Кіріспе

Қытай журналисі және жазушысы (1909–1970)

Фань Чанцзян (范长江; 6 қазан 1909 – 23 қазан 1970), туған аты Фань Шитиань (范希天), – қытай журналисі және жазушысы. Фань Сычуань провинциясында дүниеге келген және Пекин университетінде оқыған. Мәдени революция кезінде қуғынға ұшырап, 1970 жылы өзіне-өзі қол жұмсады.

Өмірбаян

Фан 1933 жылы журналист ретінде мансабын бастады. 1935 жылы «Та Кунг Пао» газеті оны Қытайдың солтүстік-батысына тілші ретінде жіберді. Сол кезде ол халықты қоздырған бірқатар жаңалықтар жариялады. Бұл жаңалықтар кейін «Солтүстік-Батыс Қытай» (中國的西北角) атты кітапқа енгізілді. Онда ол Қытай Коммунистік партиясын (ҚКП), Қызыл Армияның іс-әрекеттерін және Ұзын жорықты сипаттады. Бұдан өзге, Фан Чанцзян бұл кітапта феодалдық соғыс басшыларына, бай жер иелеріне және білімсіз ғалымдарға деген өшпенділігін көрсетті. Сонымен қатар, ол Қытайдың болашағын ойлады және саяси дүрбелеңнен зардап шеккендерге көңіл бөлді. 1936 жылы саяси жағдай нашарлағанда және Қытайдағы бірінші азамат соғысы (1928-1937) басталғанда, ол Ішкі Моңғолияға бақылау сапарымен барды. Желтоқсан айында, танымал Сиань оқиғасы болғанда, Фан өмірін қауіпке тігіп, Чжоу Эньлаймен сұхбаттасу мүмкіндігін пайдаланды. Чжоу оның зерттеулері мен талдауларына таң қалды. Кейін ол Шаньси провинциясының Яньань қаласына барып, Мао Цзэдунпен жеке кездесті. Бұл Фанның болашақ журналистік жолына негіз салды. Шанхайға оралғаннан кейін ол жапонға қарсы қозғалысқа қатысты пікірлерін жариялады, олар көпшілік тарапынан қолдау тапты. Сол кезде ол Қытайдағы «қызыл террор» туралы хабарлаған алғашқы журналист болды. 1937 жылдың 8 қарашасында Фан Ян Зао (羊棗) және Сюй Майцзин (徐邁進) есімді журналистермен бірге Қытай жас журналистер қауымдастығын (中國青年記者協會) құрды және қауымдастықтың бас директоры болып сайланды. Сол жылы ол Ху Ючжимен бірлесіп Чанша қаласында Халықаралық жаңалықтар агенттігін (國際新聞社) құрды. 1939 жылы ол ҚКП-ға қосылып, Гонконгта «Хуа Шан» (華商報) газетін құруға қатысты. Сонымен қатар, ол Хуанчжун журналистика колледжінің (華中新聞專科學校) директоры, Синьхуа ақпарат агенттігінің Хуанчжун бөлімшесінің төрағасы және «Синьхуа күнделігі» (新華日報) (華中報) Хуанчжун поштасының басшысы қызметтерін атқарды. 1949 жылдың шілдесінде ол Ху Цзяому және тағы да басқа көптеген белгілі журналистермен бірге Бүкіл Қытай журналистер қауымдастығын құрды. Ол «Синьхуа» ақпарат агенттігінің бас редакторы, «Цзефан» және «Халық» газеттерінің төрағасы болды. 1991 жылы Қытай журналистер қауымдастығы комитеті Қытайдағы жас журналистерді ынталандыру мақсатында «Фан Чанцзян журналистика сыйлығын» тағайындады.

Идеологияның газеттік аспектісі

"Коммуникация және эссе" кітабында Фан газетті саяси құрал деп есептеді. Бұл журналистиканың басты принципі болды. Журналист саясатты талқылаудан қорқуға болмайды, одан қашып жүруге болмайды. Одан да маңыздысы, журналист заманға қарсы кетпеуі керек. Сонымен қатар, Фан егер дұрыс саяси бағыт-нұсқаулар болса, жаңалықтар жұмысы қоғамның дамуын үдетуге қабілетті маңызды күш болатынын айтты.

Шындықты айту міндеті

Фанның саяси және журналистік көзқарасы нақты болды. Жастығында революциялық қозғалысқа зор ықпал етіп, бірнеше империализмге қарсы қозғалыстарға қатысты. Ол Чунциндегі қырғын кезінде өлімге жуықтап кетті. Бірақ осы оқиға оның шындықты іздеу және хабарлау идеологиясын одан да нығайтты. Ол журналисттің ең маңызды қасиеті – адалдық деп сенді.

Саяси көзқарастар

Фан журналистер реформаларды қолдап, ОК-ге (Орталық Комитет) адал болуға тиіс деп сенді. Халық қауіп пен қаталдықтан қорқудың орнына білім алуға және ойлауға ынталандырылуы керек. «Та Кунг Паодан» кеткен соң ол коммунистік журналист болып, ҚКП-ға (Қытай Коммунистік Партиясы) қосылды. Ол капиталистік классқа қарсы күресіп, коммунизмді қолдады.

Азаматтарға деген адалдығы

Жоғарыда айтылғандай, Фан солтүстік-батыс саясатының нашарлығын, құпия келісімдерді және Қызыл Армияның көлеңкелі жағын ашатын бірнеше мақала жазды. Ол халыққа революцияның қажеттілігін көрсетуді мақсат етті. Ол барлық есептері мен мақалалары елде болып жатқан жағдайды халыққа жеткізуге бағытталғанын айтты.

Журналистикаға көзқарастар

Фан журналисттердің тамаша мақалалар жазуы үшін, олардың қоғаммен байланыста болуы қажет екенін айтты. Оның пікірінше, журналистика – адамдар білуге ниеттенген және білуі керек, бірақ білмейтін жайттардың шындығы. Фан: "Бұл баршаға бірдей қабылдай бермейтін ой, бірақ ол халыққа қызмет етуге деген рухты сіңіреді. Журналист ретінде біз әрқашан жұртшылық пен азаматтар көтеріп отырған мәселелерді зерттеуді үйренуіміз керек, яғни не туралы жазатынымызды білуіміз керек. Сондай-ақ, халықтың реакциясын ескере отырып, жазу техникасын меңгеруіміз қажет. Егер мақала жұртшылыққа қатысты болмаса, әдетте жауап немесе пікір болмайды. Жұртшылық – журналистиканың бастауы, сондықтан газеттер журналистер мен репортерлердің онымен байланысқа түсу жолдарын іздестіруі керек."

Қытайдағы фанаттар мен журналистика

Қытай журналистер қауымдастығының төрағасы ретінде Фан Қытайдағы журналистиканың жалпы дамуына баса назар аударды. Ол бірде былай деген: "Телеграф, хат немесе жаңалық мақаласы оқырмандардың соғысқа қатысты көзқарасына әсер етеді. Ол шекарадағы жауынгерлердің сезімдеріне және тылдың жұмысшыларының рухына әсер етеді". Фан журналистиканың соғыс кезінде өте маңызды рөл атқаратынын айтты. Ол барлық журналистерден лайықты мінез-құлық, жоғары жауапкершілік сезімі және жаңалықтарды берудегі кәсіби шеберлік талап етті. Фан сондай-ақ жас журналистерге қазіргі саяси, әлеуметтік және журналистік ортамен байланыстырып, өзін-өзі біліммен жетілдіруді күшейту және асыл қасиеттерді дамытудың маңыздылығын атап көрсетті.

Қытай жас журналистер қауымдастығы

Оны 1937 жылы Шанхайда Фан және басқа журналистер құрды. Бұл қауымдастықтың мақсаты сол кездегі барлық журналистерді біріктіру және Қытайды жапон басқыншылығынан қорғау туралы хабарды тарату болды. Кейіннен бұл қауымдастық "Қытайдың барлық журналистер қауымдастығы" болып өзгерді. Оның құрылған күні, 8 қараша, 2000 жылдан бері Орталық үкімет пен ҚКП-ның шешімімен "Журналистер күні" (記者節) деп жарияланды. Бұл күн қытай халқына бұрынғы журналистердің адалдығы мен жанқияр еңбегін еске салады.

Халықаралық жаңалықтар қауымдастығы

Қытай-жапон соғысы кезінде Фан Чанцзян, Ху Юцзи және басқа журналистер 1936 жылы Чаншада Халықаралық жаңалықтар агенттігін құрды. Фан сол кезде осы агенттіктің президенті болды. Қытай Гоминьдан үкіметі тұсындағы солшыл бағытталған баспасөз агенттігі болатын. Агенттіктің заңды түрде ақпарат жинау және Қытай-жапон соғысы туралы жаңалықтар мен сараптамаларды Қытайдың және әлемнің басқа елдеріндегі газеттерге тарату құқығы болды, әсіресе Қытай Коммунистік партиясы, Сегізінші маршрут армиясы және Жаңа Төртінші армия туралы ақпараттарды.

Фан Чанцзян журналистика сыйлығы

Фан Чанцзян журналистика сыйлығы – Қытай журналистер қауымдастығы (АЖҚ) табыс ететін үш ұлттық журналистика сыйлығының бірі (қалған екеуі – Тауфен журналистика сыйлығы және «Топ-100 журналист»). Бұл сыйлық орта және жас жастағы журналистерге арналған. Ол Фанның ҚКП басшылығымен Гоминьдан режиміне қарсы Қытай революциясын батыл және объективті жариялағаны үшін оның есімімен аталады. Сыйлық беру 1991 жылы басталды. 2000 жылдан бері АЖҚ екі жылда бір рет бұл сыйлықты (басқа екі сыйлықпен бірге) табыс етеді. Фан Чанцзян журналистика сыйлығының алғашқы үш марапаттау кезеңінде әр жолы 10 журналист сыйлық алса, 30 журналист номинация бойынша марапатталды. Бірақ төртінші сыйлықтан бастап номинациялық сыйлықтар жойылды. Номинанттың жасы 50-ден аспауы керек, сондай-ақ ол ресми журналдарда, газеттерде, ұлттық баспасөз агенттігінде, радиода, теледидар станцияларында және басқа да жаңалықтар агенттіктерінде кемінде 10 жыл үздіксіз репортерлік тәжірибесі болуы тиіс.

Қытайдағы желдеткіш пен әдебиет

Фан Чанцзян Қытай тарихындағы ең белгілі журналистердің бірі саналады. Ол көптеген көрнекті жаңалықтар жазып, осы салада көптеген жетекші лауазымдарды иеленген. Оның жазу стилі өте қазіргі заманғы, адал және көрнекті деп есептеледі.

Саи Шань Синг

Саи Шан Син (塞上行) – 1937 жылы Фан Чанцзян жазған кітап. Сиань оқиғасы – Қытай саяси тарихындағы шешімді кезең болды. Осы кезде Фанның Сиань мен Яньаньға тілші ретінде саяхаттауы оның саяси ұстанымын патриот журналистен пролетариат үшін күрескен коммунистке өзгертті. Оның "Солтүстік Шэньсиге саяхат" (陝北之行) кітабының жарық көргені Қытайдың әртүрлі топтарының ҚКП және Қызыл Армия туралы түсінігін арттырды. Бұл сонымен қатар Жапонияға қарсы ұлттық біртүтастық идеясын таратуға көмектесті. Фанның ҚКП-мен тікелей қарым-қатынасқа түскені және Мао Цзэдунпен түнгі әңгімеден кейін оның көзқарасы өзгерді. Кейін Мао Фанға екі хат жазып, Жапонияға қарсы ұлттық біртүтастық туралы қойған сұрақтарына жауап берді. Мао Фанның Сябе туралы жазған мақаласын да мақұлдады. Саи Шан Син – Фанның ой өзгеруін көрсететін кітап және оқиғалардың жазбасы.

Солтүстік-батыс Қытай

Бұл кітап Солтүстік-Батыс аймағындағы сырқыран саясатты ашып көрсетті. Ол сонымен қатар Қызыл Армияның көлеңкелі жағын көрсетіп, сол кездегі жетекшілер арасында жасалған барлық құпия келісімдерді жария етті. Фан адамдарға шындықты айтты. Ол үкіметтен келген қысымнан сескенбеді және елдің болашағына деген алаңдаушылығын білдіру үшін бұл туралы кітапта жазды. Ху Юцзи: «Бұл – барлық қытайларды дүр сілкіндіретін тамаша туынды» деді.

Байланыс және эссе

Бұл кітапта Фан коммуникация және эсселерді қалай қолдану керегін нақты түсіндірді, бұл жас журналистерге есеп беру үшін белгілі бір формат пен рухты ғана емес, сонымен қатар жазушыларға көндіруге бағытталған байланыс сезімін де сыйлады.

Фан Чанцзянның жаңалықтар жинағы

"Фан Чанцзянның жаңалықтар мақалаларының жинағы" 1989 жылы жарық көрді. Онда Фанның өңдеместен жазған жаңалықтарының бір бөлігі бар. Бұл жинақ сол жазбалардың түпнұсқа келбетін сақтап, құрметтейді, дәл Фан алғы сөздерінде айтқандай: "Журналистер тарихты және шындықты құрметтеуі тиіс".

Фан және Қытайдағы Сиань оқиғасы

1936 жылдың 12 желтоқсанында Қытайда Жапонияның басқыншылығы және ұлтшыл-коммунистік қақтығыс (1927-1936) кезінде Сиань оқиғасы болды, ол саяси және әскери жағынан зор әсер етті. Журналист Фан Чанцзян жағдайды жұртшылыққа жеткізу үшін Сианьға жол тартты. Ол: «Қытай саясатының шындығын ашу үшін Сианьға баруға бейіммін», – деді. Ол ағымдағы жағдайды толық түсінді. Фан Сиань оқиғасының сырларын анықтау үшін жалғыз өзі сапар шекті. 1937 жылдың 4 ақпанында Фанға Қытай Халық Республикасының алғашқы премьер-министрі (1954 жылы) болатын ҚКП өкілі Чжоу Энлаймен сұхбаттасуға рұқсат берілді. Чжоу оған Сиань оқиғасының себептері, ҚКП-нің идеялары және Жапонияға қарсы елді қорғауға қатысты маңызды мәселелер сияқты барлық егжей-тегжейлі ақпаратты жеткізді. Бұл ақпарат Фанның мақалаларын одан да нақты және тереңдеуге мүмкіндік берді. Кейін Чжоудың рұқсатымен Фан толыққанды зерттеулер жүргізу үшін Яньаньға барып, зор құрметпен қарсы алынды. Яньаньда ол «Қызыл Армия Университетіне» (紅軍大學) барып, ҚКП-нің жоғары және маңызды шенді офицерлерімен, мысалы, Линь Бяо, Ляо Чэньчжи және Чжу Демен, сондай-ақ 9 ақпанда Қытай Халық Республикасының алғашқы төрағасы Мао Цзэдунмен сұхбаттасты. Фан Маоға солтүстік Шэньсиде қалып, ҚКП туралы көбірек білуге, партия идеологиясын насихаттау үшін олар туралы бірнеше кітап жазуға ниеттенгенін айтты. Бірақ Мао Та Кунг Паоның беделін пайдаланып, ҚКП-нің идеялары мен саясатын насихаттаудың маңыздылығын атап өтті, бұл ҚКП мен Гоминьдан арасындағы ынтымақтастықты жеңілдетуге септігін тиеді. Шанхайға оралғаннан кейін Фан 16 ақпанда Та Кунг Пао газетінде «Солтүстік-Батыстағы Дүрбелең» (動盪中之西北大局) деген мақала жариялады. Бұл мақала жұртшылықты дүрліктірді және Сианьдегі шындықты ашып, Ұлттық үкімет басшысы Чан Кайшыны ұятқа қалдырды. Мао мақаланы оқығаннан кейін қуанды және Фанға оның еңбегі үшін алғыс айтатын хат жазды. Фан Қызыл Армияның науқаны мен Сиань оқиғасы туралы эксклюзивті мақалалардың көптеген авторы болды, олар қытай тарихының дамуына серпін берді. Ол Қызыл Армияның науқаны туралы ең алғашқы репортерлердің бірі болды және «Миншан Солтүстік-Оңтүстік Жаугершілік Әскерлерінің Қазіргі Жағдайы» (岷山南北剿匪軍事之現勢) және «Ченглан Саяхаты» (成蘭紀行) атты екі мақаласында бұл туралы жазды.