Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сабиха Гөкчен (22 наурыз 1913 – 22 наурыз 2001) – түрік авиаторы. Ұшқыш мансабында ол шамамен 8000 сағат ұшқан және 32 түрлі әскери операцияға қатысқан. 23 жасында ол әлемдегі тұңғыш әйел-истребитель ұшқышы болды. Жетім қалған ол Мұстафа Кемал Ататүктің асырап алған тоғыз баласының бірі еді. «Гиннес рекордтар кітабы» оны алғашқы әйел-жауынгер ұшқышы деп мойындады.
the airportFirst female fighter pilot
Sabiha Gökçen (; 22 March 1913 – 22 March 2001) was a Turkish aviator. During her flight career, she flew around 8,000 hours and participated in 32 different military operations. She was the world's first female fighter pilot, aged 23. As an orphan, she was one of the nine children adopted by Mustafa Kemal Atatürk. She is recognized as the first female combat pilot by The Guinness Book of World Records
Sabiha Gökçen Airport, the second airport in Istanbul, is named after her.
Стамбулдағы екінші әуежай – Сабиха Гөкчен әуежайы оның құрметіне аталған.
the airportFirst female fighter pilot
Sabiha Gökçen (; 22 March 1913 – 22 March 2001) was a Turkish aviator. During her flight career, she flew around 8,000 hours and participated in 32 different military operations. She was the world's first female fighter pilot, aged 23. As an orphan, she was one of the nine children adopted by Mustafa Kemal Atatürk. She is recognized as the first female combat pilot by The Guinness Book of World Records
Sabiha Gökçen Airport, the second airport in Istanbul, is named after her.
Ерте өмір
Түрік ресми дереккөздері мен Сабиха Гөкченмен сұхбаттасуларға сәйкес, ол Мостафа Иззет Бей мен Хайрие Ханымның қызы болған, екеуі де босниялық тегінен шыққан. 1925 жылы Ататүрктің Бурсаға сапары барысында он екі жастағы Сабиха Ататүрікпен сөйлесуге рұқсат сұрап, интернатта оқығысы келетінін айтқан. Оның әңгімесін және қиын өмірлік жағдайларын естігеннен кейін Ататүрік оны асырап алуға шешім қабылдады және інісінен оны Анкарадағы Чанкая президенттік резиденциясына алып баруға рұқсат сұрады. Сабиха Ататүрктің басқа асырап алынған қыздары – Зехра, Афет және Рукиемен бірге тұрды. Гөкчен Анкарадағы Чанкая бастауыш мектебінде және Стамбулдағы Ускудар американ академиясында білім алған. 2004 жылдың ақпан айында «Агос» газетінде жарияланған «Сабиха Хатунның құпиясы» деген мақалада Гезантептің бұрынғы тұрғыны Хрипсиме Себилциянмен жасалған сұхбат жарияланды. Себилциян Гөкшенің шын аты – Хатун Себилциян екенін және оны Ататүрік Урфа облысындағы Сибиндегі жетімдер үйінен асырап алғанын мәлімдеді. Тугласи де Гөкшеннің армян тегі туралы ақпаратты отбасы мүшелері Бейруттен хабарласып келгеннен кейін білгенін және ол армян туыстарына барып қайтқанын айтты. Тегін өзгерту туралы заң қабылданғаннан кейін Ататүрік 1934 жылдың 19 желтоқсанында оған Гөкчен тегін берді. «Gök» сөзі түрік тілінде «аспан» дегенді білдіреді, ал Gökçen – «аспанға тиесілі немесе аспанмен байланысты» деген мағынаны білдіреді. Алайда ол кезде ол ұшқыш емес еді, алты айдан кейін ғана Сабиха ұшуға деген құмарлық танытты.
According to official Turkish sources and interviews with Sabiha Gökçen, she was the daughter of Mustafa Izzet Bey and Hayriye Hanım, both of whom were of Bosniak ancestry. During Atatürk's visit to Bursa in 1925, Sabiha, who was only twelve years old, asked for permission to talk with Atatürk and expressed her wish to study at a boarding school. After hearing her story and about her miserable living conditions, Atatürk decided to adopt her and asked her brother for permission to take her to the Çankaya Presidential Residence in Ankara, where Sabiha would live with Atatürk's other adoptive daughters, Zehra, Afet and Rukiye. Gökçen attended the Çankaya Primary School in Ankara and the Üsküdar American Academy in Istanbul. In February 2004 an article in the newspaper Agos, headlined "The Secret of Sabiha Hatun", contained an interview with Hripsime Sebilciyan, a former resident of Gaziantep, who claimed to be Gökçen's niece and that Gökçen herself was of Armenian ancestry. Sebilciyan claimed that Gökçen's birth name was Hatun Sebilciyan and that she was adopted by Atatürk from an orphanage in Cibin in Urfa Province. Tuğlacı also claimed that Gökçen later found out about her Armenian roots when members of her family contacted her from Beirut and that she visited her Armenian relatives there. After the introduction of the Surname Law, Atatürk gave her the family name Gökçen on 19 December 1934. 'Gök' means sky in Turkish and Gökçen means 'belonging or relating to the sky'. However, she was not an aviator at that time, and it was only six months later that Sabiha developed a passion for flying.
Мансап
Ататүрік авиацияға зор мән берді және осы мақсатта 1925 жылы Түрік аэронавтикалық қауымдастығын құрды. Ол Сәбиханы 5 мамыр 1935 жылы «Түрккуш» (Түрік құсы) ұшу мектебінің ашылу салтанатына бірге алып барды. Шетелден шақырылған глайдерлер мен парашютистердің көрсетілімі кезінде ол қатты қуанды. Ататүрік одан парашютист болғысы келіп-келмейтінін сұрағанда, ол «иә, мен қазір-ақ дайынмын» деп бас иіп жауап берді. Ататүрік мектеп директоры Фуат Булкаға оны алғашқы әйел оқушы ретінде тіркеуді тапсырды. Ол парашютист болуға ниеттенгенімен, ұшуға көбірек қызығушылық танытты, сондықтан ұшқыш куәлігін алды. Гөкчен жеті жігіт студентпен бірге Крымға, Кеңес Одағына, глайдерлерді және моторлы ұшақтарды жүргізу бойынша жоғары курсқа жіберілді. Бірақ Мәскеуде болғанда ол қарындасы Зехраның қайтыс болғанын естіп, рухы құлап, бірден Түркияға оралды және біраз уақытқа қоғамдық шаралардан шеттенді. Кейіннен Ататүріктің талабымен Гөкчен қайта жұмысқа кірісті. Эскишеһір авиация мектебінде ол Савми Учан мен Мухиттин бейден арнайы ұшу оқуын өтті. 1936 жылдың 25 ақпанында ол алғаш рет моторлы ұшаққа отырды. Ұшу оқуындағы табысы үшін Ататүрік өзі: «Сен мені қатты қуанттың. Енді мен саған жоспарлағандарымды түсіндіре аламын. Мүмкін, сен әлемдегі алғашқы әскери әйел ұшқышы боласың. Түрік тегінен шыққан әлемдегі алғашқы әскери әйел ұшқыш болу – мақтан тұтуға лайық оқиға, дұрыс па? Енді мен дереу әрекет етемін және сені Эскишеһірдегі «Тайяре» мектебіне жіберемін. Сен онда арнайы білім аласың» деді. 1956 жылы Халит Киванчқа берген сұхбатында Сәбиха Гөкчен: «Бізге «көрген тірі нәрсенің бәрін ату» деген бұйрық берілді, тіпті бүлікшілердің тамағы болған ешкілерді де бомбаладық» деді. Ол операция кезіндегі іс-қимылдары үшін марапатталды. Сондай-ақ, ол осы операциядағы үздік көрсеткені үшін Түрік аэронавтикалық қауымдастығының алғашқы «Мурасса» (Қымбат тас) медалін алды. Көптеген адамдар бұл мәселеге қарсылық білдірді, соның ішінде оның асырап алған қарындасы Үлkü Адатепе, Гөкченнің босниялық тегінен шыққандығын мәлімдеді. Гөкченнің армян болуы мүмкін деген пікір елде дау тудырды; Түркия Бас штабы бұл пікірталас «ұлттық құндылықтарды мазақтайды» және «әлеуметтік бейбітшілікке кедерілтің» жасайды деп мәлімдеді. Мақаланы жазған журналист Хрант Динк газет бағаналары мен түрік ұлтшылдарынан қатты сынға ілікті.
Atatürk attached great importance to aviation and for that purpose oversaw the foundation of the Turkish Aeronautical Association in 1925. He took Sabiha along with him to the opening ceremony of Türkkuşu (Turkish Bird) Flight School on 5 May 1935. During the airshow of gliders and parachutists invited from foreign countries, she got very excited. As Atatürk asked her whether she would also want to become a skydiver, she nodded, "yes indeed, I am ready right now". Atatürk instructed Fuat Bulca, the head of the school, to enroll her as the first female trainee. She was meant to become a skydiver, but she was much more interested in flying, so she earned her pilot's licence. Gökçen, together with seven male students, was sent to Crimea, Soviet Union for an advanced course in glider and powered aircraft piloting. However, when she was in Moscow, she learned the news that her sister Zehra had died, and with collapsed morale, she immediately returned to Turkey, isolating herself from social activities for some time. After a while, at Atatürk's insistence, Gökçen began working again. At Eskişehir Aviation School, she received special flight training from Savmi Uçan and Muhittin Bey. She began flying a motorized aircraft for the first time on February 25, 1936. Gökçen, due to the success in flight training, Ataturk himself said: "You've made me very happy Now I can explain what I have planned for you Perhaps you'll be the first woman military pilot in the world For the world's first military woman pilot to be of Turkish descent would be a proud event, you can imagine, right? Now I will act immediately and send you to Tayyare School in Eskişehir. You will receive a special education there". In an interview she gave to Halit Kıvanç in 1956, Sabiha Gökçen stated: "They gave us the order 'Shoot every living thing you see', we were firebombing even the goats which were the food of the rebels". She was awarded with a commendation for her actions during the operation. She was also awarded the Turkish Aeronautical Association's first "Murassa'' (Jeweled) Medal" for her superior performance in this operation. Many contested the matter, including her adopted sister, Ülkü Adatepe, who stated that Gökçen was of Bosniak ancestry. The notion that Gökçen could have been Armenian caused controversy in the country; the Turkish General Staff released a statement saying that the debate "mocked national values" and was "not conducive to social peace". Hrant Dink, the journalist who wrote the article, came under criticism, most notably from newspaper columnists and Turkish nationalist groups.
Өлім және мұра
Гөкчен 2001 жылғы 22 наурызда, 88 жасқа толған күні, Гүлхан әскери-медициналық академиясында жүрек жетіспеушілігінен қайтыс болды. Стамбулдағы Сабиха Гөкчен халықаралық әуежайы оның құрметіне аталған. Ол 8 қаңтар 2001 жылы, өмірінен 2 ай бұрын ашылды. «Гиннес рекордтар кітабы» оны алғашқы әйел-зейнеткер әскери ұшқышы деп мойындады.
Gökçen died of heart failure at Gülhane Military Medical Academy on 22 March 2001, her 88th birthday. Sabiha Gökçen International Airport in Istanbul is named after her. It opened on 8 January 2001, 2 months before her death. She is recognized as the first female combat pilot by The Guinness Book of World Records.