Дамар шайыры – Үндістан мен Оңтүстік-Шығыс Азиядағы Dipterocarpaceae тұқымдас ағаштардан алынатын қымбат шайыр. Құрамы, түрлері және қолданылуы туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дамар (Damar) – Үрімдіктер (Dipterocarpaceae) тұқымдасына жататын ағаштардан алынатын шайыр. Осы шайыр, сондай-ақ дамар шайыры деп те аталады, негізінен Shorea немесе Hopea (синонимі Balanocarpus) туыстас ағаштардан, сонымен қатар Canarium туысына жататын кейбір түрлерден де алынуы мүмкін. Көбінесе ағаштардан жара қабығын тіліп алу арқылы жиналады, бірақ кейбір шайырлар жер бетінде тасбақа түрінде де кездеседі. Шайырдың түсі мөлдірден сарғышқа дейін өзгереді, ал тасбақаланған түрі сұрғылт қоңыр болады. Дамар шайыры – тритерпеноидты шайыр, құрамында көптеген тритерпендер мен олардың тотығу өнімдері бар. Олардың көпшілігі төмен молекулалық салмақты қосылыстар (даммаран, даммаренол қышқылы, олеан, олеаноно қышқылы және т.б.), олар тез тотығады және фотототығады.
Tree resin obtained from the family Dipterocarpaceae
Dammar, also called dammar gum, or damar gum, is a resin obtained from the tree family Dipterocarpaceae in India and Southeast Asia, principally those of the genera Shorea or Hopea (synonym Balanocarpus). The resin of some species of Canarium may also called dammar. Most is produced by tapping trees; however, some is collected in fossilised form on the ground. The gum varies in colour from clear to pale yellow, while the fossilised form is grey brown. Dammar gum is a triterpenoid resin, containing many triterpenes and their oxidation products. Many of them are low molecular weight compounds (dammarane, dammarenolic acid, oleanane, oleanonic acid, etc. ), which easily oxidizes and photoxidizes.
Қолданылуы
Даммар лак, терпентинде ерітілген даммар шайырынан жасалған, 1826 жылы суреттерге арналған лак ретінде таныстырылды; майлы бояу кезінде де, бояу біткен соң да жиі қолданылады. Даммар лак және оған ұқсас шаыр лактар салыстырмалы түрде қысқа мерзімде өзін-өзі тотықтырып, сарға айналады; бұл әсер, бояу заттарына күн сәулесінің ағартқыш әсеріне байланысты, қараңғыда сақталған суреттерде, жарықтағы суреттерге қарағанда күштірек байқалады. Батик жібек немесе rayon матасына сызылғанда, жарықтардың жарылуын болдырмау үшін балқытылған парафин майында ерітілген даммар кристалдарынан жасалады. Энкаустикалық бояулар пигмент қосылған ара шабағындағы даммар кристалдарынан тұрады. Даммар кристалдары қатайтушы зат ретінде қолданылады. Бұрын кемелерді герметтеу үшін, көбінесе шайыр немесе битуммен бірге пайдаланылған. Жарқын микроскопия үшін биологиялық үлгілерді дайындауда канада бальзамымен бірге жиі қолданылатын монтаждау материалы ретінде қолданылады. Әр түрлі ауруларға емдеу үшін Аюрведа медицинасында қолданылады.
Dammar varnish, made from dammar gum dissolved in turpentine, was introduced as a picture varnish in 1826; commonly used in oil painting, both during the painting process and after the painting is finished. Dammar varnish and similar gum varnishes auto oxidize and yellow over a relatively short time regardless of storage method; this effect is more pronounced on paintings stored in darkness than with works on display in light due to the bleaching effects of sunlight on the colorants involved. Batik is made from dammar crystals dissolved in molten paraffin wax, to prevent the wax from cracking when it is drawn onto silk or rayon. Encaustic Paints are made from dammar crystals in beeswax with pigment added. The dammar crystals serve as a hardening agent. As caulk for ships in the past, frequently with pitch or bitumen. As a common mounting material along with canada balsam for preparing biological samples for light microscopy. Used in Ayurvedic medicine for various conditions.
Құрамына кіретін қосылыстар
Жаңа даммар шайыры құрамында бірнеше қосылыстардан тұрады; негізінен гидроксидаммаренон, даммаренол қышқылы және олеаноноль альдегиді.
Fresh dammar gum consists of a mixture of compounds; primarily hydroxydammarenone, dammarenolic acid, and oleanonic aldehyde.
Тұрақтылығы мен уыттылығы
Ірімшік тұрақты, өртке оңай тұтанатын және күшті тотықтырғыштармен үйлеспейтін. Оның улылығы төмен, бірақ шаңын жұту аллергия тудыруы мүмкін.
The gum is stable, probably combustible and incompatible with strong oxidising agents. Its toxicity is low, but inhalation of dust may cause allergies.