Кіріспе

Орынбор губерниясындағы казактар әскері. Орынбор казак әскері (Оренбургское казачье войско) – революцияға дейінгі Ресейде Орынбор провинциясында (қазіргі Орынбор облысы, Челябинск облысының және Башқортостанның бір бөлігі) орналасқан казак халқының бір бөлігі болды.

Тарих

1734 жылы болашақ Орынбор қаласының төңірегіне бекіністер салынғаннан кейін, 1735 жылы ол ресми түрде қала ретінде негізделді. Қаланы қорғау және аймақты отарлау мақсатында Ресей үкіметі Уфа, Исет, Самара және басқа да жерлерден казақтарды көшіріп, 1748 жылы Орынбор әскерін құрды. 1755 жылы оның бір бөлігі 2000 адамнан тұратын Орынбор казак әскеріне айналдырылды. 1773–1774 жылдары Орынбор казактары Емельян Пугачев көтерілісіне қатысты. 1798 жылы Оңтүстік Уралдағы барлық казак поселеністері Орынбор казак әскеріне қосылды (Урал казактарынан басқа). 1840 жылғы жарлық әскердің шекарасын және құрамын (10 кавалериялық полк және 3 артиллериялық батальон) белгіледі. 19 ғасырдың ортасында осы аймақтағы казактардың саны 200 мың адамды құрады. Орынбор әскері 1788–1790 жылдардағы орыс-швед соғысына, содан кейін Ресейдің Орталық Азияны жаулау жорықтарына қатысты.

Ұйым

Орынбор әскері 2 округтен (округ) (1878 жылдан кейін 3 бөлім, немесе отдел) тұрды. 1916 жылы осы аймақтағы қазақ халқының саны 533 000 адамға жетіп, 7,45 миллион десятина жерді алып жатты. Бір десятина 2,7 акрға (11 000 м²) тең болатын. 19 ғасырдың басында Орынбор қазақ әскері 6 атты әскер полкі, 3 артиллерия батальоны, 1 атты әскер батальоны, 1 сотня (100 адам) күзет және 2 жеке сотнямен камтамасыз етілді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Орынбор қазақ әскері 18 атты әскер полкі, 9,5 артиллерия батальоны, 1 атты әскер батальоны, 1 күзет сотнясы, 9 атсыз сотня, 7,5 резервтік сотня және 39 жеке және арнайы сотня (барлығы шамамен 27 000 адам) қамтамасыз етті.

Революциядан кейінгі кезең

1917 жылғы Қазан төңкерісінен кейін Орынбор казак әскерінің басшылығы, атаман Александр Дутовтың басқаруымен, Түркістан Қызыл Армиясына қарсы күресті. Жұртшылықтан келген казақтар Қызыл Армия қатарына қосылды. 1-Орынбор казак социалистік полкі 1918 жылғы Орал армиясы жорығына қатысты. 1920 жылы Орынбор казак әскері таратылды.

Айырмалар

Орынбор казак әскерінің ерекше түсі ашық көк болды; ол шапқаның шүбірлерінде, иық белдеулерінде және қара жасыл түсті кең шалбар жолақтарында қолданылды, мұндай кең пішімді киім дала казактарына тән еді. Мерекелік жағдайларда ашық көк матадан жасалған жоғары жүн тоқыма бас киімдер тағылатын. Офицерлер күміс иық белдеулері мен өрмек киімдер киген. 1907 жылдан бастап Императорлық атты әскерінің стандартты сұр қызметтік киімі енгізілді, бірақ ашық көк түсті ерекшеліктері 1920 жылға дейін сақталды.

Сыртқы

Петр И. Авдеев, Орынбор казақ әскері туралы тарихи жазба, 1904 жыл.