1946 жылғы көпжақты әскери барлау келісімі

Кіріспе

1946 жылы қол қойылған көпжақты сигналдық барлау шарты.

Біріккен Корольдік – Америка Құрама Штаттары Келісімі (UKUSA, /j//uː//k//uː/'s//ɑː/ yookooSAH), сондай-ақ Төртжақты келісім немесе Төртжақты шарт деп те аталады. Бұл Австралия, Канада, Жаңа Зеландия, Ұлыбритания және Америка Құрама Штаттары арасындағы сигналдық барлау саласындағы ынтымақтастық туралы көпжақты келісім. Ақпараттық операциялар альянсы "Бес Көз" деп те белгілі. Классификациялық таңбаларда бұл FVEY деп қысқартылады, ал жеке елдер AUS, CAN, NZL, GBR және USA деп қысқартылады. 1941 жылғы Атлантикалық хартаға байланысты бейресми келісімнен пайда болған бұл құпия шарт 1943 жылғы BRUSA келісімі қабылдануымен жаңартылды, ал 5 наурыз 1946 жылы Ұлыбритания мен Америка Құрама Штаттары тарапынан ресми түрде бекітілді. Келесі жылдары Канада, Австралия және Жаңа Зеландия да оған қосылды. Батыс Германия, Филиппин және бірнеше скандинавиялық елдер сияқты "үшінші тараптар" деп аталатын басқа елдер де UKUSA қауымдастығына серіктес ретінде қосылды, бірақ олар "Бес Көз" елдері арасындағы барлау ақпаратын автоматты түрде бөлісу механизмінің бөлігі емес. Ақпараттың көп бөлігі "Батыс әлемінің ең құпиясы сақталатын" STONEGHOST жотасы арқылы жүзеге асырылады. Бұл келісім барлау ақпаратын бөлісу ережелерін белгілеуден басқа, Ұлыбритания мен Америка Құрама Штаттары арасындағы "Арнайы қатынастарды" ресми түсіндірді. Оның құпия шарт екендігіне байланысты, Австралияның премьер-министріне оның бар екендігі 1973 жылға дейін белгісіз болды және ол 2005 жылға дейін жұртшылыққа жарияланбады. Жеті беттік UKUSA келісімі жарық көргеннен кейін көп ұзамай Time журналы оны "Қышқы соғыстың" ең маңызды құжаттарының бірі деп мойындады, оның тарихи маңызы зор. Эдвард Сноуденнің жаһандық бақылау туралы ақпаратын жариялағаннан кейін, суық соғыс кезеңіндегі бірінші дүниежүзілік одақтастар арасындағы барлау қызметінің Интернеттің цифрлық кеңістігіне жылдам көшіп бара жатқаны анықталды.

The United Kingdom – United States of America Agreement (UKUSA, /j//uː//k//uː/'/s//ɑː/ yookooSAH)Also known as the Quadripartite Agreement or Quadripartite Pact. is a multilateral agreement for cooperation in signals intelligence between Australia, Canada, New Zealand, the United Kingdom, and the United States. The alliance of intelligence operations is also known as the Five Eyes. In classification markings this is abbreviated as FVEY, with the individual countries being abbreviated as AUS, CAN, NZL, GBR, and USA, respectively. Emerging from an informal agreement related to the 1941 Atlantic Charter, the secret treaty was renewed with the passage of the 1943 BRUSA Agreement, before being officially enacted on 5 March 1946 by the United Kingdom and the United States. In the following years, it was extended to encompass Canada, Australia, and New Zealand. Other countries, known as "third parties", such as West Germany, the Philippines, and several Nordic countries, also joined the UKUSA community in associate capacities, although they are not part of the mechanism for automatic sharing of intelligence that exists between the Five Eyes. Much of the sharing of information is performed via the ultra sensitive STONEGHOST network, which has been claimed to contain "some of the Western world's most closely guarded secrets". Besides laying down rules for intelligence sharing, the agreement formalized and cemented the "Special Relationship" between the UK and the US. Due to its status as a secret treaty, its existence was not known to the Prime Minister of Australia until 1973, and it was not disclosed to the public until 2005. Shortly after its release, the seven page UKUSA Agreement was recognized by Time magazine as one of the Cold War's most important documents, with immense historical significance. The global surveillance disclosure by Edward Snowden has shown that the intelligence sharing activities between the First World allies of the Cold War are rapidly shifting into the digital realm of the Internet.

Қауіпсіздік және барлау органдары

UKUSA альянсы көбінесе ECHELON жүйесімен байланыстырылса да, өңделген ақпараттың алуы көптеген ақпарат көздеріне тәуелді және бөлісілген ақпарат сигналдық барлаумен ғана шектелмейді. Төмендегі кесте "Бес Көз" қауымдастығына қатысатын мемлекеттік органдар мен олардың міндеттері туралы жалпы мәліметтерді ұсынады:

Дау

2013 жылғы NSA интернет-жазалау оқиғасы кезінде "Бес көз" бақылау агенттіктері бір-бірінің азаматтарын қасақана тыңдап, жиналған ақпаратты ерікті түрде бөлісіп, әр агенттіктің өз азаматтарын тыңдауына тыйым салатын заңдарды айналып өткені айыпталды. 2013 жылғы NSA ақпараттарының жариялануы жаңалық емес, бұл Ұлыбритания мен АҚШ тыңшылық альянсы туралы бұрынғы хабарламалардың растауы. Мысалы, 1996 жылы британдық "The Independent" газеті АҚШ Ұлттық қауіпсіздік агенттігінің британдық МИ5 агенттігінің сұрауы бойынша "Ұлыбританиялық телефондарды тыңдайтынын" және осылайша британдық агенттерге ішкі телефонды тыңдау шектеулерінен қашуға мүмкіндік беретінін хабарлады. Ұлыбритания мен АҚШ одақтастары арасындағы өзара қадағалау және ақпарат алмасу 2013 жылғы жаппай бақылау туралы ақпараттар жарияланғанда қайтадан көтерілді. "Der Spiegel" журналының мәлімдемесінше, бұл ішкі бақылау ережелерін бұзу мақсатымен жасалды: Ұлыбританияның GCHQ құпия қызметі британдықтардан басқа кез келген адамды тыңдай алады, NSA америкалықтардан басқа кез келген адамды қадағалай алады, ал Германияның BND (Bundesnachrichtendienst) сыртқы барлау қызметі немістерден басқа кез келген адамды тыңдай алады. Осылайша, әрбір серіктес рөлдерді бөлісуге көмектесетін шексіз бақылау жүйесі құрылды. Олар ақпарат алмасты және тығыз жұмыс істеді. Бұл британдықтар мен американдықтарға, сондай-ақ NSA-ның интернет-бақылауына көмектесетін BND-ға да қатысты. 2013 жылы Канаданың федералды судьясы Ричард Мосли Канаданың қауіпсіздік қызметіне (CSIS) канадалықтарды бақылауды шетелдік серіктес агенттіктерге тапсырғаны үшін айып тақты. 51 беттік сот шешімінде CSIS және басқа да Канаданың федералды агенттіктер АҚШ пен Ұлыбританияның одақтастарын жаһандық бақылау желілеріне заңсыз түрде тартатыны, ал отандық федералды соттар бұл туралы хабарсыз екені айтылды.