Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Батыс Жаңа Гвинеяның этникалық тобы
Ethnic group of Western New Guinea
Еуропалықтармен алғашқы байланыс
Пунчак Трикорадан оңтүстікке қарай қоныстанған және өзін Песегем мен Хорип тайпалары деп таныстырған Дани (техникалық тұрғыдан Ндуга) тайпасының шағын тобы 1909 жылғы 29 қазанда Хендрикус Альбертус Лоренц басқарған Екінші Оңтүстік Жаңа Гвинея экспедициясымен кездесті, ол бірнеше түн олардың ауылында қонақтап кетті. Көптеген Батыс Дани (Лани) тайпасымен алғашқы байланыс 1920 жылғы қазан айында Орталық Жаңа Гвинея экспедициясы барысында жасалды, онда зерттеушілер тобы алты ай бойы олармен Жоғарғы Сварт өзені аңғарындағы (қазіргі Толи аңғары, Толикара ауданы) шаруа қожалықтарында болды. Гранд-Валли алғаш рет 1938 жылғы 23 маусымда Ричард Арчболдтың PBY Catalina ұшағынан көрінді. Ол бұл аңғарды Жаявиджая тауларындағы биік өсімдіктерді зерттеу кезінде кездейсоқ тапты. Дани тайпасының арасында тұрақты түрде тұрған алғашқы еуропалықтар Джон мен Хелен Деккер болды, олардың миссионерлік қызметінің арқасында Дани халқының арасындағы христиандардың саны 13 000-ға жетті.
A small fringe group of the Dani (technically Nduga), living south of Puncak Trikora and presenting themselves as the Pesegem and the Horip tribes, were met on 29 October 1909, by the Second South New Guinea Expedition led by Hendrikus Albertus Lorentz, who stayed several nights in their village. First contact with the populous Western Dani (Lani) was made in October 1920 during the Central New Guinea Expedition, in which a group of explorers stayed for six months with them at their farms in the upper Swart River Valley (now Toli Valley, Tolikara Regency). The Grand Valley was only sighted on 23 June 1938 from a PBY Catalina by Richard Archbold, who stumbled upon the valley while studying high altitude vegetation in the Jayawijaya Mountains. The first white people to live among the Dani were John and Helen Dekker, under whose ministry the Christian population among the Dani grew to 13,000.
Мәдениет
Тәтті картоп жергілікті мәдениетте маңызды рөл атқарады, өйткені ол айырбастауда, әсіресе қалың мал төлеуде қолданылатын ең маңызды құрал болып табылады. Сонымен қатар, шошқа тойлары да оқиғаларды қоғамдық түрде тойлау үшін өте маңызды; тойдың және ауылдың беделді адамының (әлеуметтік ықпал ететін адамның) немесе ұйымдастырушының табысы көбінесе сойылған шошқалардың санымен өлшенді. Дани тайпасы шошқаларды және тәтті картоп, банан және маниок сияқты негізгі егіндерді пісіру үшін жер пешін (бакар бату немесе барапен деп аталады) пайдаланады. Олар тастарды отта қатты қыздырып, содан кейін олармен шұңқырды төсейді. Ет, тәтті картоп немесе бананның кесектері банан жапырақтарына оралып, азық-түлік пакеттері шұңқырға салынады, үстіне тағы да ыстық тастар қойылады, ал шұңқыр шөппен және буды сақтау үшін қақпақпен жабылады. Бірнеше сағаттан кейін тамақ дайын болады. Шошқалар өте құнды болғандықтан, оларды үнемі жеуге болмайды, тек арнайы жағдайларда ғана дайындалады. Соңғы жылдары қарсыласатын ауылдар арасындағы ритуалдық, шағын соғыс дәстүрлі Дани мәдениетінің бір бөлігі болды, көп уақыт қару-жарақ дайындауға және жараланғандарды емдеуге жұмсалды. 1966 жылы жау кланының шабуылынан 125 адам қаза тапты. Әдетте, шайқаста мақсат жауды қорлау және белгілі бір құрбандарды жаралау немесе өлтіру болып табылады, ал аумақты басып алу немесе жау ауылын талқандау емес. Мұндай шайқастар енді өткізілмейді.
Sweet potatoes are important in their local culture, being the most important tool used in bartering, especially in dowries. Likewise, pig feasts are extremely important to celebrate events communally; the success of a feast, and that of a village big man (man of influence) or organiser, is often gauged by the number of pigs slaughtered. The Dani use an earth oven method (called bakar batu or barapen) to cook pigs and their staple crops such as sweet potato, banana, and cassava. They heat stones in a fire until they are extremely hot, and line a pit with some of them. Cuts of meat and pieces of sweet potato or banana are wrapped in banana leaves, the food packages are lowered into the pit, more hot stones are placed on top, and the pit is covered with grass and a cover to keep steam in. After a couple of hours, the food is ready to eat. Pigs are too valuable to be served regularly and are reserved for special occasions only. Ritual small scale warfare between rival villages was an integral part of traditional Dani culture, with much time spent preparing weapons and treating resulting injuries. In 1966, there was a massacre in which 125 people were killed in an attack by an enemy clan. Typically the emphasis in battle is to insult the enemy and wound or kill token victims, as opposed to capturing territory or property or vanquishing the enemy village. Such fighting is no longer done.
Этнографиялық зерттеулер
1961 жылы Гарвард Пибоди зерттеуінің мүшесі ретінде кинорежиссер Роберт Гарднер Балим өзенінің аңғарындағы Дани халқын түсіре бастады. 1965 жылы ол осы тәжірибеден "Өлі құстар" фильмін жасады. Гарднер Дани мәдениетінде өлім мен құстарға ұқсас адамдар бейнесін баса көрсетеді. "Өлі құстар" немесе "өлі адамдар" терминдері Дани халқы шайқаста жеңген жаудан алынған қару-жарақ пен әшекейлерді атау үшін қолданады (wim). Бұл сыйлықтар жау өлтірілгеннен кейін өтетін екі күндік жеңіс биінде (эдай) көрсетіледі.
In 1961, as a member of the Harvard Peabody study, filmmaker Robert Gardner began recording the Dani of the Baliem River Valley. In 1965, he created the film Dead Birds from this experience. Gardner emphasizes the themes of death and people as birds in Dani culture. "Dead birds" or "dead men" are terms the Dani use for the weapons and ornaments taken from the enemy during battle (wim). These trophies are displayed during the two day dance of victory (edai) after an enemy is killed.