, жалақыдан рұқсатсыз шегерім жасалмайды және кем дегенде ай сайын төленуге құқық бар. Superannuation Industry (Supervision) Act 1993-тың 89-бабына сәйкес, «негізгі өкілдік ережесі» қорлар кеңесінің мүшелер мен жұмыс берушілер тағайындаған сенімділер саны тең болуы керек, бірақ «тәуелсіз» сенімділер немесе директорлар да тағайындалуы мүмкін. Алайда, әдетте супер қорлар ұстап тұратын корпоративтік үлестерге қатысты дауыс беру құқықтары әлі жұмыс күшінің мүдделерін көрсететін тұрақты дауыс беру саясатына бағынбаған активтерді басқарушыларға тапсырылады.

Жұмыс уақыты

Әділ жалақыдан өзге, халықаралық еңбек құқығы өнімділіктің өсуімен байланысты жұмыс уақытын қысқартуға, әділ жұмыс аптасын, көбірек демалыс күндерін және жұмыс берушіге тәуелсіз білім алуға немесе зейнеткерлікке шығуға мүмкіндік беруге бағытталған. Fair Work Act 2009 заңының 61-бабының 2-тармағына сәйкес, он бір "Ұлттық жұмыспен қамту стандарттары" бар, олардың сегізі жұмыс уақытына қатысты (біреуі – уақытша жұмыс, екеуі – жұмыс орнының қауіпсіздігі). Ең төменгі жалақыдан жоғары жалақы төлеу сияқты, Fair Work Commission белгілеген қазіргі заманғы сыйлықтар мен кәсіподақтар мен жұмыс берушілер арасындағы ұжымдық келісімдер көбінесе жоғары стандарттарды қамтиды. Біріншіден, 62-бап бойынша толық жұмыс күнімен жұмыс істейтін қызметкердің стандартты ең жоғары жұмыс аптасы 38 сағатты құрайды, және жұмыс беруші "қосымша сағаттардың ақылға қонымды болуын ескере отырып" одан көп жұмыс сұрауына болмайды, бұл ретте денсаулық, отбасы, жұмыс орнының қажеттіліктері, қосымша жұмыс уақыты үшін төленетін сыйақы және алдын ала хабарлау ескеріледі. 139-бап бойынша сыйлықтарда қосымша жұмыс ақысы қарастырылуы мүмкін, және көбінесе ол негізгі жалақы мөлшерінен 1,5 есе немесе 2 есеге дейін болады. 38 сағаттық ең жоғары норманы есептеу үшін қызметкердің 26 аптадағы жұмыс уақыты орташаланады. Екінші маңыздысы – қызметкердің кем дегенде төрт апталық жалақымен демалысқа құқығы бар, ал егер қызметкер сменалық жұмыс істесе, бес апта демалысқа құқығы бар. Үшіншіден, 114-116-баптарда қосымша мемлекеттік мерекелер қарастырылған, олар штаттар бойынша әртүрлі, бірақ әдетте демалыс күндерінің орналасуына байланысты 8-12 қосымша күнге жетеді. Алайда, жұмыс беруші қызметкерлерге мемлекеттік мерекелерде жұмыс істеу үшін "негізді" өтініш бере алады, және қызметкер жұмыс орнының қажеттіліктерін, отбасын, үстеме жұмыстың мөлшерін және алдын ала хабарлауды ескере отырып, ақылға қонымды себептер болған жағдайда ғана бас тарта алады. Төртіншіден, ұзақ жыл қызмет еткендерге демалыс беруге құқық бар, ол штаттар мен сыйлықтарға байланысты әртүрлі болады, мысалы, Жаңа Оңтүстік Уэльсте 10 жыл қызмет еткеннен кейін 2 айлық жалақымен демалысқа болады. Бесіншіден, 2010 жылғы "Ақы төленетін ата-ана демалысы туралы" заң бойынша екі ата-ана да 20 апталық демалысты бөлісуге құқылы (бірақ кем дегенде 2 аптасы біреуіне беріледі). Сонымен қатар, 2009 жылғы FWA заңының 76-бабы бойынша тағы бір жылдық, бірақ жалақысыз демалысқа құқық бар, егер жұмыс беруші өтінішті қабылдаса, оны екі жылға дейін ұзартуға болады. Жүктілік кезінде қауіпсіз жұмыс орынына немесе жұмыс болмаған жағдайда ақы төленетін демалысқа құқық бар, сондай-ақ бұрынғы лауазымға оралуға немесе ол болмаған жағдайда "біліктілігі мен жағдайы бойынша жақын" лауазымға ауысуға, демалыс кезінде жұмысқа қатысты ұсынылатын өзгерістер туралы кеңес алуға құқық бар. Іс жүзінде, бұл ережелер әйелдерді ерлерге қарағанда бала күтіміне көбірек уақыт бөлуге итермелейді, соның салдарынан гендерлік теңсіздік пен аналық жазаға ықпал етеді, бұл ата-аналарға бірдей жалақымен демалыс беретін елдерге қарағанда байқалады ("пайдалан немесе жоғалт" принципі). Адилетті еңбек комиссиясы сыйлықтарды белгілеген кезде, 134(1)(аб) бапқа сәйкес, "жұмыс орнында гендерлік теңдікке қол жеткізу қажеттілігін" ескеруге міндетті. Алтыншы, күтімдік немесе қайғы демалысына құқық бар. Жетінші, қоғамдық жұмыстарға және сотқа қатысуға 10 күнге дейін демалыс алуға құқық бар. Сегізінші, бала күтімімен айналысатын және мектеп жасындағы балалары бар ата-аналар үшін икемді жұмыс режимін сұрауға құқық бар, және тек қана ақылға қонымды іскерлік негіздер болған жағдайда ғана бас тартуға болады.

Кейбір және атипиялық жұмысшылар

ЭЫДҰ-ның бай елдерінен айырмашылығы, Австралия заңдары жұмыс берушілерге барлық еңбек құқықтарын, әсіресе ақылы демалыс пен жұмыс орнының қауіпсіздігін, адамдар "уақытша" қызметкерлер ретінде жіктелсе, қамтамасыз етуге міндеттеме бермейді. 2023 жылы бұл шамамен жұмысшылардың 22% құрады. Құқықтардың жоқтығын өтеу үшін, қазіргі заманғы еңбек шарты әдетте 25% "уақытша жұмыс үстемесін" қосымша төлем ретінде қарастырады, бірақ демалыс күндері мүлдем болмауы мүмкін, бұл Австралияны Еуропалық Одақтың тәжірибесінен өзгеше етеді. 25% үстеме қосылғанға дейін жұмыс берушілердің жалақы мөлшерлемесін шектеуге заңдық механизм жоқ. Fair Work Act 2009, 15-тармақ бойынша, егер қарым-қатынаста "жалғасу және белгісіз жұмыс істеуге берік міндеттеме болмаса", уақытша қызметкер болады, бұл бұрынғы түсініктерді, яғни қызметкер келісімшартта жай ғана келіседі дегенді ауыстырады. Бұл Workpac Pty Ltd v Rossato ісі бойынша Жоғарғы соттың шешімін өзгертеді. Анығында, егер келісімшартта адам уақытша қызметкер ретінде көрсетілсе, тіпті жұмыс беруші оған тұрақты және жүйелі кезекті жұмыс берсе де, ол әлі де уақытша қызметкер болып саналады және FWA 2009, 86-тармақ бойынша ақылы демалысқа құқығы жоқ. Уақытша жұмысшылар 6 айдан кейін, ал шағын бизнес үшін 12 айдан кейін, егер олар "тұрақты және жүйелі негізде" жұмыс істейтін болып есептелсе және жұмыстың жалғасатынына сенімді болса, әділетсіз босатудан қорғалады, әйтпесе жұмыс орнының қауіпсіздігі құқығын жоғалту қаупі бар. 2021 жылдан бері уақытша жұмысшылар 12 айдан кейін тұрақты келісімшарт ұсынысын алуға құқылы, егер ұсынысты жасамау үшін объективті себептер болмаса. Басқа да еңбек шарты түрлеріне жартылай жұмыс, белгілі мерзімге және еңбек ресурстарын жалға алу кіреді. Біріншіден, 1996 жылғы "Еңбек қатынастары туралы" заңның 526-тармағына сәйкес, еңбек шарты жартылай жұмыс істейтін жұмысшыларға тең қарауға мүмкіндік береді. Жартылай жұмыс істейтін қызметкерлер көбінесе уақытша қызметкерлер болып табылады және демалыс пен жұмыс орнының қауіпсіздігі тұрғысынан бірдей қарастырылмайды, бұл әйелдерге теріс әсер етеді. Екіншіден, белгілі мерзімге тағайындалған қызметкерлер тұрақты қызметкерлерге қарағанда теңсіздікке ұшырайды, себебі белгілі мерзімнің аяқталуы жұмыстан босатудың негізді себебі болып саналады, себептердің негізсіз немесе қасақана болғанына қарамастан. Үшіншіден, FWA 2009, 306C-G тармақтарына сәйкес, еңбек ресурстарын жалға алу компаниясы арқылы келісімшарт жасалған қызметкерлерге Fair Work Commission-ға өтініш бергеннен кейін тікелей жұмысқа алынған қызметкерлерге қарағанда тең қарау құқығы шектеулі. Алайда, ЭЫДҰ-ның бай елдерінен айырмашылығы, бұл құқық автоматты түрде берілмейді және шағын кәсіпорындардың қызметкерлеріне қол жетімді емес.

Одақтың құқықтары мен келіссөздер

Біріккен кәсіподаққа мүше болу, еркін бірігу және ереуілдерді қоса алғанда, әрекет ету құқығы – халықаралық құқықтағы жалпыға бірдей құқықтар, олар жаппай соғыс және диктатура тәжірибесінен кейін бекітілді. Австралия заңдары минималды қорғауды қамтамасыз етеді және Халықаралық Еңбек Ұйымы тарапынан үнемі сынға ұшырап келеді. Кәсіподаққа қосылу – негізгі құқық, бірақ Жоғары Сот кәсіподақ мүшелеріне қатысты кемсітушілікке қарсы қорғауды әлсіретті, жұмыс берушілерге кәсіподақ мүшелеріне қарсы шаралар қолдану ниетінде болмағанын дәлелдеуге мүмкіндік берді. Ұжымдық келісімдерді жүргізу құқығы бар, бірақ ол тек "бір жұмыс беруші" кәсіпорындарында ғана мүмкін, бұл басқа да дамыған елдердегі салалық ұжымдық келісімдерге елеулі құқықтық кедергілер тудырады. Бұған басты себеп – бір жұмыс берушінің қызметкерлерінің басқа жұмыс берушінің қызметкерлерімен бірігіп, бірнеше жұмыс берушіге қатысты келісімге қол жеткізу үшін, әсіресе өнімділікке зиян келтіретін бәсекелестікті болдырмау мақсатында ереуілге шығу құқығының шектелуі. Ұжымдық шаралар қабылдау құқығы, бір жұмыс берушімен ұжымдық келісім жасау үшін шектеулі. Австралияда жұмысшылар өздері жұмыс істейтін корпорациялардың немесе басқа басқару органдарының директорлар кеңесіне өкілдік алу үшін дауыс берудің маңызды тарихы бар, әсіресе Жаңа Оңтүстік Уэльсте және ABC және Australia Post сияқты федералдық мемлекеттік қызметтерде. Алайда, Австралия әлі күнге дейін жұмыста директорларды сайлау құқығын қорғау үшін, көптеген бай ОЭСР елдері сияқты жалпы федералды заң қабылдаған жоқ.

Кәсіподақтар мен еркін бірлесу

2024 жылы Австралияда 1,4 миллион кәсіподақ мүшесі болды, оның 46-сы Австралия кәсіподақ кеңесіне мүше. Әр кәсіподақтың конституциясы және хатшысы мен президентін сайлау жүйесі әртүрлі, бірақ көптеген кәсіподақтар мүшелері делегаттарды сайлайтын, ал делегаттар кәсіподақ басшылығын сайлайтын жүйеге сәйкес келеді, бұл тікелей сайлаудан өзгеше. 2024 жылы жұмыс күші арасында кәсіподақ мүшелігі шамамен 15% құрады, бұл көрсеткіш 1962 жылы шамамен 60% болған ең жоғары көрсеткіштен төмендеді, тіпті сауалнамалар көптеген австралиялық жұмысшылардың кәсіподаққа мүше болғысы келетінін көрсетеді. Мүшелік санының төмендеуі кәсіпорын деңгейіндегі келісімдерге және 1996 жылдан бері жабық кәсіподақтарға тыйым салуға байланысты. Fair Work Act 2009 заңының 346(а) тармағында айтылғандай, егер адам "кәсіптік бірлестіктің лауазым иесі немесе мүшесі болса немесе болмаса", жұмыс беруші (немесе кез келген адам) оған "кері әрекеттер" жасауға құқығы жоқ. Сондай-ақ, ұжымдық шарттарда кәсіподақ мүшелеріне мүше емес жұмыскерлерге қарағанда артықшылық беру туралы шарттарға тыйым салынған. Қауымдасу еркіндігінің артықшылығы – заң кез келген адамды кәсіподаққа қосылуы үшін жазалаудан қорғайды, сондай-ақ "қорғалған өндірістік әрекет" саналатын ереуілдерді қоса алғанда, ұжымдық әрекеттерге қатысуға да мүмкіндік береді. Егер жұмысшы жұмыс берушінің тыйым салынған себеппен кері әрекет жасағанын мәлімдесе, "[жұмыс беруші] оны басқаша дәлелдемесе, бұл әрекет сол себеппен немесе сол ниетпен жасалған деп есептеледі". Арыз беруші Әділетті еңбек комиссиясына жүгіне алады, ол жұмыстан босату жағдайында міндетті түрде конференция өткізеді, ал комиссия тараптардың келісімімен төрелікке шыға алады. Парламенттің ниетіне қарамастан, Bendigo Regional Institute of Technical and Further Education v Barclay ісінде Жоғары сот дәлелдеу жүктемесін кері аудару шешім қабылдаушының субъективті себептерін қарастыруға мүмкіндік беретінін, сондықтан "шешім қабылдаушының сенімді деп танылған куәлігі жүктемені түсіре алатынын" және бұл "тепе-теңдікке" қол жеткізе алатынын айтты. Жоғары сот CFMEU v BHP Coal Pty Ltd ісінде де осы ұстанымды қайталады, онда ереуілдеген жұмысшы "No principles SCABS No Guts" деген жазуы бар плакат ұстап, BHP компаниясының "жұмыс орнындағы мінез-құлық саясатын" бұзғаны үшін жұмыстан босатылды. Жоғары сот жұмыс берушінің жұмыстан босату себебінің кәсіподақ қызметіне емес, әдепсіз тілге байланысты екенін мойындады және талапкер жұмыс берушінің қасақана және саналы жазалауынан ғана қорғалатынын, ал жұмыс берушілердің (егер олар) ойсыздықпен жасаған кері әрекеттерінен емес екенін мәлімдеді. Бұл тәсіл халықаралық стандарттардан төмен, онда кері әрекеттерді анықтау үшін тек объективті тест қолданылады. CFMEU v Clermont Coal Pty Ltd ісінде керісінше, жұмыс беруші Скотт есімді кәсіподақ ұйымдастырушысын жұмыстан босатуға себеп болған "қарым-қатынас" факторының барлығы Скотттың кәсіподақ ұйымдастырудағы рөлінен туындады және Скотттың жұмыс өнімділігі басқалардан жоғары болды деп танылды.

Ұжымдық іс-қимыл

Халықаралық құқықта ұжымдық іс-қимыл жасау құқығы, соның ішінде "аталған елдің заңдары" шегінде "ереуіл құқығы" – жалпыға бірдей құқық болып табылады. Алайда, Австралия заңдары кәсіподақтардың мүшелерінің мүдделерін қорғау үшін әрекет ету еркіндігіне қатысты ең шектеулі заңдардың бірі болып саналады, ал жұмыс орнындағы дауыс беру мүмкіндігін шектеулер жалақының тоқырауымен қатар жүрді. 1993 жылға дейін заң бойынша ереуілге мүлдем рұқсат берілмеген, бірақ іс жүзінде көптеген ереуілдер орын алды. Дауларды міндетті төрелік арқылы шешу көзделіп, кәсіподақ өкілдерінің миллиондаған долларлық зиянды өтеу үшін сотқа берілуіне әкелді. Өйткені, ескі ортақ құқық бойынша, шартты бұзуға әкелетін ереуіл өндірістік құқық бұзушылықтарға соқтыруы мүмкін. Fair Work Act 2009-дың 19-бабына сәйкес, өндірістік іс-қимыл – бұл "әдеттегіден өзгеше" жұмыс істеу немесе "жұмысты орындауды шектеу, кешіктіру" болып табылады. Пикет әрқашан өндірістік іс-қимыл болып есептеледі ме, әлі анық емес, себебі 2009 жылғы FWA алдындағы Федералды сот осыған күмән келтірді, нәтижесінде пикет қорғалмаған іс-қимыл деп танылды, сонымен қатар FWC пикетке қарсы тоқтату бұйрығын шығара алмайды. "Жұмысшы талабы" бойынша өндірістік іс-қимылға кірісу үшін, ол бір ғана кәсіпорынға қарсы болуы керек, бірнеше жұмыс берушіге емес, сондай-ақ, әртүрлі кәсіпорындарда бірдей келісімдерді іздейтін "үлгілік келіссөздердің" бөлігі болмауы керек, және кәсіпорын келісімінің мерзімі аяқталғаннан кейін ғана басталуы керек. Кәсіподақ қорғалған іс-қимылдар жөнінде дауыс беруге FWC-ден рұқсат алуы керек, және FWC кәсіподақтың көпшілік қолдауға ие екенін және келіссөздер арқылы "келісімге қол жеткізуге тырысып жатқанын" растаған жағдайда бұйрық беруі керек. Дауыс беру бюллетенінде қандай іс-қимылдар ұсынылатыны көрсетілуі керек, және оны Австралия сайлау комиссиясы немесе тәуелсіз агент бақылауы керек, сондай-ақ, дауыс беруге 50%-дан астам қатысушылардың және іс-қимылға 50%-дан астам қолдау білдіруі керек. Содан кейін кәсіподақ жұмыс берушіге үш күн бұрын хабарлап, 30 күн ішінде іс-қимыл бастауы керек немесе FWC-ден тағы 30 күнге мерзім ұзартуы керек, бірақ келісімге қол жеткізілгенге дейін немесе келіссөз кезеңі аяқталғанға дейін іс-қимыл шексіз жалғасуы мүмкін. Қорғалған өндірістік іс-қимыл, егер жеке зақым, мүліктік зиян немесе жала жабу болмаса, құқық бұзушылықтан қорғайды. Алайда, егер қорғалмаған іс-қимыл орын алса, FWC "тоқтату бұйрығын" шығаруға тиіс, оны Федералды соттың бұйрығы және соттың беделін түсіруге байланысты санкциялар, соның ішінде түрме жазасы қолдауы мүмкін. Қорғалмаған іс-қимыл үшін төрт сағаттық жалақы айыппұл салынады, және заң бойынша жұмысшылар өндірістік іс-қимыл кезінде жалақы ала алмайды. Міндеттер ішінара орындалған жағдайда, жалпы құқық бойынша қабылданған жұмыс үшін ақы төлеу міндетті, егер жұмыс беруші ішінара орындауды қабылдамайтынын нақты көрсетпесе, бұл толыққанды ереуілдерге ынталандырады және дауларды ушықтырады. Сонымен қатар, жұмыс берушілер бұзылған жабдықты пайдалана алмайтын болса немесе ереуіл салдарынан жұмысты тоқтатуға мәжбүр болса, жұмысшыларды ақысыз демалысқа жібере алады. Тіпті, егер өндірістік іс-қимыл қорғалған және жарамды болса да, FWC кәсіподақ немесе федералды немесе мемлекеттік министрдің өтініші бойынша маңызды экономикалық зиян келтіретін болса, өмірге, қауіпсіздікке, денсаулыққа, әл-ауқатқа немесе Австралия экономикасының бір бөлігіне қауіп төндіретін болса, салқындату кезеңі "даулы мәселелерді шешуге көмектесетін болса" немесе үшінші тарапқа маңызды зиян келтірсе, іс-қимылды тоқтата тұру немесе тоқтату құқығын сақтайды. Мысалы, 2011 жылғы Qantas-тағы өндірістік даулар кезінде министр ұлттық туризм индустриясына тигізетін әсерін ескере отырып, Qantas ұшқыштарының ереуілін тоқтату үшін араласты. 1977 жылдан бері екіншілік бойкотқа тыйым салынған, сондықтан кәсіподақтар басқа жұмыс орындарындағы жұмысшыларға қолдау көрсетуге құқығы жоқ, тіпті өнімділіксіз бәсекелестік бүкіл сала бойынша жалақыны төмендетсе де. Бұл тыйым Австралиялық бәсекелестік және тұтынушылар комиссиясымен дау тараптары шағымдануына қарамастан орындалады. Өзін-өзі жұмыспен қамтыған жұмысшылардың ұжымдық іс-қимыл жасауға құқығы бар-жоғы әлі анық емес, бірақ халықаралық құқық бойынша, іс-қимыл және ереуіл құқығы "әркімге" кепілдендірілген.

Жұмысшы директорлар

ЭЫДҰ елдерінің көпшілігі қызметкерлердің корпорациялар кеңесінде директорларды сайлау құқығына ие (әдетте кемінде үштен бір бөлігі), бірақ Австралия корпорациялар туралы 2001 жылғы заңға, 2009 жылғы Әділ еңбек туралы заңға немесе жұмысшы директорларға қатысты штаттық заңдарға түзетулер енгізу арқылы жалпы заң қабылдаған жоқ. Дегенмен, Австралияда зейнетақы саласында және бірнеше нақты секторларда басқару кеңесінде қызметкерлердің өкілдігі (немесе "бірлесіп шешім қабылдау") бар. Біріншіден, Хоук-Китинг үкіметі кезінде Австралия жұмысшы капиталында дауыс берудің алдыңғы қатардағы моделін енгізді, қазір ол 1993 жылғы Зейнетақы индустриясы (бақылау) заңының 89-бабында директорлар кеңесінде немесе зейнетақы қорының қамқорларында "жұмыс берушілердің және мүшелердің тең санынан өкілдер" болуын талап етеді. Бірақ 2010 жылы бұл түзетілді, соның салдарынан билік тепе-теңдігін ұстап тұрған, қазіргі басқарма тағайындаған "тәуелсіз директорлар" енгізілді, тіпті бұл кері қадам екені дәлелденгеніне қарамастан. Инвестицияларды басқару және акционерлердің дауыс беруі аутсорсингке берілген активтерді басқарушылардың Швейцариядағыдай зейнетақы қоры кеңесінде сайланған өкілдер белгілеген дауыс беру саясатын ұстануын міндеттейтін нақты заң әлі қабылданбады. Екіншіден, Австралияның мемлекеттік кәсіпорындары, штаттық заңдары және жеке компаниялар жиі жұмысшы директорларды құрып, қызметкерлерге дауыс беру құқығын береді. 1952 жылы кәсіподақ өкілі Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының жаңа Электр энергиясы комиссиясының кеңесіне енгізілді. Басқа штаттық электр энергиясы органдары да солай істеді. NSW штатының кеме құрылыс шебі мен теміржолдарында жұмысшы директорлар болды. 1972 жылдан бастап Оңтүстік Австралияның ет корпорациясы кеңесінде жұмысшы директор болды. 1984 жылы жұмысшы директорлары бар 19 түрлі штаттық корпорация болды. 1984 жылғы Мемлекеттік қызмет реформасы заңының 12-бабында әрбір мемлекеттік департамент "тиісті қызметкер ұйымдарымен консультациялар жүргізе отырып, департамент үшін өндірістік демократия жоспарын әзірлеуді қамтамасыз етуі" тиіс еді. 1995 жылға қарай саралған барлық жұмыс орындарының 13%-ында қызметкерлердің өкілдері кеңесте болды, ең көп кездесетін салалар – білім беру, денсаулық сақтау және байланыс. Федералдық деңгейде 1983 жылдан 1996 жылға дейін АЛП үкіметі кезінде ABC, Qantas, Telstra, Australia Post және Резервтік банк сияқты заңды корпорацияларда жұмысшы директорлар болды. Сондай-ақ, Мельбурн университеті сияқты ірі университеттерде қызметкерлердің сайланған директорларына талаптар қойылды, бірақ Кембридж және Оксфорд сияқты институттардағыдай көпшілігінің қызметкерлер тарапынан сайлануына қатысты талаптар әлі жоқ.

Теңдік

Теңдік халықаралық құқықтағы негізгі құқық болып табылады, себебі адамдар мінез-құлқының мазмұны, дағдылары мен білімі бойынша бағалануы тиіс, ал маңызды емес ерекшеліктері бойынша емес, деп барлық елдерде мойындалған. 2009 жылғы «Әділ еңбек» заңына сәйкес теңдік талабы басқа еңбек құқықтары сияқты, «Әділ еңбек комиссиясына» шағымдануға мүмкіндік береді. Ал 1975 жылғы нәсілдік дискриминация заңы, 1984 жылғы жыныстық дискриминация заңы, 1992 жылғы мүгедектік дискриминация заңы және 2004 жылғы жас дискриминация заңы бойынша шағымдар 1986 жылы құрылған Австралияның Адам құқықтары жөніндегі комиссиясына жеке жолмен беріледі. Комиссия дауларды келісім арқылы шеше алады, ал келісімге қол жеткізілмесе, шағымдар федералды сотқа жіберіледі. Штаттарда да ұқсас жүйелер бар, олар бақылаушы органмен және апелляциялық сотпен, мысалы, Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы Дискриминацияға қарсы кеңес және содан кейін Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Азаматтық және әкімшілік трибуналы арқылы жүзеге асырылады. Алайда, талапкерлер федералды және штаттық деңгейде бірдей сот процесін қозғамайды, сондықтан олардың арасынан таңдау жасауы керек. FWA 2009 жылғы 27(1A) тармағы федералды заңның штаттардың дискриминацияға қарсы заңдарын жоймайтынын айтады, яғни федералды үкімет әрекет етпеген штаттар жоғары деңгейде қорғауды қамтамасыз ете алады. Осы теңдік құқығына қарамастан, құрылымдық мәселелер (әкелер мен аналардың тең емес демалысы және тарихи кемсітулерді қоса алғанда) дискриминацияның кең таралғанын көрсетеді. Жұмыс берушілер жүргізген сауалнамаларға сәйкес, әйелдер мен ерлер арасындағы жалақы айырмашылығы 21,7%-ды құрайды, ал аборигендердің жалақы айырмашылығы 33%-дан асады.

Жағымсыз әрекет және ерекшеліктер

Fair Work Act 2009 351-тарауы «жұмыс берушіге» «жұмысшы немесе болашақ жұмысшы болып табылатын адамға қарсы теріс әрекет жасағаны» үшін кемсіту туралы шағымдарды беруге мүмкіндік береді. Сондықтан тәуелсіз мердігерлер мүмкіндігінше мемлекеттік заңнама бойынша шағымдануы керек. Шағымның негіздері қорғалатын бес топтағы ерекшеліктерге негізделген, атап айтқанда: (а) нәсіл, түс, дін, саяси көзқарас, ұлттық тегі немесе әлеуметтік шығу тегі, (б) жыныс, сексуалдық бағдары, отбасылық жағдайы, (в) жас, (г) физикалық немесе психикалық мүгедектік және (д) жүктілік, отбасылық немесе күтушілік міндеттері. Егер шағым беруші теріс әрекет болғанын және тыйым салынған негіз бар екенін дәлелдей алса, дәлелдеу міндеті жұмыс берушіге жүктеледі, ол әрекеттің себебі адамның қорғалатын ерекшелігімен байланысты емес екенін дәлелдеуі керек. 351(2)(b) тармағының бірінші маңызды ерекшелігі – жұмыс беруші «аталған лауазымның ішкі талаптарына байланысты» теріс әрекет жасауға рұқсат етілгенін көрсетуі мүмкін. Мысалы, театр жұмыс беруші әйел рөліне әйелді тағайындауын талап етуі мүмкін. Басты сот істерінің бірі – Qantas Airways Ltd v Christie, онда 60 жастан асқан ұшқышқа Qantas компаниясы тарапынан 60 жастан асқан ұшқыштарға жалпы тыйым салынғандықтан талап арызы қабылданбады. Жоғары сот Qantas-тың жас – маңызды талап екенін мойындады, себебі аймақтық авиациялық ережелер 60 жастан асқан ұшқыштарға шектеулер қойды, демек ол халықаралық рейстерге қатыса алмайды. Алайда, Жоғары сот одан да күрделі мәселе көтеріп, оны тек ішкі рейстерге ғана тағайындауға болмайтынын айтты, себебі бұл жұмыс берушінің кестесін басқаруына кедергі келтіруі мүмкін. Сол сияқты, X v Commonwealth ісінде Жоғары сот 1999 жылы ВИЧ жұқтырған Австралия қорғаныс күштерінің әскери қызметкерін, тіпті симптомдары болмаса да, оның ауруы басқа қызметкерлерді жұқтыру қаупін тудыратындықтан заңды түрде босатуға болатынын шешті (бұл медициналық тұрғыдан дұрыс емес болса да). McHugh судьясы «кәсіби міндеттерді орындау кезінде басқа қызметкерлердің қауіпсіздігіне қауіп тудырмау – кез келген жұмыстың ішкі талабы болып табылады» деді (медициналық тұрғыдан қауіп болмаса да). 351(2)(c) тармағының екінші ерекшелігі – «доктриналары, қағидалары, сенімдері немесе үйретімдері» бар діни ұйымдар осы діннің жақтастарының діни сезімталдығына зиян келтіруді болдырмау үшін адал ниетпен (әйтпесе теріс әрекет болса да) әрекет етуі мүмкін. Жоғары соттың New Faith v Commissioner of Payroll Tax (Victoria) ісінде айтылғандай, бұл осы дінге сенушілердің «діни сезімталдығын» қорғайтын барлық тәжірибелерді қамтиды. 351(2)(a) тармағының үшінші ерекшелігі – егер әрекет «әрекет жасалған жерде қолданылып жүрген кемсітуге қарсы заңмен заңсыз болмаса» жұмыс берушілер федералды заңнан босатылады. Rumble v The Partnerships ісінде Fair Work Commission заң фирмасының консультанты доктор Рамбл қорғаныс министрлігін қорғаныс күштеріндегі сексуалдық зәбірлеу мәселелерін елемегені үшін жария түрде сынағаны үшін заңды түрде жұмыстан босатылуы мүмкін деп шешті, себебі фирманың медиа саясатын бұзу жұмыстан босату үшін заңды себеп болып табылады және бұл заңды деп танылды. Алайда, Перрам судьясы егер жұмыстан босату Жаңа Оңтүстік Уэльсте болғанда, онда саяси көзқарастар қорғалмайды, сонда 351(2)(a) тармағы талапты жеңіп шығарған болар деген пікір білдірді.

Қиындықтар мен қорлау

Қиындықтар мен зорлық-зомбылық – тұрақты проблема, әсіресе олар кемсітушілікке байланысты болғанда. Қатысушы мемлекеттердің заңдары бойынша, әртүрлі заңдарда жалпы теңдікпен қарау құқығына ұқсас қорғалатын сипаттамаларға негізделген мазалау заңсыз, бірақ стандарттардың бірыңғай кодификациясы әлі жоқ. Мысалы, 1984 жылғы Жыныстық кемсіту туралы заңның 28А-бабына сәйкес, жыныстық зорлық-зомбылық – «ақылды адамның» ренжігенін, қорланғанын немесе қорқытылғанын білдіретін, жыныстық сипаттағы, қаламаған әрекет. Бұл сондай-ақ Австралияның Адам құқықтары жөніндегі комиссиясы туралы 1986 жылғы заңның 3-бабына сәйкес заңсыз және сотқа зиянды өтеуді төлеуге мүмкіндік береді. 28B-бап бойынша, адамның өз қызметкерін жыныстық зорлық-зомбылыққа ұшыратуы заңсыз, ал жұмыс берушілер кез келген қызметкердің басқа қызметкерге жасаған әрекеті үшін «жұмыспен байланысты» бұзушылық үшін жауапты. Мысалы, Ричардсонның Oracle Corporation Australia Pty Ltd компаниясына қарсы ісінде Федералды сот талапкерге қарсы жыныстық қорлауды жалғастырғаны үшін 130 000 доллар өтемақы берді, ол жұмысынан кетуге мәжбүр болды, бұл бірінші сатыда берілген 18 000 доллардан жоғары. South Pacific Restor Hotels v Trainor ісінде жұмыс беруші жұмыс уақытынан кейін, бірақ жұмыс беруші ұсынған баспанада зорлық-зомбылық жасағаны үшін жауапты деп танылды. Алайда, егер жұмыс берушілер «барлық ақылға қонымды шараларды» қабылдаса, жауапкершіліктен құтылуы мүмкін. Жалпы құқық бойынша, сондай-ақ, жұмыс берушінің қамқорлық міндетін бұзуы, мысалы, психикалық жарақат сияқты ерекше зиян келтірген жағдайда да, залалдарды өндіруге болады. Найду v Group 4 Securitas Pty Ltd ісінде Найду мырза Nationwide News компаниясында жұмысшыларды жалдауға арналған ISS Security компаниясы арқылы күзетші болып жұмыс істеген кезінде нәсілдік қорлауға, физикалық зорлық-зомбылыққа, жұмыстан босату және қайтадан жұмыс істемеу туралы қауіпке ұшырады, сондай-ақ Найду мырзаны қорлаушы басшы Чаллонер мырзаның үйінде тегін жұмыс істеуге мәжбүр етті. Ол психологиялық жағынан зардап шекті, жұмыссыз қалды, нәтижесінде оның некесі бұзылды. Апелляциялық сот NSW соты Nationwide News-ке 1 767 050 доллар шығын төлеуді бекітті, бірақ ISS-ке қарсы шығынды қабылдамады, өйткені «талапкерге психикалық зиян келтірудің болжамды қаупі» болмаған, тіпті ISS-тің Наиду мырзаның еңбегінен Nationwide News-ке тең пайда көргенімен. Зорлық-зомбылық мәселесі жалпы проблема болғандықтан, 2013 жылы «Жақсы жұмыс туралы 2009 жылғы заңның 6 4B-бабына» «жұмыста зорлық-зомбылықты» тыйым салу үшін қосымша енгізілді. Бұл денсаулық пен қауіпсіздікке қауіп төндіретін қайталама және ақылға сыймайтын мінез-құлық. Оған «үркіту, мәжбүрлеу, қорқыту, қорлау, айқайлау, келекелеу, мазақтау, қорқыту, жекелеп қарау, қаскөйлік әзілдер, денеге зорлық-зомбылық, сөзбен зорлық-зомбылық, эмоционалды зорлық-зомбылық, кемсіту, адалдықсыздық, зиян келтіру үшін сөз байласу, топтасу, оқшаулау, ешкімге қарамау, ым-ишара, қаңқу, құрметсіздік, ұрысу, мазақтау, құрбанды айыптау және кемсіту» жатады. Бұл қайталануы керек, және егер солай болса, Әділ еңбек комиссиясы мінез-құлықты тоқтату және түзету туралы бұйрық шығара алады, және ол 14 күн ішінде орындалуы тиіс. Алайда бұл өтемақыға әкелмейді және егер зорлық-зомбылық жасаған немесе құрбан болған адамдар енді жұмыс істемейтін болса, оны жасауға болмайды. Жұмыс берушілер де жұмыс орнында бірлік пен ынтымақты қалыптастыру үшін зорлық-зомбылыққа қарсы саясат жасап, басшылары мен жұмысшыларын оқытуы керек.

Тікелей емес кемсітушілік

2009 жылғы Әділ еңбек туралы заң басқа федералды заңнамалар сияқты тікелей және жанама дискриминацияны бөліп көрсетпесе де, егер сырттай бейтарап көрінетін ереже бір топқа кері әсер етсе, ол да заңсыз болып есептеледі. Мысалы, Australian Iron & Steel Pty Ltd v Banovic ісінде жұмыс берушінің «соңғы келген, бірінші кеткен» принципі бойынша жұмыстан босату саясаты әйелдерге қатысты жанама дискриминация деп танылды, себебі сол кен орнындағы әйелдердің көпшілігі жақында жұмысқа орналасқан болатын. Сол сияқты, Song v Ainsworth Game Technology Pty Ltd ісінде әйел жанама дискриминацияға қатысты талапты жеңіп алды, оған толық жұмыс күніне жұмыс істеуге рұқсат берілмегеннен кейін, сондай-ақ баласын мектептен кейін сақтау орталығына жеткізу үшін демалыс уақытын пайдалануға тыйым салынды. Мұндай ереже әйелдерге кері әсер етті, әсіресе басқа қызметкерлер жұмыс уақытын қысқартусыз темекі татуға рұқсат алғаны анықталды. Жанама дискриминация көбінесе құрылымдық сипатта болады, және бұл Австралия жұмыс күшіндегі 21,7% гендерлік жалақы айырмашылығында көрінеді, яғни әйелдер қызметкерлері ерлерге қарағанда әрбір 1 долларға 78,3 цент көлемінде табыс табады, жылдық жұмыс берушілер санағы бойынша. Гендерлік жалақы айырмашылығының негізгі себептері – бала күтімі және аналық демалыс саласындағы гендерлік дискриминация, ол «балалар мен отбасыны күтуге әйелдердің көбірек бейімділігіне қатысты тұрақты мәдени нормаларға», «жұмындағы тікелей гендерлік дискриминацияға», «жұмыс күшіне қатысу үлгілеріне» және кәсіптік жіктелуге негізделген. 2009 жылғы Әділ еңбек туралы заңның 302-бабына сәйкес, қызметкерлер, кәсіподақтар және Гендерлік дискриминация жөніндегі комиссар тең жалақы талабын қоюға құқылы. 2009 жылдан кейінгі алғашқы істерді үкімет қолдауымен әлеуметтік және қоғамдық қызметтердегі қызметкерлердің кәсіподақтары қозғады. Fair Work Commission тиісті салыстыруды тар шеңберде қарастырады. 2009 жылға дейін кітапханашыларға жалақысы арттырылды, себебі олардың біліктіліктері мен білім деңгейі жақсы жалақы алатын, ерлер басымдығы бар салалармен салыстырылатын болды. Құрылымдық дискриминация Австралиядағы жалақы айырмашылығының көп бөлігіне де себепші. 1966 жылы қабылданған шешім бойынша, жергілікті халық алғаш рет мал және ауыл шаруашылығындағы жұмыстарға ақ жұмысшылармен тең жалақы алуға құқылы болды. 1904 жылғы Бітімгершілік және төрелік туралы заңның 4-бабында «үй шаруашылығында қызмет ететін адамдар» туралы ескертулер, үй шаруашылығында қызмет ететін көптеген жергілікті әйелдер мен қыздарды қамтымады. 1975 жылғы Растық дискриминация туралы заңда нәсілдік дискриминацияға қарсы алғашқы жалпы құқық құрылды. Алайда, 2019 жылы 15 жастан асқан жергілікті австралиялықтардың орташа апталық табысы 623 долларды құрады, ал жергілікті емес тұрғындар үшін 935 долларды құрады, бұл 33,3% нәсілдік жалақы айырмашылығын көрсетті. 2016 жылғы халық санағы бойынша, жергілікті емес австралиялықтардың жұмыспен қамтылу деңгейі 72% болса, жергілікті австралиялықтар үшін бұл көрсеткіш 47% құрады. Австралияның табиғи ресурстарынан түсетін қаражаттың бір бөлігін жергілікті австралиялықтардың әл-ауқатын жақсартуға жұмсайтын институттар әлі құрылмады, сондай-ақ Оңтүстік Африка, Үндістан немесе Еуропа сияқты оң шаралар арқылы тарихи кемсітушілікті жоюды қамтамасыз ететін нақты принциптер әлі әзірленбеді.

Оң іс-қимыл және мүгедектік

Оң іс-қимыл тарихи кемсітушіліктерді жоюға бағытталған, бірақ Австралияда федералдық деңгейде мұндай шаралар өте сирек. 1992 жылғы Мүгедектерді дискриминациялауға қарсы заңның 4-6-баптары жұмыс берушілерді мүгедектерді жұмыста орналастыру үшін қажетті жағдайлар жасауға міндеттейді. Дегенмен, 11-бап бойынша жұмыс беруші, шығындарды және өздерінің қаржылық мүмкіндіктерін ескере отырып, бұл талаптарды орындау оларға негізсіз қиындықтар тудыратынын көрсетсе, осы міндеттен босатылуы мүмкін. Мысалы, «Даглиан v Австралия почта корпорациясы» ісінде жұмыс берушінің тұрып жұмыс істеуге міндетті қызметкерге орындық бергені, орынды түзету болып танылды. Бұл 21А(1)(b) бабындағы «негізгі талаптар» деген қорғаныс шарасын өзгертеді.

Жұмыс орны қауіпсіздігі

Жұмыс орнының қауіпсіздігі, әлеуметтік қамсыздандырудың бір бөлігі ретінде, халықаралық құқықтағы жалпы адам құқығы болып табылады, ал толық жұмыспен қамту экономикалық тұрақтылық пен гүлденудің негізі болып табылады. Австралиялық жұмыскерлердің көпшілігі кез келген жұмыстан босату алдында тиісті ескерту алуға, әділ себептерге және босату процедурасына, сондай-ақ жұмыстан босату төлеміне құқылы. Мемлекеттік және федералдық үкіметтердің екеуі де фискалдық саясат арқылы толық жұмыспен қамтуды қамтамасыз етуге міндетті, ал заң бойынша Австралияның Резервтік банкі тұрақты валютаға, толық жұмыспен қамтуға, сондай-ақ Австралия халқының гүлденуі мен әл-ауқатына қол жеткізуі керек.

Қажетті мерзім

Австралия заңдарында, көптеген қызметкерлер жұмыстан босату алдында нақты уақытқа ескерту алуға құқылы, ал жұмыстан босатулар әділ себептермен болуы керек, бірақ бұл құқықтар әрқашан сақталмайды. Жалпы құқық бойынша, кез келген тарап келісімшартты тоқтату алдында жеткілікті уақытқа ескерту беруге құқылы. Адам қанша уақыт жұмыс істесе, соғұрлым ұзақ ескерту беру қажет, бұл өзара құрметтің принципін көрсетеді. Мысалы, Quinn v Jack Chia (Австралия) ісінде, Куинн мырза бастапқыда бір айлық ескертумен келісімшарт бойынша жұмысқа қабылданған, бірақ жылдар бойы жұмыс істеп, жоғары жауапкершіліктерді мойнына алған және жұмыс берушісі үшін жеке құрбандықтар жасаған. Сот оның қызмет мерзімі, лауазымы және жылдар бойы көрсеткен адалдығын ескере отырып, келісімшартта көрсетілгендей бір ай емес, 12 айлық ескертуге құқылы екенін анықтады. Осы жалпы құқықтық нормалардан басқа, 2009 жылғы Fair Work Act 117-бабы 1 жылға дейін 1 апталық, 2 жылға дейін 2 апталық, 3 жылдан астам 3 апталық және 5 жылдан астам 4 апталық ескертуді талап етеді. Сонымен қатар, 45 жастан асқан және 2 жылдан астам жұмыс істеген қызметкерлерге қосымша бір апта беріледі. Қазіргі заманғы еңбек шарты мен ұжымдық келісімдер көбінесе одан да жоғары стандарттарды қояды. Басым пікір бойынша, соттар нақты жағдайларға сәйкес ұзақ ескерту беру қажет деп шеше алады, себебі заңның мақсаты – құқықтардың ең төменгі шегін емес, оларды жақсартуға мүмкіндік беретін деңгейді белгілеу. Жұмыс беруші 117-баптың 2-тармағына сәйкес, ескерту орнына сыйақы төлеуге және қызметкер келісім берсе, келісімшартты тоқтатуға құқылы. Келісімшарттың маңызды талаптары бұзылған жағдайда ескерту талап етілмейді. Мұндай жағдайларда, қызметкер жұмыстан бірден кетіп, залапты өтеуді талап ете алады, ал жұмыс беруші қызметкерді жұмыстан босата алады. Bartlett v ANZ Banking Group Ltd ісіне сәйкес, еңбек келісімшартының маңызды бұзылуына заңды және ақылға қонымды бұйрыққа қасақана бағынбау, адалдық міндетін бұзу (мысалы, құпия сыйақы алу) немесе өтеусіздік жатады. Бұл істе ANZ банкінің қызметкері апелляциялық сотта заңсыз жұмыстан босатылғаны үшін, келісімшартында көзделген 4 айлық ескерту мерзіміне тең өтемақыны жеңіп алды, себебі ANZ банк оның Австралияның қаржылық шолу журналына құпия ақпарат жібергеніне дәлелдеме бере алмады және жұмыс берушінің ақылға қонымды әрекет етуге міндеттілігі болды. Әйтпесе, жұмыс беруші жұмыстан толық босатудың негізді себебін көрсетуі керек.

Әділ себептер мен әділ процесс

Жалпы құқық судьялары тарихи түрде жұмыстан шығарылған жұмысшыларға жеткіліксіз өтемақы қарастырғандықтан және жұмыс берушілерге келісімшарт бойынша жұмыстан шығару шарттарын белгілеуге мүмкіндік бергендіктен, 2009 жылғы Әділ еңбек туралы заңның 382-бабында, егер адам қызметкер болса, "әділсіз жұмыстан шығарудан қорғалуға" құқығы бар. 383-бап бойынша, олар кем дегенде 6 ай, ал 15-тен аз қызметкері бар жұмыс берушінің қызметкері үшін – 1 жыл жұмыс істеген болуы керек. Шағын бизнес жұмыстан шығарудың әділдігін қамтамасыз ету кодексіне сәйкес келу арқылы қорғанысқа ие болуы мүмкін. Сонымен қатар, қызметкерлер сыйлық немесе кәсіпорын келісім-шартымен қамтылуы керек және 2023 жылдың шілдесінде 167 500 доллардан төмен табысқа ие болуы керек ("жоғары табыс шегі"). Тағы бір ерекшелік – "уақытша" жұмысшылардың құқықтары жоқ, егер олардың жұмыс берушімен тұрақты және жүйелі негізде жұмысты жалғастыруға негізді күтінімі болмаса. Ponce v DJT Staff Management Services ісінде еңбек брокерлік фирмасы арқылы жұмысқа алынған және "уақытша" деп саналған көлік бақылаушысының жұмыс кестесі болмаған және жұмыста үзілістер болған, бірақ ол әлі де тұрақты және жүйелі жұмыспен қамтылған деп танылды. Көптеген жоғары табысты елдерден айырмашылығы, 2009 жылғы Әділ еңбек туралы заң мерзімді келісімшарттың аяқталуын әділдік талаптарын сақтамай жұмыстан босату ретінде қарастырмайды. Жұмыстан босатуға жұмыстан шығару, жұмыс берушінің әрекеттерінен туындаған кету, немесе жалақының немесе міндеттердің маңызды түрде төмендетілуі кіреді. Жұмыстан босату "қатал, әділетсіз немесе ақылға сыймайтын" болса, ол "әділетсіз" болып есептеледі. Byrne v Australian Airlines ісінде Жоғары соттың шешіміне сәйкес, бұл жұмыс берушінің әрекеті "қызметкердің бұзушылығының ауырлығына пропорционалсыз" деген ұғымды қамтиды. 387-бапқа сәйкес, Әділ еңбек комиссиясы қызметкердің қабілетін және мінез-құлқын, хабарлама мерзімін, кез келген айыптауларға жауап беру мүмкіндігін, ұсынылған өкілдікті, жұмыстан босату алдындағы ескертулерді, кәсіпорынның мөлшерін және кадрлық мамандарды ескеруі керек. Мысалы, Pastrycooks Employees, Biscuit Makers Employees and Flour and Sugar Goods Workers Union (NSW) v Gartrell ісінде, үйіне қайтып бара жатқанда соңғы минутта тапсырысты орындаудан бас тартқан нан пісірушіні жұмыстан босату тым қатал деп танылды. Agnew v Nationwide News Pty Ltd ісінде түскі ас ішкені үшін қызметкерлерді жұмыстан босату әділетсіз деп танылды, өйткені компанияның бұған қарсы саясаты болғанымен, ол, әсіресе басшылар арасында, дәйекті түрде сақталмады. B, C және D v Australian Postal Corporation ісінде жұмыс орнында порнографиялық контентке қол жеткізген үш қызметкерді жұмыстан босату әділетсіз деп танылды, өйткені саясат болғанымен, ол дәйекті түрде сақталмады және ұсталған үш қызметкерге алдын ала ескертулер берілмеді. Әділ еңбек комиссиясының пікірінше, қызметкердің бұрынғы тәртіптік жазалары, жұмыс берушінің "бұзушылықты төзімділікпен немесе кешірумен қабылдауының тарихы", сондай-ақ қызметкердің бұрынғы мінез-құлқы, қызмет мерзімі және асыраушыларға тигізетін салдары маңызды. Алайда, Fussell v Transport for NSW ісінде Snapchat арқылы жеке дос деп ойлаған әріптесіне "өз анатомиясының ұятты суретін" жіберген қызметкерді жұмыстан босату әділ деп танылды, тіпті ол дереу кешірім сұрағанына қарамастан. 390-бап бойынша Әділ еңбек комиссиясы өтемақы немесе қайта қабылдау туралы шешім қабылдауы мүмкін. Бірақ 2018-2019 жылдары 8161 әділсіз жұмыстан босату ісі бойынша келісімдердің тек 57-сінде қайта қабылдау көзделген, ал 229 төрелік істің тек 13-і қайта қабылдаумен аяқталды. 392-бап бойынша өтемақы 26 апталық жалақыға немесе жоғары табыстың жартысына дейін шектеледі, жұмыстан босатудың нақты экономикалық зиянына, психологиялық ауыртпалығына немесе әлеуметтік салдарына қарамастан. Өтініш берушілер FWC веб-сайтында жұмыстан босату күнінен бастап 21 күн ішінде өтінішті толтыруы керек, ал мерзімді ұзартулар сирек беріледі.

Артықшылық және берілістер

Жұмыстан босату – жұмыс берушінің қызметі үшін жұмыс орнының экономикалық тұрғыдан қажеттілігінің жойылғанын білдіреді. Босату құқығының теріс пайдаланылуын болдырмау үшін заң жұмыссыздық пен жұмыстан шығарудың әлеуметтік салдарының жұмыс берушінің шешімдеріне ескерілуін қамтамасыз етуге тырысады. Fair Work Act 2009 заңының 531(2) тармағына сәйкес, жұмыс берушілер 15 немесе одан көп жұмыс орнының қысқартылу мүмкіндігін қарастырса, кәсіподақтармен кеңесуге міндетті, ал 530-тармақ бойынша жұмыс беруші Centrelink-ке кез келген ұсыныстар туралы жазбаша хабарлама жіберуі керек. Заңның мақсаты – жұмыс орындарының жоғалуын болдырмау, сондықтан 531(3) тармағына сәйкес жұмыс беруші кәсіподақтармен «жоспарланған жұмыстан босатуды болдырмау немесе азайту шаралары», баламалы жұмыспен қамту немесе ұсынылып отырған жұмыстан босатудың салдарының жеңілдетілуі туралы ұсыныстарды талқылауға міндетті. Егер жұмыстан босату қажет болса, Ұлттық жұмыспен қамту стандартының 119-тармағы 1 жылдан астам жұмыс істеген қызметкерлерге кемінде 4 апталық жалақы, кемінде 9 жыл жұмыс істегендерге 16 апталық жалақы төлеуді талап етеді, ал 10 жылдан астам жұмыс істегендер ұзақ жыл қызметі үшін ақы және жұмыстан босату ақысын алуға құқылы. Дегенмен, егер қызметкерге басқа жұмыс ұсынылса, ол жұмыстан босатылмайды. Сондай-ақ, жұмыстан босату құқығына қатысты бірқатар ерекшеліктер бар. 15-тен аз қызметкері бар жұмыс берушілердің қызметкерлері ешнәрсе алмайды, себебі шағын бизнестің жұмысшылардан гөрі қорғауға мұқтаж екендігі ескеріледі. Сонымен қатар, мерзімі шектеулі, тәлімгерлікпен айналысатын және апталық еңбек шарты бойынша жұмыс істейтін қызметкерлер де қорғаудан тыс қалады, тіпті бұл Австралия еңбек күшінің шамамен 22% құрайды. Соңында, егер жұмыс беруші төлем қабілетсіз болса, жалпы құқық бойынша төлем қабілетсіздік шарттарды уақтылы тоқтатуға негіз болады. 2012 жылғы «Әділ төлемдерді кепілдендіру туралы» заңға сәйкес, федералды үкімет басқаша қамтылмаған қызметкерлерге төлем жасау үшін арнайы схема құрды.

Конституциялық және мемлекеттік заңдар

Баргер шешімі сол кезде басым болған мемлекеттік өкілеттіктер доктринасы аясында қабылданды, бірақ ол 1920 жылы «Инженерлер ісі» бойынша күшін жойды. 2005 жылдан бері Австралияның еңбек құқығы саласындағы заңдар, мысалы WorkChoices, негізінен Конституцияның 51(xx) бабындағы корпорациялардың өкілеттігіне негізделген. Бұл өкілеттік еңбек заңдарының татуласу және төрелік ету билігінің шектеулерінен тыс, әлдеқайда кең ауқымда болуына мүмкіндік береді. Корпорациялардың өкілеттігі федералды парламентке «Коммунальттің шегінде құрылған сауда және қаржы корпорацияларына» және «шетелдік» корпорацияларға қатысты заңдар қабылдау құқығын береді.

Мемлекеттік құқық

Виктория үкіметі өзінің еңбек құқығы саласындағы өкілеттіктерінің басым бөлігін Федералдық үкіметке жүктеді, соңғы рет 2009 жылғы Fair Work (Commonwealth Powers) Act (Vic) арқылы, нәтижесінде Викториядағы мемлекеттік сектор қызметкерлерінің көпшілігі FW заңымен қамтылды.