Ескі орта ғасырларда некеге берілген уәде бұзу – заңмен қорғалатын құқық бұзушылық еді. Әйелдерге зиян келтіргені үшін өтемақы төленген. Қазір көп жерде жойылды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Некеге тұруға берілген уәдеге қатысты жалпы құқықтық талап
Common law tort relating to promise to marry
Уәде бұзу – көптеген юрисдикцияларда жойылған жалпы құқықтық талап. Ол сондай-ақ некеге тұру шартын бұзу деп те аталады, ал өтеу құралы «жүрек тыныштығын беру» деп танылды. Орта ғасырлардан бастап 20-ғасырдың басына дейін көптеген юрисдикцияларда ер адамның әйелге үйленуге берген уәдесі заңды міндетті келісім-шарт ретінде қарастырылды. Егер ер адам кейіннен ойын өзгертсе, ол осы уәдеге «қарсы шыққан» болып есептеледі және зиян өтеуі үшін сотқа берілуі мүмкін. Керісінше, мұндай жағдай сирек кездесетін. «Әйелдің өз ойын өзгерткеніне құқығы бар» деген түсінік заңда белгілі бір дәрежеде негізделген (әйтеуір, әйел бұл құқығын пайдаланғаны үшін әлеуметтік жазаға тартылса да). Егер ақша немесе мүлік берілмесе немесе әйелдің тек оның ақшасын пайдалану мақсатымен ғана келісімге келгені дәлелденбесе, ер адам әйелге қарсы «уәде бұзу» ісін қозғауы мүмкін, тіпті оған мұндай іс қозғауға рұқсат берілсе де. Әдептік нормаларға қатысты қоғамдық көзқарастардың өзгеруі «тастап кетуге» байланысты сот процестерінің азаюына әкелді. Көптеген юрисдикциялар, әсіресе ағылшын тіліндегі ортақ құқық жүйесінде, балалардың мүддесіне немесе нақты зорлық-зомбылыққа қатысты емес, жеке қарым-қатынастарға араласуға көнбейді. Көптеген мемлекеттер мұндай жағдайларға қатысты барлық заңдарды жойды. Невада штатының заңына сәйкес, мұндай уәде жазбаша түрде берілмеуі мүмкін (некеге дейінгі келісімшарттар сияқты), бірақ екі тараптан да ауызша алынуы мүмкін. Бір ғана талап – олардың әрқайсысы болашақта бір-біріне үйленуге уәде беруі керек (нақты мерзім белгіленуі міндетті емес). Әдетте, көп жасқа толмаған адамдарға берілген уәделер кез келген уақытта жазасыз бұзылуы мүмкін, сондай-ақ үйленген адамның берген уәдесі (мысалы, қазіргі жұбайының қайтысына байланысты), егер екінші тарап сол кезде адамның үйленгенін білсе. Сол сияқты, заң бойынша үйленуге құқығы жоқ адамдар арасындағы (мысалы, туыстық байланысқа байланысты) уәде жарамсыз болып табылады. Жаман мінез-құлық, алаяқтық, тым жақын туыстық қатынас немесе болашақ жұбайдың толыққанды физикалық немесе психикалық қабілетсіздігі де уәдеге кедерес келтіруі мүмкін. Алайда, 18-19 ғасырларда негізгі факторлар – әйелдің отбасында «қалпына келтірілуі» (күйеуінің байлығымен қамтамасыз етіледі) және оның әлеуметтік беделіне зиян келтіруі мүмкін болды, себебі жас, үйленбеген әйелдің беделі бұзылған келісім немесе жақын қарым-қатынас салдарынан зардап шегуі мүмкін, тіпті ешкім оның бойжеткендігінен күдік тартпаса да. Ол кемелділік пен адалдық кодексін бұзған болып есептелуі мүмкін, себебі ол болашақ неке туралы нақты кепілдіксіз сезімін білдірген. 20-ғасырдың басында әлеуметтік нормалар өзгерді, нәтижесінде некеге дейінгі жыныстық қатынасқа түскен әйел енді «бұзылған» деп есептелмейтін болды. Сол кезде американдық әйелдердің жартысы некеге тұрғанда бойжеткендігінен айырылды.
Breach of promise is a common law tort, abolished in many jurisdictions. It was also called breach of contract to marry, and the remedy awarded was known as heart balm. From at least the Middle Ages to the early 20th century, many jurisdictions regarded a man's promise of engagement to marry a woman as a legally binding contract. If the man subsequently changed his mind, he would be said to be in "breach" of this promise and could be subject to litigation for damages. The converse of that was seldom true. The concept that "it's a woman's prerogative to change her mind" had at least some basis in law (though a woman might pay a high social price for exercising this privilege). Unless a dowry of money or property had changed hands, or the woman could be shown to have become engaged to a man only to enable her use of his money, a man could rarely recover in a "breach of promise" suit against a woman if he was even allowed to file one. Changing social attitudes toward morals have led to a decline in the number of legal actions in response to "jilting". Most jurisdictions, at least in the English speaking common law world, have become increasingly reluctant to intervene in cases of personal relationships not involving the welfare of children or actual violence. Many of them have repealed all laws regarding such eventualities, Under Nevada law, this need not be in writing (as a prenuptial agreement is required to be), but may have been made orally by both parties. All that is required is that each have promised the other to marry the other at some future time (no date certain is required). Generally, promises made by—but not to—people who had not reached the age of majority could be broken at any time, without penalty, as could the promise made by a married person (e. g., conditional upon the death of the current spouse), so long as the other party knew that the person was married at the time. Similarly, an engagement between people who were not legally permitted to marry (e. g., because of consanguinity laws) was invalid. bad character, fraud, too close blood relations, or the absolute physical or mental incapacity of the betrothed. However, in the 18th and 19th centuries, the main factors were compensation for the denial of the woman's expectations of becoming "established" in a household (supported by her husband's wealth) and possible damage to her social reputation, since there were a number of ways that the reputation of a young never married woman of the genteel classes could be damaged by a broken engagement, or an apparent period of intimacy which did not end in a publicly announced engagement, even if few people seriously thought that she had lost her virginity. She might be viewed as having broken the code of maidenly modesty of the period by imprudently offering up her affections without having had a firm assurance of future marriage. During the early 20th century, social standards changed so that a woman who had pre marital sex was no longer considered to be "ruined". During that time, half of American women lost their virginity during their marriage engagements.
Азия
Гонконгта, Англия мен Уэльстегі жағдайға ұқсас, некеге тұру туралы келісімдер заңмен күшті болмайды, бірақ уәде бұзылғандықтан туындаған зиян үшін және оған сенуге байланысты келтірілген залалдарды өндіруге болады, егер талапкер нақты жағдайларды ескере отырып, жеткілікті түрде ауыр салдарларға ұшыраса, мысалы, Cheung Suk Man v So Shek Keung [1965] HKLR 485 ісінде көрсетілгендей. 2019 жылы Үндістанның Жоғарғы соты некеге тұру туралы жалған уәдемен жыныстық қатынас жасауды зорлау деп таныды.
In Hong Kong, similar to the situation in England and Wales, engagements to marry are not enforceable at law by legislation, damages for distress caused and reliance on the breach of promise are claimable, if the plaintiff suffers sufficiently serious consequences in light of the specific circumstances, for instance in Cheung Suk Man v So Shek Keung [1965] HKLR 485. In 2019, the Supreme Court of India ruled that sex on false promise of marriage constitutes rape.
Солтүстік Америка
Канадада кейбір провинцияларда заңмен арнайы сот ісі жойылды. Мысалы, Саскачеванда уәде бұзу туралы іс 2010 жылы заңмен ресми түрде тоқтатылды. Америкадағы уәде бұзу бойынша алғашқы белгілі сот процесі, сондай-ақ сотталушы әйел болған алғашқы іс – Сесили Джорданның Грейвилл Пуллиге қарсы шағымы. Бұл іс Вирджиния компаниясының кеңсесінде қарастырылды және азаматтық сотқа жеткен жоқ, өйткені талапкер өзінің талабын кері қайтарды. Алғашқы сәтті іс 1639 жылы Стретч пен Паркердің арасындағы сот отырысы болды. 1915 жылы америкалық футболшы және 20-ғасырдың басындағы әскери шенеунік Луис А. Меррилатты Хелен Ван Несс уәдесін бұзғаны үшін сотқа берді. Меррилат өзін қорғау үшін Чикагоның танымал адвокаты Кларенс Дарроуды жалдады, алайда айыптаулар ақырында тоқтатылды. АҚШ-та 1935 жылдан бастап көптеген штаттар уәде бұзу заңдарын күштен шығарды немесе оларды шектеді.
In Canada, the common law action has been abolished in some provinces by legislation. For example, in Saskatchewan, the action for breach of promise was formally abolished by legislation in 2010. The first known lawsuit for breach of promise in colonial America and the first in which the defendant was a woman was Cecily Jordan v. Greville Pooley. This case was tried in the chambers of the Virginia Company and never went to a civil court, as the plaintiff withdrew his complaint. The first successful case was Stretch v Parker in 1639. In 1915, Louis A. Merrilat, an American football end and military officer active in the early 20th century, was sued by Helen Van Ness for breach of promise after breaking off an engagement. Merrilat hired the noted Chicago attorney Clarence Darrow to defend him against the charges, which were eventually dismissed. In the United States, most states repealed breach of promise laws or limited them, beginning in 1935.
Залалдарды анықтау
Жалпы алғанда, некеге тұруды күтіп, шығынға ұшыраған жағдайларда, мысалы, мүліктік меншік беру немесе тойға кеткен шығындар сияқты, залапты өтеуге рұқсат етілді. Кейбір заң жүйелерінде эмоционалдық күйзеліс, әлеуметтік беделден айырылу және бойжеткендік құрметінен айырылу да залаптың себебі болуы мүмкін еді. Кейбір елдерде әйелге болашақ табысынан айырылуы үшін, яғни өте бай күйеуі келісімді бұзбағанда алатын ақшасы үшін сотқа жүгінуге мүмкіндік берілді. 20-ғасырдағы реформаларда «алтын іздеушілік» қорқынышынан бұл ереже көбінесе жойылды. Келісімді бұзу туралы дауларды шешудегі бір қиындық – келісім кезінде жасалған сыйлық толыққанды сыйлық па, яғни ешқандай шартсыз берілгені ме, әлде неке болатынына үміттеніп берілген шартты сыйлық па, оны анықтау болды. Егер некеге арналған сыйлық ғашықтар күні немесе Рождество сияқты мерекеде берілсе, онда сыйлық шартсыз деп есептелуі мүмкін және некеден басқа себептермен де ішінара берілгендіктен, оны қайтарудың қажеті жоқ. Рождество сыйлықтары көбінесе толыққанды сыйлықтар болып саналады, сондықтан келісім бұзылған жағдайда оларды қайтаруға болмайды, бірақ сақиналар көбінесе шартты сыйлықтар болып саналады, кем дегенде көп жағдайда, егер алушы некеге тұруды қаламаса, оларды қайтару керек. Келісімді берген адам бұзған жағдайда сақинаны қайтару қажеттігі әртүрлі болуы мүмкін.
Damages were generally permitted for expenses incurred on the expectation of a marriage, such as property transferred or wedding expenses. In some jurisdictions, emotional distress, loss of social standing, and loss of virginity were also possible sources of damages. Some countries also allowed the woman to sue for loss of future income, that is, for money that she would have had, if her very wealthy fiancé had not broken off the engagement. In 20th century reforms, this was generally abolished over fears of gold digging. One challenge in settling disputes for breach of promise was determining whether a gift made during the engagement was an absolute gift—one given permanently, with no strings attached—or a conditional gift, given in the expectation of the marriage taking place. If an engagement gift was given on a holiday, such as Valentine's Day or Christmas, the gift could be considered to be non contingent, and given partially for reasons other than marriage, and thus does not have to be returned. Christmas presents are generally taken to be absolute gifts, and thus cannot be recovered if the engagement dissolves, but engagement rings are generally taken to be conditional gifts, at least under most circumstances, which means that they must be returned if the recipient no longer chooses to go through with the marriage. Whether an engagement ring must be returned if the giver breaks off the engagement varies.
Заңдағы ұқсас іс-әрекеттер
Қылмыстық әңгіме – неке адалдығын бұзудан туындайтын ұқсас құқық бұзушылық, онда үйленген адам әйелі немесе күйеуінің неке адалдығын бұзған адамды сотқа шақыруға құқылы болған. Ал, сүйіспеншіліктің жоғалтылуы – бұл неке адалдығын бұзуға себеп болған немесе некенің бұзылуына жауапты үшінші тарапқа қарсы басқа да ұқсас құқық бұзушылық еді.
Criminal conversation was a similar tort, arising from adultery, in which a married person could sue the person with whom his or her spouse had engaged in adultery. Alienation of affections was another similar tort against a third party who encouraged the adultery, or who was otherwise responsible for the breakdown of the marriage.
Жалпы заңға жатпайтын юрисдикциялар
Франция атаулы түрде уәде бұзу туралы істерге рұқсат бермеді, неке екі тараптың еркін келісімін қажет етеді деп санды, ал егер келісім заңды міндеттеме болса, онда еркін келісім болуы мүмкін емес. Дегенмен, кез келген тарап келісім шарттарын бұзған адамның қате әрекеттері салдарынан туған шығындарды өндіруге құқылы. 1812 жылға дейін Шотландия заңдары бойынша, өтемақы нақты қаржылық шығындармен ғана шектелген. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Германия, Испания және Италия заңдары бұзылған келісімнен туындаған нақты зиянды өтеуге мүмкіндік берді.
France nominally did not permit breach of promise actions, holding that marriage must involve free consent from both parties, and if the engagement is legally binding, then free consent is not possible. However, any party may sue for losses as a result of improper behavior by an engaged person. In Scots law before 1812, damages were limited only to actual financial losses. After World War II, German, Spanish, and Italian law allowed for the recovery of actual damages incurred as a result of a failed engagement.
Медиа
Төрелік сот – 1875 жылғы көтеріліс және сатиралық сот процесін бейнелейтін комедиялық опера. Сәтті мюзикл либретто авторы В. С. Гилберт пен композитор Артур Салливанның мансабын бастады. 1935 жылғы «Біз ақшамыз» фильмінде Джоан Блонделл мен Гленда Фаррелл бай тойшыл Росс Александрға уәдесін бұзғаны үшін шақыру қағазын табыстауға тырысатын екі сот хабаршысының рөлін ойнайды. 1946 жылғы «Оңай үйленуге болады» фильмінің басында журналист Уоррен Хаггерти (Кинан Уинн) Глэдис Бенсонға (Люсиль Болл) жоспарланған үйлену тойынан қайта-қайта бас тартады, өйткені газеті қаралауға қатысты сотқа шақырылады. Бенсон оған қарсы шығып, уәдесін бұзу туралы талап арызымен қорқытады, ал Хаггерти: «Уәдесін бұзу туралы талап арыздарына тыйым салынған!» деп жауап береді. «Әділет таразылары» топтамасының «Әйелдің құқығы» бөлімінде круиз кемесіндегі романдық келісімнен кейін әйелді уәдесін бұзғаны үшін сотқа берген ер адамның ерекше жағдайы баяндалады. «Армансыз күннің түні» (1964) фильмінде Пол Маккартнидің (құрылтай) әкесіне жас әйелдер уәдесін бұзғаны үшін сотқа бергісі келеді. 1998 жылғы «Беркли алаңы» сериалында капитан Мейсонның үлкен қарыздары мен қоғамдық тәртіпсіздігіне байланысты сүйемелдеушісі Эффи әпкесі Изобельге үйленуіне тыйым салады. Ол уәдесін бұзғаны үшін сотқа берумен қорқытады, бұл Эффиді отбасылық даудан қашу үшін олардың келісімін қабылдауға мәжбүр етеді. «Фрейзер» телешоуының 8-ші маусымында Донни Дафниге қарсы сотқа жүгінеді, өйткені ол Нилзбен үйлену тойы күні қашып кетті.
Trial by Jury is an 1875 curtain raiser and comic opera that enacts a satirical trial for breach of promise. The successful musical launched the careers of librettist W. S. Gilbert and composer Arthur Sullivan. In the 1935 film We're in the Money, Joan Blondell and Glenda Farrell play two process servers trying to serve a rich playboy, Ross Alexander, with a breach of promise suit. At the start of the 1946 film Easy to Wed, newspaperman Warren Haggerty (Keenan Wynn) has abandoned his planned wedding to Gladys Benson (Lucille Ball) for the umpteenth time when his paper is faced with a libel suit. When Benson storms in to confront him, she threatens him with a breach of promise suit, to which Haggerty replies "Breach of promise suits have been outlawed!" The episode "A Woman's Privilege" of the featurette series The Scales of Justice recounts the unusual case of a man who sues a woman for breach of promise following a cruise ship romance engagement. In the film A Hard Day's Night (1964), Paul McCartney's (fictional) grandfather is pursued by young women who want to sue him for breach of promise. In the 1998 series Berkeley Square, Captain Mason is forbidden from marrying Isobelle by her chaperone Aunt Effie due to his outstanding bills and social indiscretion. He threatens to sue for breach of promise, forcing Effie to accept their engagement to avoid family scandal. In season 8 of the TV show Frasier, Donny files a suit against Daphne for running away with Niles on the day of their wedding.