Кіріспе

Біріккен Корольдіктегі сот рәсімі Пикс сынағы (/p//ɪ//k//s/) – Біріккен Корольдікте Корольдік монета жасау үйінің жаңа соғылған монеталарының талап етілетін өлшемдері мен сынап тазалығына сәйкес келуін қамтамасыз ететін сот рәсімі. Монета сапасы қазір жыл бойы зертхана жағдайында тексерілгенімен, бұл шара жыл сайынғы тарихи дәстүрге айналды. Жыл сайын мыңдаған монета сынақтан өтеді, олардың ішінде айналымға шығарылған және естелік монеталары бар. Алғаш рет 12 ғасырда өткізілген бұл шара Лондондағы Алтын шеберлер компаниясының залында өтеді, онда Монета жасаудың бас директоры (Royal Mint CE) жоғары сот судьясының алдында металлургиялық сарапшылар ретінде сотталады, ал қаржы әлемінің таңдаулы өкілдері монета жасаудан алынған монеталардың үлгілерін тексереді. Монеталар сақталатын қораптар осы рәсімге ат берген: «пикс» сөзі грек тіліндегі πυξίς сөзінен шыққан, ол «ағаш қорап» деген мағынаны білдіреді.

Тарих

Диалог де Скакарио жазбаларына сәйкес, 1179 жылы Англияның қазынасына түскен монеталардың салмағы мен сынамасы Баронның қадағалауымен реттеу мақсатында тексерілді. Осы кезде Монета шеберіне әр он фунт күміс соғылған сайын бір монетаны бөліп қою бұйырылды, оларды үш ай сайын сынап отыру үшін. Қазынаның Қызыл кітабында табылған, 1279 жылғы мамырда жазылған деп есептелетін "forma nova monete" ("Жаңа валюта нысаны") атты бөлімде, валюта стандарттарындағы кемшіліктер үшін Монета шебері жауапты болатын, жүйелі сынақтар жүргізу рәсімдері баяндалған. Монеталар қожайын мен күзетшінің әрқайсысы ұстаған екі кілті бар қорапқа салынып, жылына төрт рет сынақтан өткізілді. 1282 жылы, Эдуард I патшалығында, барлық елде пикстік сынақтар жүргізуді бұйырған жарлық шығарылды. Пикстік сынақтың қазіргі заңдық негізі – 1971 жылғы Монета заңы, бұл Парламент актілерінің ұзын тізіміндегі соңғысы. Арнайы рәсімдер Кеңес шешімімен белгіленеді, соңғысы – 1998 жылғы Пикстік сынақ туралы шешім, ол 2005, 2012 және 2016 жылдары өзгертілді. Әр сынақ үшін жаңа шешім шығару міндетті емес: бұл тек нормативтік-құқықтық түзетулерді енгізу үшін қажет. 1870 жылғы Монета заңына дейін сот процестері Вестминстер сарайында өтті, ал монеталар Вестминстер аббаттығының Пикстік шіркеуінде сақталды. Заң сотты сынақ жүргізетін Алтын шеберлер компаниясының штаб-пәтері – Алтын шеберлер залына көшірді.

Процедура

Жыл сайын ақпан айының шамамен уақтысында бұл шара Алтын шеберлер залында өткізілетін жиынмен басталады. Жиынға Алтын шеберлер компаниясының Бас сақшысы, олардың үш көмекші сақшысы, Сынақ кеңсесінің басшысы, Ливермендер, Монета жасаудың орынбасары, Корольдің есте сақтаушысы және Жаңа Зеландияның Жоғары комиссарлары қатысады. Төрешілік ететін судья – Корольдің есте сақтаушысы (немесе биліктегі монарх әйел болған жағдайда Королеваның есте сақтаушысы), Корольдік тақтаның Аға шебері. Оның міндеті – сот процесінің заңға сәйкес өтуін қамтамасыз ету және қазылардың соңғы үкімін Корольдік қазынаға жеткізу. Соттың қайда және қашан өтетіні қазынашылықтың қалауына байланысты, бірақ Корольдік монета жасау зауыты монета шығаратын әр жылда сот отырысы болуы тиіс. Сынаққа ұсынылатын монеталар Корольдік монета жасау зауытының қалыпты өндірісінен алынады. Монета жасаудың орынбасары жыл бойы бірнеше мың үлгі монетаны кездейсоқ таңдап, оларды сотқа дайындап қоюы керек. Бұл монеталар шығарылған монеталар санына пропорционалды болуы тиіс. Мысалы, әр 5000 екі металл монетадан біреуі бөлініп алынса, күміс Маунди монеталары үшін бұл көрсеткіш 150-ге біреуі болады. Қазылар алқасы Алтын шеберлер компаниясынан кем дегенде алты сарапшыдан құралады. Оларға берілген монеталарды тексеруге екі ай уақыт беріледі және олардың дұрыс дайындалғандығын анықтау керек. Әр монета түрі үшін диаметрі, химиялық құрамы және салмағы бойынша белгілі бір талаптар қойылады. Сыналып жатқан монеталардың санына байланысты қазылар алқасының мүшелерінің саны өзгеріп отырады. Үстел басында отырған қазыларға Корольдік монета жасау зауытының өкілі 50 монетаға дейін салынған қаптарды ұсынады, оларды олар санауы тиіс. Әр қазылар алқасы шоғырдан бір монетаны таңдап, мыс тостағанға салады, содан кейін ол сынаққа жіберіледі. Қалған монеталар таразыға салынады немесе үстел үстінде салмақталды. Кішкентай номиналды, көптеген монеталар машина арқылы саналады. Компанияның сынақ кеңсесінде мыс тостағанға салынған монеталар балқытылып, олардың сынамасы мен салмағын салыстыру үшін эталондық тақтаға айналдырылады. Үш айлық сынақтан кейін Корольдің есте сақтаушысы басқаратын салтанатты шара өтеді, онда соңғы үкім жарияланады. Шараға қатысып, монета жасау шебері ретінде үкімді қабылдайтын адам – Қаржы министрі немесе оның орынбасары, Корольдік монета жасау зауытының бас директоры болып табылады. Егер монеталардың сапасы талапқа сай келмесе, сот монета жасау шеберіне айыппұл салуға, қызметтен шеттетуге немесе түрмеге қамауға жаза тағайындауы мүмкін. Соңғы рет 1696 жылы Исаак Ньютон жазаланды.

Сынақтар тізімі

1971 жылғы Монета туралы заңға дейін, жылына кемінде бір рет сот отырысы өткізілуі талап етілгенше, сынақтар белгілі бір тәртіппен жүргізілмеген және көбінесе бірнеше жылдық монета айналымын қамтыған.