Кіріспе

Крикет спортында екі рет допты соғудың сирек кездесетін тәсілі. Допты екі рет соғу, немесе "қос соққы", крикет спортындағы допты аластау тәсілінің бірі болып табылады. Бұл тәсіл ойынның барлық деңгейлерінде өте сирек кездеседі. Бұл ереже алғаш рет 1744 жылы ресми түрде жазылған, бірақ 1600 және 1700 жылдардағы екі рет соғу әрекеттерінен туған жарақаттар мен өлім-жітім оқиғаларына байланысты одан да ертерек енгізілген болуы мүмкін. Ереже соққышыға доп оның ұстағышына немесе денесіне тигеннен кейін, оған екінші рет соққы беруге тыйым салады.

Анықтама

Крикет ережелерінің 34.1-тарауы былай демелі:

34.1 Екі рет допты соғу

34.1.1 Ойын барысында доп соққан адамның денесіне тисе немесе оның қосқышымен соғылса, және доп алаңдағы ойыншыға тимей тұрып, соққан адам допты әдейілеп қосқышымен немесе денесімен қайтадан соғып жатса, онда ол екі рет допты соққандықтан шығарылады, қолы қосқышты ұстамайтын қолынан басқа, тек қана қақпасын қорғау мақсатында ғана. 34.1.2 Осы тарау мақсатында «соғу» немесе «соғу» сөздері соққан адамның денесімен жанасуды да қамтиды. Ойыншы доптың қақпасына тиюіне жол бермеу үшін екі рет соғуға құқылы, бірақ қосқышпен жанаспаған қолымен емес, және егер бұл соққыны алудың алдын алса (онда ол алаңға кедергі келтірген болады). Доп беруші қақпаны алмайды. Тек қана қақпасын қорғау мақсатында – ойыншы қақпасын қорғау үшін екі рет соғып, алаңға кедергі келтірмей, содан кейін жүгіруге тырысса, апелляция бойынша шығарылуы мүмкін. Заңмен рұқсат етілген екінші соққы ауада болса ұсталып, шығарылуға себеп болуы мүмкін, немесе жүгіру арқылы шығарылуға әкелуі мүмкін, әйтпесе доп өлі болып саналады, ешқандай ұпай саналмайды және доп шекараға тигенде немесе ойыншылар бір жүгіруді аяқтағанда бастапқы орнына оралады. Доп берушінің екінші соққысы қақпаға тиген жағдайда, алаңдағы ойыншылардың қалдырған шлеміне тисе, ешқандай айып ұпайлары берілмейді, бірақ доп берушінің екінші соққысынан туындаған айыптар мен ұпайлар саналады.

Тарих

Крикет көбінесе тыныш ойын деп есептеледі, бірақ оның тарихы зорлық-зомбылыққа толы. Қазіргі заманғы ережелердің барлық жерде қолданылуынан бұрын, соққы берушілер аут болудан қашу үшін барлық мүмкіндікті пайдаланатын. Олар алаңдағы ойыншылардың жолын кесіп, өз қақпаларын сақтау үшін қажет болғанша допты соға берді. Мұндай жағдай бірнеше рет өлімге алып келді, сондықтан қатаң ережелер біртіндеп енгізілді. Бұл ережелер соққы берушінің алаңдағы ойыншыларға физикалық шабуыл жасауына жол бермеу, оларды өз орнында ұстау және допты бірінші рет соққанда қате жіберсе де, бір рет қана соғуға рұқсат беру мақсатын көздеді. 1622 жылы Батыс Сассекс қаласындағы Чичестерге жақын Боксгроув ауылының бірнеше тұрғыны 5 мамыр күні жексенбіде шіркеу ауласында крикет ойнағаны үшін сотталды. Сотқа шақырудың үш себебі болды: біріншіден, бұл жергілікті заңға қайшы келді; екіншіден, шіркеу терезелерінің бұзылуы мүмкін екеніне қатысты алаңдаушылық болды; үшіншіден, "бір кішкентай қыздың миы крикет таяғымен ұрылуына шамалы мүмкіндік туды". Бұл жағдайға себеп, сол кездегі ережелер соққы берушіге допты бірнеше рет соғуға мүмкіндік бергендіктен, соққы берушінің жанында алаңдағы ойыншылардың қауіпсіздігіне қатер төнді. Бұл фактіні кейінгі екі оқиға растады. 1624 жылы Шығыс Сассекс қаласындағы Хорстед Кейнсте алаңдағы ойыншы Жаспер Виналл, Эдвард Тай атты соққы берушінің допты екінші рет соғуға тырысқанда басына соққы алды, бұл оны ұстаудан сақтау үшін жасалды. Осылайша Виналл крикет тарихындағы алғашқы құрбан болды. Оқиға сотқа тіркелді, нәтижесінде абайсыздық деп шешім қабылданды.

Әдеттегідей жұмыстан босату

Бұл әдіс уақыттан тыс қалғаннан кейін екінші ең сирек кездеседі, бірінші сыныпты крикетте 23 рет және А тізімінде екі рет тіркелген. Ағылшын крикетіндегі соңғы оқиға 1906 жылы Лестерширден Джон Кинг, "Овал" стадионында "Саррейге" қарсы ойнағанда, допты екі рет ойнап, шалынудан қорғану үшін ұпай жинауға тырысқанда болды. Егер ол ұпай жинауға тырыспаса, аут болмас еді. Курт Уилкинсон 2002–03 жылғы Red Stripe Bowl турнирінде Барбадос командасы Левард аралдарының қалған бөлігіне қарсы ойнағанда осылай шығарылды. Бұл шешім даулы болды, өйткені Уилкинсон крикет ережелеріне сәйкес, допты "қасақана" екі рет соққан-соқпағаны күмәнді болды. Халықаралық крикетте осылай шығарылған жалғыз жағдай 2023 жылғы 20 тамызда 2023 жылғы ерлер континенттік кубогында Мальтадан Фаньян Моғұл Румынияға қарсы ойнаған кезде болды. Моғұл допты тартып ұруға тырысып, допқа тиіп, жақын жерге түсіп қалды. Содан кейін ол допты таяқшасымен итеріп, қақпашыдан алыстатты, ол допты ұстап, қарсыластың қақпасынан шығып кеткен ойыншыны шығаруға тырысып жатқан еді. Осының салдарынан Румыния наразылық білдірді және Моғұл төрешілер тарапынан аут деп жарияланды.