Кіріспе

Қара тарихты жыл сайын мерекелеу – АҚШ-та пайда болған, сондай-ақ Африка-американдық тарихы айы деп аталатын және 1976 жылға дейін Негр тарихы айы деп танылған жылдық шара. Бұл африкалық диаспора тарихындағы маңызды тұлғалар мен оқиғаларды еске алу мақсатымен басталды. Бастапқыда бір аптаға созылған, 1970 жылдан бері бір айлық мерекеге айналды. АҚШ және Канадада ақпан айында аталып өтеді, онда үкіметтер тарапынан ресми мойындалды, бірақ соңғы кезде Ирландия мен Ұлыбританияда да қазан айында мерекеленіп жүр.

Негролар тарихы апталығы (1926)

Қара тарих айлығының бастауы 1926 жылы АҚШ-та жасалды, онда тарихшы Картер Г. Вудсон және Негрлер өмірі мен тарихын зерттеу қауымдастығы (ASNLH) ақпанның екінші аптасын "Негрлер тарихы аптасы" деп жариялады. Бұл аптаның таңдалған себебі – 12 ақпан күні туған күнін тойлайтын Авраам Линкольн мен 14 ақпан күні туған күнін тойлайтын Фредерик Дуглас есімді қара қоғамдастықтарының ұлы тұлғаларын еске алу болды. Аптаның пайда болу себебі жазылмаған, бірақ ғалымдар оның тууының екі себебін мойындайды: тану және маңыздылық. 1915 жылы Вудсон Чикагодағы Бронзвиллде өткен Линкольн мерейтойына қатысты, ол құлдықтан азат болғанына 50 жыл толуын атап өтті. Жаз бойы өткен мерейтойға бүкіл елден мыңдаған адам келіп, мұра мен мәдениеттің көрмелерін тамашалады. Осы мерейтой аяқталар тұсында Вудсон сол күзде Чикагода ASNLH-тің құрылуын жетекшілік етті. Іс-шараның басынан бастап, ең басты назар ұлттық мектептерде афроамерикандықтар тарихын үйлесімді түрде оқытуға бағытталды. Бірінші Негрлер тарихы аптасы Солтүстік Каролина, Делавэр және Батыс Вирджиния штаттарының білім беру департаменттерімен, сондай-ақ Балтимор, Нью-Йорк, Филадельфия және Вашингтон қалаларының мектеп басқармаларымен ынтымақтастықта өтті. Бұл шектеулі мерекелеуге қарамастан, Вудсон осы іс-шараны "Қауымдастық жасаған ең табысты қадамдардың бірі" деп санады және оны жыл сайын қайталау жоспарлары жалғасты. 1929 жылы The Journal of Negro History журналында "қара халық саны көп штаттардың" білім беру департаменттерінің қызметкерлері оқиға туралы штаттың мұғалімдеріне хабарлап, оқиғамен байланысты ресми әдебиеттерді таратқаны айтылды, тек екі ерекше жағдай болды. Бұл алғашқы кезеңде шіркеулер Негрлер тарихы аптасымен байланысты әдебиет таратуда маңызды рөл атқарды, ал басты және қара баспасөз жарнамалауға көмектесті. 1930 жылдары Негрлер тарихы аптасы Оңтүстіктің "жоғалған ісі" туралы мифке қарсы тұрды, онда құлдарға жақсы қараған, Азамат соғысы "солтүстік агрессиясы" болған және қара нәсілділер құлдықта жақсырақ өмір сүрген деген пікірлер айтылды. Вудсон былай деп жазды: "Егер сіз адамның ойлауын бақыласаңыз, оның іс-әрекеттері туралы уайымдаудың қажеті жоқ, оған мұнда тұрмау немесе онда бармау керектігін айтудың қажеті де жоқ. Ол өзінің 'орнын' табады және сонда қалады". Негрлер тарихы аптасы келесі онжылдықтарда танымал болды, АҚШ қалаларының әкімдері оны мереке ретінде бекітті.

Америка Құрама Штаттары

Қара қоғамдастығында Қара тарих айының құрылуы зор қуанышпен қарсы алынды; ол Қара тарих клубтарының ашылуына, мұғалімдердің қызығушылығының артуына және прогрессивті ақ адамдардың назарына түсті. Мысалы, 2022 жылғы «Қара денсаулығы және салауаттылығы» медицина ғалымдарына, денсаулық сақтау қызметкерлеріне және денсаулық көрсеткіштеріне бағытталды. The Wall Street Journal газеті Қара тарих айын «африкалық американдықтардың мәдениеті мен үлесі әртүрлі мәдени орындарда, соның ішінде театрларда, кітапханаларда және мұражайларда ең басты орынға шығатын уақыт» деп сипаттайды. Қара тарихы айы АҚШ бизнес қауымдастығының назарын аударды. 2018 жылы Instagram өзінің жаһандық музыка және жастар мәдениеті коммуникацияларының жетекшісі SHAVONE-ның көмегімен бірінші Қара тарих айы бағдарламасын құрды. Instagram-ның Қара тарих айы бағдарламасында бірқатар жаңа бастамалар болды, соның ішінде Spotify-мен бірлескен #BlackGirlMagic жобасы және 19 миллионнан астам ізбасарға жеткен #CelebrateBlackCreatives бағдарламасының іске қосылуы. 2020 жылдың ақпан айында The Coca-Cola Company, Google, Target Corporation, Macy's, United Parcel Service және Under Armour сияқты көптеген американдық компаниялар Қара тарих айын тойлады. 2016 жылдың 18 ақпанында 106 жастағы Вашингтон, округ, тұрғыны және мектеп еріктісі Вирджиния Маклорин Қара тарих айы аясында Ақ үйге барды. Президент Барак Обама оған не үшін келгенін сұрағанда, Маклорин: «Қара президент. Қара әйел. Мен Қара тарихын тойлау үшін келдім. Міне, мен осы үшін келдім» деді.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда Қара тарих айы алғаш рет 1987 жылдың қазан айында тойланды. 1987 жыл Африка мерекелік жылы ретінде танылды, бұл Кариб аймағының құлдықтан азаттығының 150 жылдығымен, Маркус Гарвидің туғанына 100 жыл толуымен және Африка мемлекеттерінің дамуын ілгерілетуге арналған Африка Бірлігі ұйымының 25 жылдығымен сәйкес келді. Ұлыбританиядағы Қара тарих айы Ганалық сарапшы Акияба Аддай Себоның жетекшілігімен ұйымдастырылды, ол Ұлы Лондон Кеңесінің (GLC) арнайы жобалар координаторы қызметін атқарды және оны іске қосу үшін ынтымақтастық құрды. Ұлыбританиядағы алғашқы Қара тарих айы мерекесі 1987 жылдың 1 қазанында Лондонда өтті, онда АҚШ-тан келген доктор Маулана Каренга Ұлы Лондон Кеңесі шақыруымен қара нәсілді адамдардың тарихқа қосқан үлесі туралы шараға қатысты. Кейбір мекемелер Қара тарих айына британдық азиялықтардың суреттерін қолдағандары үшін сынға ұшырады, «қара» терминін барлық түрлі терілі адамдарды қамтитын саяси мағынада қолданды.

Германия

1990 жылы Берлинде қара неміс қауымының өкілдері Қара тарих айлығын тойлауды бастады. Іс-шараларға қара еуропалықтар, халықаралық африкалық перспективалар, АҚШ-тағы азаматтық құқықтар тарихы және Оңтүстік Африкадағы апартеид тақырыптары бойынша талқылаулар енді.

Канада

1995 жылы саясаткер Жан Августин, Онтарио провинциясының Этобикок-Лейкшор сайлау округін өкілдік ете отырып, Канаданың Төменгі палатасында ақпан айын Қара тарих айы ретінде ресми түрде мойындау және қара канадалықтарды құрметтеу туралы ұсыныс жасады. 2008 жылы сенатор Дональд Оливер Сенаттың Қара тарих айын ресми түрде мойындауын ұсынды, бұл бірауыздан қабылданды.

Ирландия Республикасы

Коннектикут штатындағы Куиннипиак университетіндегі Ирландияның Ұлы аштық институты былай деп хабарлайды: "Ирландиядағы Африка-американдықтар тарихы айы 2010 жылы Корк қаласында бастау алды. 19 ғасырда бұл қала құлдықты жою қозғалысының маңызды орталығы болғандықтан, бұл орын ерекше маңызға ие. Ерлер мен әйелдерден құралған құлдыққа қарсы қоғамдар Чарльз Ленокс Ремонд және Фредерик Дуглас сияқты бірнеше афроамерикандық құлдыққа қарсы белсенділерді лекция оқуға шақырған."

Франция

Францияда Қара тарих айы алғаш рет 2018 жылы Бордо қаласында ұйымдастырылды. Одан бері Париж, Гавр, Гваделупа, Ла-Рошель және Байон қалаларында тойланулар өтті. 2022 жылы бұл ай АҚШ-та туған, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде француз қарсыласының құрамында болған биші Жозефин Бейкерге арналды.

Африка

2020 жылы Қара тарих айы алғаш рет жеті африкалық елде тойланды. Қатысқан елдер: Бенин, Буркина-Фасо, Чад, Кот-д'Ивуар, Комор аралдары, Сенегал және Камерун. Бұл шараны Мелина Сеймур құрған Africa Mondo ұйымы бастады. 2021 жылдан бастап наурыз айы Африка тарихы айы ретінде тойлана бастады.

Даму

Алғаш құрылғанда, Қара тарих айына қатысты кейбір пікір қақтығыстары туды. Қара тарих айының білім беру мекемелерімен ғана шектеліп қалғанына сенетіндер, Қара тарихты жыл бойына білім беру жүйесіне енгізуге қарағанда, оны бір айдың ішінде тойлаудың дұрыс еместігін сұраққа салды. Тағы бір алаңдаушылық – Қара тарих айының бастапқы мақсатынан өзгеше, американдық мектептердің Қара тарихындағы тұлғаларды тек құл немесе отаршылдыққа ұшырағандар ретінде көрсетуін түзеуге бағытталған еді, ал Қара тарих айы күрделі тарихи тұлғаларды "батырлыққа табынудың" тым қарапайым нысандарына дейін кемсіте алады. Кейбір сыншылар бұл мерекелік шараны түрліліктің бір түрі ретінде қарастырады. Актер және режиссер Морган Фримен мен актриса Стейси Даш тек бір айды Қара тарих айы деп белгілеу тұжырымын сынады. Фрименнің айтуынша: "Маған Қара тарих айының қажеті жоқ. Қара тарих – американдық тарихтың бір бөлігі".