Оңтүстік Африка саяхатшысы және зиялысы Ян Хендрик Хофмейр

Кіріспе

Оңтүстік Африка саясаткері және зиялысы Ян Хендрик Хофмейр (20 наурыз 1894 – 3 желтоқсан 1948) апартеід алдындағы жылдары Оңтүстік Африканың саясаткері және зиялысы болды. Өмірінде ол елдегі ең зиялы адамдардың бірі саналды және Оңтүстік Африка Республикасының премьер-министрі болатынына көптеген адамдар сенді. Ол танымал африканер отбасынан шыққан; оның інісі, Ян Хендрик Хофмейр, африканерлер арасында «Онзе Ян» деп лақап аталған, африкаанс тілі қозғалысының белгілі бір тұлғасы болды.

Ерте өмір

Хофмейр 1894 жылғы 20 наурызда Кейптаунда дүниеге келді. Ол Ян Фредерик Хендрик Хофмейр деп крещениеден өтті, бірақ Фредерик есімі көп ұзамай қолданыстан шықты. Кейін көпшілік оны "Хоффи" деп таныды, оның тегінің бұл кішірейтілген түрі тіпті Оңтүстік Африка газеттерінде жарияланған Хофмейрдің карикатураларында қолданылды. Ол әкесі Андри Бринк Хофмейр үш жасқа толғанда қайтыс болғаннан кейін жесір анасы Дебора, Кристиан Бейерстің туысы тәрбиеледі. Дебораның Яннан бес жас үлкен ұлы, інісі Андрис Бейерс Хофмейр де бар еді. Янның әкесінің бұрынғы некесінен екі қарындасы болды. Дебора күш-жігерінің көп бөлігін Янға арнады, ол оның ең жақын баласы болды. Бұл тығыз қарым-қатынас, мүмкін, Ян екі жасында гидроцефалиямен ауырғанда қалыптасқан; ол жақсы жазылып, сол кездегі медициналық көзқарас бойынша, ол гений немесе ақымақ болатын делінген. Ол гений екені белгілі болды. Ян алғаш рет 1902 жылдың қаңтарында Оңтүстік Африканың беделді колледждеріне қабылданды. Ол дарынды бала болғандықтан, сыныптарды жылдам өтіп, төрт жылдан кейін, 1906 жылы мектепті бітірді. Кейптаун университетінде (сол кезде Оңтүстік Африка колледжі деп аталған) классикалық әдебиеттерді оқып, 1909 жылы 15 жасында бірінші сыныптық дипломмен B.A. дәрежесін алды. Осы кезде ол Оксфордта оқуға Родс стипендиясын жеңіп алды. Ол стипендияны қабылдады, бірақ бірнеше жылдан кейін, жасы ұлғайғанда ғана пайдаланды. Осы аралықта ол 1910 жылы ғылымдар бойынша тағы бір B.A., ал 1911 жылы, он жеті жасында классика бойынша магистр дәрежесін алды. Оқумен қатар Хофмейр университеттің дебат клубында (Оливер Шрайнерден кейін президент болып сайланды), колледж журналында казнашы болып жұмыс істеді және студенттік христиан қауымдастығында ерікті болып көмектесті. 1911 жылы, он жеті жасында Хофмейрге өзінің ағасы "Он бір Ян" Хофмейрдің өмірбаянын жазу тапсырылды. Жоба Оранж еркін мемлекетінің бұрынғы президенті Ф.В. Рейцтің жетекшілігімен жүзеге асырылды. Жоба бір жылдың ішінде аяқталды, жас Хофмейр оны ағылшын тілінде жазып, содан кейін голланд тіліне аударды.

Hofmeyr was born in Cape Town on 20 March 1894. He was baptised Jan Frederick Hendrik Hofmeyr, but the middle name Frederick fell into disuse quickly. Later in his life he would be known to many as "Hoffie", this diminutive form of his surname even being used in cartoons of Hofmeyr published in South African newspapers. He was raised by his widowed mother Deborah, a cousin to Christiaan Beyers, after his father Andries Brink Hofmeyr died when Jan was three years old. Deborah had another son who was five years older than Jan, his brother Andries Beyers Hofmeyr. Jan also had two half sisters from his father's previous marriage. Deborah devoted most of her energies to Jan, and he was the child with whom she had by far the strongest bond. This strong relationship was probably formed when Jan fell ill with hydrocephaly at age two; he soon recovered and according to the medical wisdom of the day it was felt that he would either become a genius or an idiot. As it turned out he would be a genius. Jan was first educated at the illustrious South African College Schools, which he entered in January 1902. A child prodigy, he progressed rapidly through its grades so that he matriculated four years later in 1906. He went on to study classics at the University of Cape Town (then still known as the South African College) and in 1909 graduated B. A. with first class Honours at the age of 15. At this time he was awarded a Rhodes Scholarship to study at Oxford. He accepted the award but only made use of it a few years later when he was older. In the meanwhile he took another B. A. in the sciences in 1910 and an M. A. in classics in 1911, when he was just seventeen years old. Apart from his studies, Hofmeyr also became active in the university's Debating Society (succeeding Oliver Schreiner as its president), worked as treasurer in its college magazine, and volunteered in its Students' Christian Association. In 1911, when he was just seventeen, Hofmeyr was commissioned to write a biography of his uncle, "Onze Jan" Hofmeyr. The project was undertaken with the supervision of former President of the Orange Free State, F. W. Reitz. The project was completed within a year, the younger Hofmeyr having written it in English and then translated it into Dutch.

Оксфорд

1913 жылдың қыркүйегінде Хофмейр Кейптаундан кемеге мініп, Родс стипендиясы бойынша Оксфордтың Баллиол колледжіне барып оқуға түсті. Ол қайтадан классикалық пәндерді оқыды және бірінші курста Джон Макмерреймен дос болып, Оксфорд Одағында Гарольд Ласки, Гарольд Макмиллан және басқалармен пікір таластырды. Бірінші дүниежүзілік соғыс жақын арада колледждерді бос қалдырды, бірақ Хофмейр екі тараптың бірінде де соғысуға міндетті болмағандықтан қалып қойды. Оксфордтағы оқуын аяқтағаннан кейін Хофмейр YMCA ұйымына жауынгер емес ретінде қосылуды ойлады, бұл Шығыс Африкада орналасқан Оңтүстік Африка әскерлеріне қызмет етуді білдіретін еді. Хофмейр академиялық еңбектерінде тағы да көзге түсіп, Классикалық модерациялар мен Ұлылықтарда бірінші орын алды. Кейінірек ол Баллиолдың құрметті мүшесі атанды. Оксфордта ол студенттік діни шараларға қайта қатысып, Студенттік христиан одағының мүшесі болды, тіпті бір кезде евангелист болды; бірақ Оксфордта Баллиол жігіттер клубына қосылғанда ең үлкен қуанышқа кенеген болуы мүмкін. Ол өмір бойы ерікті жастарға көмектесуге берген уәдесін сақтап, Оңтүстік Африкадағы Студенттік христиан қауымдастығының лагерьлеріне қатысты, тіпті Трансваал провинциясының әкімшісі болған кезде де, бір жолы қоғамға Наталдағы Анерлиде орналасқан және бүгінге дейін жұмыс істеп келе жатқан лагерь алаңын сыйлады. Осы лагерьлердің бірінде ол жазушы Алан Пэтонмен танысып, берік достық қарым-қатынас орнатты.

Оқыту

1916 жылғы маусымда Оксфордтан оралғаннан кейін Хофмейр өзінің альма-матерінде, Кейптаундағы Оңтүстік Африка колледжінде классикалық пәндерді оқытуға тағайындалды. Ол тез арада жұмысқа кірісіп, Оңтүстік Африканың Тау-кендер мектебінде классика профессоры болып тағайындалды. Йоханнесбург қаласы ұзақ уақыттан бері өз университетін құруды қалаған және өнер мен ғылым салаларында тоғыз жаңа кафедра ашқан. Ол әлі де анасымен бірге тұрды, олар Йоханнесбургтің Йеовилл қалашығында бір үйді жалға алды. Зерек ақылы мен жетістіктерінің арқасында Хофмейр кеңінен танылып, көпшілік алдында сөйлейтін маман ретінде сұранысқа ие болды. Ол негізінен африканерлер тарихы, әсіресе британдық империализмге қарсы африканер ұлтшылдығының ұмтылыстары туралы сөйлейтін. Хофмейрдің пікірінше, екеуі де бір-бірінсіз болудың қажеті жоқ, африканерлер өз елін Британ империясынан бөліп алмастан ұлттық ерекшелікке ие бола алады, өйткені республикашылдар осыны талап етіп отырды. Осы тұрғысынан Хофмейр өзінің әйгілі ағасынан үлгі алды. Онсе Ян Хофмейр ағылшын және африкаанс тілдес оңтүстік африкалықтар арасындағы келіспеушілікті жоюға сенді, бұл келіспеушілік 1871 жылы британиялықтардың алмаз кендерін аннексиялауынан, 1877 жылы Трансваальді аннексиялауынан және англо-бур соғысындағы концлагерьлерден туындаған. Бұл саяси келісім еді, сондықтан екі адамның да аудиториясына ұнай бермейтін. Хофмейр тек интеллектуал ғана емес, сонымен қатар әкімшілік жұмыста да өте қабілетті болды. Осы қабілеттері жас профессор университет сенатының кіші комитеттеріне тағайындалғанда айқын көрінді. Бірақ 1918 жылдың соңында ол Кейптаунға қайтып оралып, жаңа аталған Кейптаун университетінде грек тілі кафедрасын басқарды. Тау-кендер мектебі оны осылай тез жоғалтқанына өкінді және олардың кеңесі 1919 жылдың наурыз айында бұрынғы директор қайтыс болғаннан кейін жаңадан құрылған университетінің директоры лауазымын ұсынуға шешім қабылдады. Ол жұмысқа лайықты ма, жоқ па деген ойлармен біраз уақыт ойланып, ақырында ұсынысты қабылдады. Директорға бар болғаны 301 студенті бар университетті кеңейтудің үлкен міндеті жүктелді, бұл санды Йоханнесбург сияқты үлкен қалада он есеге арттыруға болар еді. Бірінші қадамдардың бірі - Оңтүстік Африка Тау-кен мектебінің атын Витватерсранд университеті деп өзгерту болды. Өзінің салтанатты сөзінде Хофмейр университет табиғатын және демократиядағы оның қажетті қызметін талқылады. Ол Оңтүстік Африканы мазалап жүрген "Тұрғындар мәселесі" деп аталатын нақты бір мәселені де сөз етті: «Олар [Оңтүстік Африка университеттері] біздің Оңтүстік Африка проблемаларын шешуге көп күш жұмсаған жоқ. Ең үлкені – тұрғындар мәселесі, ең қиыны және біздің елімізге ең тән мәселе – әділеттілік пен сырттай тиімділік арасындағы мәңгілік мәселені келістіру мәселесі, ал осы мәселе бойынша біздің колледждер көбінесе үнсіздік сақтаған». Хофмейр университеттердің «сала, байлық, нәсіл немесе дін бойынша ешқандай айырмашылықты білмеуі керек» деген пікірде болды. Оның алғашқы міндеттерінің бірі – Кен мектебінің бұрынғы Плейн Сквер алаңындағы жерін сату және университеттің жаңа Милнер Паркі алаңындағы құрылысын дамыту болды. Оның әкімшілік міндеттері жақсы орындалды, бірақ жас директор кейбір қызметкерлердің құрметі мен ынтымақтастығын табуда қиындыққа тап болды. Жағдай университет Кеңесі мен Сенатының Хофмейрдің (көрінетіндей, әділетсіз) Медицина факультетінің деканын жұмыстан босатуына келіспеушілігіне байланысты қиын жағдайға жетті. Бұл мәселе бір жылдан астам уақытқа созылды және университет әкімшілігінде тұйықталу туды, ол Хофмейрдің өзінің мансабының бағыты оны университеtten алып шығып, саясатқа итермелегеннен кейін ғана толық шешілді. 1921 жылы ол профессор Т.Ж. Хаархоффпен бірлесіп «Ежелгі империализмді зерттеулер» атты кітапшасын жариялады, бұл кітапша кейінгі Рим империясын талдады. Хофмейр әсіресе император Августқа құрметпен қарады. Ол Август, Джон Брайт және оның ағасы Онсе Янды өзінің саяси көзқарастарының үлгісі ретінде қарастырды. 1930 жылдары Оңтүстік Африка парламенті «Тұрғындар мәселесі» деп аталатын түрлі мәселелерді заңдастыруға көп күш жұмсады. Бұл апартеид деп аталатын саяси жүйеге негіз салудың басталуы болды. Бұл жергілікті халықтарды кемсітетін заң жобаларының сериясына әкелді, мысалы, Дауылдау жиналыстар туралы заң жобасы, Туған жерлерге қызмет көрсету туралы келісімшарт туралы заң жобасы, аралас некелер туралы заң жобасы, Туған жерлерді өкілдік ету туралы заң жобасы, Туған жерлер сенімгерлігі мен жер туралы заң жобасы және Туған жер заңдарын түзету туралы заң жобасы. Сонымен қатар, Оңтүстік Африканың өсіп келе жатқан үнді халқына қатысты дискриминациялық заңдар да ұсынылды: Азиялық заң жобасы, провинциялық заң шығарушы өкілеттіктерді кеңейту туралы заң жобасы және Еуропалық әйелдердің жұмыспен қамтылуына шектеулер енгізу туралы заң жобасы – бәрі де үнді бизнесмендердің жұмыскерлері арасында ақ адамдардың болуын болдырмауға бағытталған. Хофмейр осы дискриминациялық заңдардың көпшілігіне қарсы сөйледі, сол онжылдықтағы екі үкімет реакциялық болып кеткен сайын прогрессивті түрде либералды болып бара жатты. Оның репутациясындағы бір кемшілік – Туған жер заңдарын түзету туралы заң жобасына қатысты үнсіздігі, ол ауылдық аймақтардан қалалар мен кенттерге қара жұмысшылардың қоныс аударуын бақылауды және қалалар мен кенттердегі қара жұмысшылардың тұру орнын бақылауды көздеген. Дегенмен, оның ақ емес тұрғындарға қатысты көзқарасы сол кездегі либералдық пікірдің алдында тұрды. Ол парламентте және елінде әділетсіздікті байқағанда, оған қарсы сөйлеуге дайын болған бірнеше көшбасшылардың бірі болды. Ұлттық саясаткерлер Хофмейрдің африканерлердің басымдығына деген ұмтылыстарына көңіл бөлетінін үміттенеді. Олар көңілі қалды, Хофмейр премьер-министр Герцогқа әрқашан сыпайы қарым-қатынас жасағанмен, білім министрі Д.Ф. Маланға қатал сыншы болды. Малан университеттердің тағайындамалары мен бюджеттерін қатаң бақылауға алуды көздеген Білім беруді бақылау туралы заң жобасын парламентке ұсынғанда, Хофмейр бұл заң жобасын академиялық бостандықты шектеу ретінде сынап, Маланның «жоғары білім беру мекемелерінің үлкен инквизиторы болуға тырысып жатқанын» айтты. Сайлауға дейін көп бұрын Хофмейр көпшілік алдында сөйлейтін маман ретінде сұранысқа ие болды. Саясат туралы сөйлегенде ол әрқашан африканерлер мен ағылшын оңтүстік африкалықтарды бөліп тұратын қатыгез айырмашылықтардан Оңтүстік Африка саясатын өзгертуді талап етті. Осылайша, 1933 жылы ол Дж.Б.М. Герцог пен Ян Смютс арасындағы коалицияны келісімге келтіруге көмектесті, сонымен қатар олардың екі партиясын біріктірді. Нәтижесінде ол өмірінің соңына дейін Біріккен партияның мүшесі болды. Кабинет министрі болып жұмыс істегенде Хофмейр 1936 жылдан бастап Трансваальдық Аралас Жарыс Крикет Кеңесінің тұңғыш меценаты болды.

On his return from Oxford in June 1916, Hofmeyr was appointed to lecture Classics at his alma mater, the South African College, Cape Town. He moved on quickly, applied for and got a professorship in Classics at the South African School of Mines. The city of Johannesburg had wanted its own university for some time and had created nine new departments in the arts and sciences. He still lived with his mother, and they took a house together in the Johannesburg suburb of Yeoville. Thanks to his prodigious intellect and his achievements, Hofmeyr had become quite famous, and was in demand as a public speaker. He spoke mainly about Afrikaner history, specifically the desires of Afrikaner nationalism as opposed to British imperialism. Hofmeyr's own line was that the two need not have been mutually exclusive, that Afrikaners could have a national identity without separating their country from the British Empire as the republicanists were clamouring to do. In this attitude, Hofmeyr was emulating his famous uncle. Onze Jan Hofmeyr believed in bridging the divides between English and Afrikaans South Africans, a divide that had been fuelled by the British annexation of the diamond fields in 1871, the annexation of the Transvaal in 1877, and the concentration camps of the Anglo Boer War. It was a political compromise that did not always endear either man to their audiences. Hofmeyr was not only an intellectual. He also had a prolific capacity for administration. These talents came to the fore when the young professor was appointed to sub committees of the university senate. But at the end of 1918 he chose to move back to Cape Town, taking up the new Chair of Greek at the newly named University of Cape Town. The School of Mines was disappointed to lose him so soon and their Council decided in March 1919 to offer him the principalship of their fledgling university, after the previous Principal had died. After some misgivings about being suited for the job he accepted. The principal was given the enormous task of expanding the university which then only had 301 students, a corps that could easily have been 10 times bigger in a city as big as Johannesburg. One of the first steps was to change the name from South African School of Mines into the University of the Witwatersrand. At his inaugural address, Hofmeyr discussed the nature of a university, its desired function in a democracy. One specific topic he addressed was the so called "Native problem" that was facing South Africa:
They [South African universities] have not, to any great extent, applied themselves to the solution of our South African problems Biggest of all is the Native problem, most difficult and yet most specially South African of them all – in essence the eternal problem of the reconciliation of justice and apparent expediency – a problem in regard to which our colleges have been almost entirely silent. Hofmeyr was of the opinion that universities "should know no distinctions of class, wealth, race or creed". One of his first duties entailed selling the Mine School's original Plein Square site and developing the university's newer Milner Park site. His administrative duties were carried out smoothly, but the young principal was having less ease in earning the respect and co operation of some staff. The situation reached an impasse when Council and Senate of the university disagreed on Hofmeyr's (apparently unfair) dismissal of the Dean of the Faculty of Medicine. It dragged on for more than a year and caused a deadlock in the university's administration that was only fully resolved once the trajectory of Hofmeyr's own career took him away from the university and propelled him into politics. In 1921 he published, in collaboration with Prof. T. J. Haarhoff, a pamphlet entitled Studies in Ancient Imperialism, an analysis of the later Roman empire. Hofmeyr admired the emperor Augustus in particular. He regarded Augustus, John Bright, and his uncle Onze Jan as models for his own political views. During the 1930s the South African parliament spent an enormous effort in legislating various issues surrounding what was called the Native Problem. In effect, the cornerstone of what later became known as apartheid was already being laid. This resulted in a series of Bills discriminating against indigenous peoples such as the Riotous Assemblies Bill, the Native Service Contract Bill, an abortive Mixed Marriages Bill, the Representation of Natives Bill, the Native Trust and Land Bill, and the Native Laws Amendment Bill. There was also discriminatory legislation being tabled with regards to South Africa's growing Indian population: the Asiatic Bill, the Provincial Legislative Powers Extension Bill, and the European Women's Restriction of Employment Bill were all meant to prevent the Indian business owners from having white people in their employ. Hofmeyr spoke out against most of these discriminatory laws, progressively becoming more liberal as the two governments of that decade became more reactionary. A notable blemish on his record is his silence regarding the Native Laws Amendment Bill, which proposed to control the migration of black workers from rural areas into cities and towns, and also to control where the black workers inside cities and towns were allowed to live. Nevertheless, his attitudes towards non whites was at the vanguard of liberal opinion for that time. Whenever he recognised injustice in parliament and in his country, he was one of only a handful of leaders who did not hesitate to speak out against it. National politicians had hoped that Hofmeyr would sympathise with their aspirations for Afrikaner supremacy. They were disappointed; even though Hofmeyr always remained cordial to Hertzog, the Prime Minister, he was a staunch critic of D. F. Malan, who was then the Minister of Education. When Malan introduced his Higher Education Control Bill into parliament, hoping to gain for himself a rigid control of university appointments and budgets throughout the nation, Hofmeyr attacked the Bill as a curtailment of academic freedom, saying that Malan was hoping to become "the Grand Inquisitor of institutions of higher education". Long before his election Hofmeyr had been in demand as a public speaker. When speaking about politics he was always asking for a realignment of South African politics away from the crass divides that polarised Afrikaners and English South Africans. Thus in 1933 he helped negotiate a coalition between J. B. M. Hertzog and Jan Smuts, along with a fusion of their two parties. Consequently, he spent the rest of his life as a member of the United Party. Whilst a Cabinet Minister, Hofmeyr was the inaugural Patron of the Transvaal Inter Race Cricket Board from 1936.

Министр

Герцог жаңа партияның басшысы болды және осылайша премьер-министр қызметін сақтап қалды. Сматс оның орынбасары болды. Екі тарап келісімге келіп, жаңа кабинетті тең бөлісті. Хофмейр Сматстың ұсынған алты адамның бірі болды. Нәтижесінде, Хофмейрге Білім беру, Ішкі істер және Халық денсаулығы министрліктері берілді. Бірігуге дейін осы министрліктер Д. Ф. Маланға тиесілі болған, бірақ ол бірігуден бас тартып, Герцогтан бөлініп, Тазартылған Ұлттық партияны құрды. Сматс біріккен үкіметті сақтап қалу үшін көп күш жұмсады. Бұл Герцогтың заңнамалық жоспарларына мойынсұнуды білдірді. Хофмейр мұндай мінез-құлыққа бейім болмады және қағидаларға берілгендігімен көзге түсті. Сондықтан, басқа кабинет мүшелері үкіметте қалу үшін бар күштерін салғанда, Хофмейр қара нәсілділердің сайлау құқығын жоюға бағытталған заңдарға қарсы жалғыз тұрды. Оның шыдамдылығы Герцогтың А. П. Дж. Фуриені Сенатқа, «Оңтүстік Африканың түрлі терілі халқының ақылға қонымды қажеттіліктерімен және тілектерімен жақсы таныс» министр ретінде тағайындаған кезде таусылды. Хофмейр жаңа сенатордың мұндай біліктіліктері жоқ екенін айтып, наразылық білдірді және кабинеттен кетіп қалды. Кейіннен ол «Азиялықтар туралы заңға» қарсылығынан партиялық фракциядан да шығып кетті, бұл заң үндістердің белгілі бір аймақтарда ғана жер сатып алуына шектеу қойды. 1938 жылы Хофмейрдің өз партиясын құруы мүмкін болды, оған Либералдық партия құруға шақырылды. Бірақ Гитлердің Польшаға шабуыл жасағаннан кейін, Ұлыбритания Германияға соғыс жариялаған кезде, бұл жоспарлар орындалмады.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Біріккен партия соғыс мәселесінде түгелдей жарылды. Герцог 1939 жылдың қыркүйегінде Ұлыбритания жасағандай, Германияға соғыс жариялауға дайын болған жоқ. Ол кезде Оңтүстік Африка Доминион мәртебесіне ие болған және сол кездегі Британ достастығының мүшесі еді. Көптеген адамдар Оңтүстік Африканың сол жаңа жылда Ұлыбританияны толық қолдауға аттанады деп күткен. Генерал-губернатор сэр Патрик Дункан Парламенттен бұл мәселе бойынша дауыс беруді сұрады, және Ұлыбританияға берілген нақты қолдаудан кейін Герцог отставкаға кетті, ал Сматс тағы да Премьер-министр болды. Хофмейрге министрлікке қайта оралу туралы ұсыныс жасалды, ол оны ойланбастан қабылдады. Ол Қаржы және Білім министрі болды, көп ұзамай Ян Смуцтың ең жақын кеңесшісіне айналды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Премьер-министр міндетін атқарды, онда Смуц белсенді түрде қатысты. Мұндай көп жұмыспен айналысу Хофмейрдің мансабы бойында қалыптасқан әдетке айналды. Ол кейде Смуц болмағанда Премьер-министр болып қызмет ете отырып, бір уақытта алты немесе жеті министрлік портфельді басқаратын. Осы еңбекқорлық Хофмейрдің денсаулығына зиян келтірді және оның денсаулығына қатысты ауыр салдарға әкелді.

Өлім

Хофмейр 1948 жылғы 3 желтоқсанда Йоханнесбургте қайтыс болды, бұл Ұлттық партияның апартеид ұранымен билікке келгеніне шамамен алты ай бұрын болған оқиға. Ол екі күннен кейін Босман көшесіндегі Голланд реформатор шіркеуінен жерленді. Оның қоштасу процессиясы екі шақырымға созылды, көше бойында мыңдаған адам тұрып, барлығы шамамен 10 000 адам қатысты. Генерал Ян Сматс Хофмейрге қабір басында және алдын ала ұлттық радио арнасында құрмет көрсетті. Ол Хофмейр туралы былай деді: «Бұл Оңтүстік Африканың керемет баласы, Оңтүстік Африканың теңдесі жоқ жетістіктерімен, ол өте ерте жасынан бастап барлық рекордтарды жаңартты, салыстырмалы түрде қысқа ғұмырында осы елде теңдесі жоқ жетістіктерге қол жеткізді, және оның жұлдызы соңында да көтеріліп келе жатқан еді».

Ол бізден кетті, бірақ оның қызметі және барлық нәсілдегі ел мен халқына адал қызмет ету рухы біздің мәңгілік мұрамыз болып қалады. Оның қызметі елді жақсы және байытты, ал оның үндемесі ешқашан ұмытылмайды. Оның өлімі осыдан ертерек болды және Сматстың оған сеніп тапсырған ауыр жұмыстың салдарынан туды. Сматс Еуропадағы соғысты жеңуге көмектескен болса да, ел ішінде ол сайлауды ғана емес, сонымен қатар оның мұрасын жалғастыруға ең лайықты және мүмкіндігі бар үміткерді де жоғалтты. Оңтүстік Африка саясатындағы ең айқын либералды дауыстардың бірінен айырылды.

Мұра

Хофмейрдің нәсілдік мәселелерге қатысты ой-пікірлері оның көптеген мәлімдемелерінде көрініс тапты, әсіресе Оңтүстік Африкадағы ақ емес халықтың құқықтарына байланысты. Оған Кейптаун университеті (D. Sc.), Витвотерсранд (LLD) және Оксфорд (D. C. L.) құрметті ғылыми дәрежелерін берді. Витвотерсранд университеті бұрынғы әкімшілік үйін музей және ресторанға айналдырып, оны Хофмейр үйі деп атады. Оның құжаттары Натал университетінің Алан Патон коллекциясында сақтаулы. Патонның "Сүйікті елім, зарлы елім" атты көрнекті романы оның досы Ян Хендрик Хофмейрге арналған. 1964 жылы Патон Хофмейрдің өмірбаянын жариялады. Йоханнесбург қаласындағы Ян Хофмейр аталатын шағын ауданға оның есімі берілді.