Кіріспе
Жазушы, романист және белсенді (1904–1997)
Бозорг Алауи (بزرگ علوی) (2 ақпан 1904 – 18 ақпан 1997) – ықпалды ирандық жазушы, романист және саяси зиялы. Ол 1940 жылдары Иранның коммунистік Тудех партиясының негізін қалаушылардың бірі болды. 1953 жылы премьер-министр Мохаммад Мосадегке қарсы жасалған төңкерістен кейін, ол өмірінің қалған бөлігін Шығыс Германияда, алдымен Пахлави режимі кезінде, содан кейін 1979 жылғы революциядан кейін Германияға қайта оралды. 1952 жылы Иранда жарық көрген және кейіннен тыйым салынған «Шешм'хаяш» («Оның көзі») романы оның ең көрнекті туындысы саналады. Алауи Иранның танымал жазушысы Садиқ Хеджаяттың жақын досы болды; олар Парижде тұрғанда «саб’е тобы» деп аталатын әдеби үйірме құрды. «Көздері» туындысы оның шедеврі болып есептелсе де, Алауи «Шамедан» («Қап») романы сияқты тағы да көптеген кітаптар жазды, ол Фрейдтің психологиясының ықпалында жазылған. Оның «Мирза», «Елу үш адам» және «Гилемард» романдары Иран мектептеріндегі оқулықтарда еске алынады. Ол революциядан кейін Тегеранға оралды, бірақ көп ұзамай Германияға қайтуға шешім қабылдады. Бозорг Алауидің иран әдебиетіне қосқан үлесі зор, себебі ол жаңғыру қозғалысының белгілі бір мүшесі болды.
when they were residing in Paris called "sab'e group". Although Her Eyes is considered his masterpiece, Alavi also wrote many other books, such as the novel "Chamedan" (suitcase) which was written under the influence of Freudian psychology. His other novels "Mirza", "Fifty Three Persons" and "Gilemard" are mentioned in Iranian high school textbooks. He did return to Tehran after the revolution but did not stay too long and decided to head back to Germany. Bozorg Alavi's contribution to Iranian Literature is profound due to the modernization movement in which he was a key member.
Өмірбаян
Бозорг Алауи (туған аты Сейед Можтаба Алауи) Тегеранда, Иранда дүниеге келген. Ол алты баланың үшіншісі еді. Оның әкесі Сейед Абол Хасан Алауи 1906 жылғы Конституциялық революцияға қатысып, кейіннен (Хасан Такизадемен бірге) Германияда прогрессивті «Каве» (Kaweh) газетін шығарды. Оның әкесінің атасы Сейед Мохаммад Сарраф, бай банкир және саудагер, алдыңғы қатарлы конституционалист және алғашқы Мәжліс мүшесі болды. Сарраф Насер әд Дін Шах Қажардың қазынашысы, кейіннен Мозаффар әд Дін Шах Қажардың қазынашысы болған Хадж Сейед Жавад Хазанехтің кіші інісі еді. Бозорг Алауи өзінің «Бозорг» деген лақап есімін арғы атасы – қант саудагері, кондитер және кеме иесі, Бозорг дүниеге келген жылы қайтыс болған Ага Бозорг, нағыз аты Сейед Можтаба Ганнадтың есімімен аталуынан алған. Бозорг Алауи бастауыш мектепті Тегеранда оқыған. 1922 жылы ағасы Мортеза Алауимен бірге Берлинге оқуға жіберілді. 1927 жылы Иранға оралғаннан кейін алдымен Ширазда, кейін Тегеранда неміс тілінен сабақ берді. Осы жылдары Садық Хеджаятпен танысып, дос болды. Осы кезде ол Таки Арани өткізген жиналыстарда белсенді қатысып, олар теориялық марксистік «Донья» журналын шығарды. Алауи 1937 жылы Реза Шахтың режимі кезінде коммунистік қызметтері үшін түрмеге жабылған 53 танымал адамның бірі болды. Алауи өзі сол кезде саяси істерге араласпағанын, тек коммунистік жазбаларды оқыған әдебиетшілер тобының мүшесі болғанын мәлімдеді. Ол 7 жылға сотталды, бірақ 1941 жылы Иранды одақтастар басып алғаннан кейін жалпы кешірімнен кейін 4 жылдан соң босатылды. Босатылғаннан кейін ол өзінің «Түрмедегі жазбалары және елу үш адам» атты еңбегін жариялады және саяси қызметін жалғастырды, Иранның коммунистік Туде партиясының құрылтайшы мүшесі болды және оның «Мәрдум» (Халық) басылымының редакторы қызметін атқарды. 1953 жылы премьер-министр Мосадехтің үкіметін құлату кезінде Алауи Германияда болды, бұл орасан зор қамауларға және түрмеге жабуға әкелді. Алауи 1979 жылы Иран төңкерісіне дейін Шығыс Берлинде эмиграцияда тұрып, Хумбольдт университетінде сабақ берді. 1979 жылдың көктемінде ол 25 жылдық эмиграциядан кейін Иранға қысқа мерзімге оралды және Иран жазушылар қауымдастығы тарапынан жылы қабылданды, оның ішінде Ахмад Шамлу, Махмуд Долатабади, Сиаваш Касраие және басқалар болды. Бір жылдан кейін, 1980 жылы, ол Иранға тағы бір қысқа сапармен оралды және төңкерілген революцияның репрессивті бұрылысына наразы болды. Ол Берлинде өмір сүруін және жұмыс істеуін жалғастырды, соңғы рет 1993 жылы Иранға барды. Ол 1997 жылы Берлинде қайтыс болды. 1936 жылы ол Брюссельден Маргарита (Гита) Шейнесонға үйленді, ол кейіннен оның «Көздері» романы үшін шабыт көзі болды. Эмиграцияға кеткенге дейін ол өзінің туысы Фатамех Алауиге (Сейед Абольфат Фадай Алауидың, Қаржы министрлігінің Бас хатшысы және Мерафаг Табатабаидың қызы) үйленді және Мани есімді ұлдары болды. 1956 жылы ол Германияда Гертруд Пааршқа үйленді, ол оның өмірінің соңына дейін оның жанында болды.
Bozorg Alavi had his primary schooling in Tehran. In 1922 he was sent to Berlin along with his older brother Morteza Alavi, to study. Upon his return to Iran in 1927, he first taught German in Shiraz and later in Tehran. During these years he met and befriended Sadegh Hedayat. Around this time he became active in the meetings held by Taqi Arani, and they launched a theoretical Marxist magazine, Donya. Alavi was one of the famous 53 persons who were jailed in 1937 under the regime of Reza Shah for communist activities. Alavi himself claimed that he was not involved politically at the time and simply was in a group of literati, who among other things read communist writings. He was given a 7 year sentence, but was released after 4 years in 1941 after a general amnesty following the Allied control of Iran. Upon his release he published his Scrap Papers of Prison and Fifty Three Persons, and continued his political activities, becoming a founding member of the communist Tudeh Party of Iran and serving as editor of its publication Mardom (People). Alavi was in Germany when the 1953 Coup d'état overthrew the government of Premier Mossadegh and resulted in massive arrests and imprisonment. Alavi stayed in exile in East Berlin, teaching at Humboldt University, until the fall of the Pahlavi dynasty and the emergence of the 1979 Iranian Revolution. In spring of 1979 he returned briefly to Iran after 25 years in exile and was warmly received by the Iranian Writers Association, including such writers/poets as Ahmad Shamlou, Mahmoud Dolatābādi, Siāvash Kasrā'ie and others. He returned to Iran a year later in 1980 for another short visit and was dismayed by the repressive turn of the revolution. He continued to live and work in Berlin, visiting Iran for the last time in 1993. He died in Berlin in 1997. In 1936 he had married Margarita (Gita) Scheineson from Brussels, who later was a source of inspiration for his novel Chashm'hā'yash. Before his exile, he married his cousin Fatameh Alavi (daughter of Seyyed Abolfath Fadai Alavi, Secretary General of the Ministry of Finance, and Merafagh Tabatabai) and had a son, Mani. In 1956, he married Gertrud Paarszh in Germany who stayed with him until his death.