Кіріспе

1913 жылы Мичиган штатының Калумет қаласындағы адамдардың қағысуы

Италиялық зал апаты (кейде 1913 жылғы қырғын деп аталады) – АҚШ, Мичиган штатының Калумет қаласында 1913 жылғы 24 желтоқсанда, сәрсенбі күні болған трагедия. Жүзден астам адам – көбінесе ереуілдегі кеншілер мен олардың отбасылары – біреудің "өрт!" деп жалған дабыл қаққаннан туған үлкен қағысуда қаза тапты. Бұл оқиға көпшілікке толы Рождестволық той кезінде болды.

Өмірбаян

Калумет және Хекла тау-кен компаниясы (C&H) Мичиганның солтүстік-батысындағы Кевин түбегіндегі мыс өндіруші ең ірі компания болды. Мыс өндіруші аймақтағы ең ұзақ ереуілдердің бірі 1913 жылы болды және барлық C&H шахталарын қамтыды. Батыс тау-кеншілер федерациясы (WFM) алғаш рет 1908 жылы аймақта жергілікті ұйым құрды. Алайда, WFM 1913 жылға дейін тиімді ереуіл ұйымдастыруға жеткілікті мүшелікке ие болған жоқ. Сол кезде шахталарда шамамен 15 000 адам жұмыс істесе, WFM олардың 9 000-ын өз мүшелері деп мәлімдеді. Мүшелер басқарудан кәсіподақты мойындауды талап ету және "Мичиганның мыс ауданындағы жалақыны, жұмыс уақытын және еңбек жағдайларын реттеу үшін жұмыс берушілермен конференция өткізуді" сұрау үшін дауыс берді. Сондай-ақ, басшылық "конференция өткізуден немесе жеңілдіктер жасаудан бас тартса", ереуіл жариялауға дауыс берді. Дауыс беруден кейін WFM конференция өткізуді талап етіп шахталарға хаттар жіберді; шахта басшылары бұл өтінішті қабылдамады, нәтижесінде 1913 жылдың 23 шілдесінде ереуіл жарияланды. Бұл ереуіл 1914 жылдың сәуір айына дейін аяқталмады; Рождествоға дейін, ереуіл басталғанына бес ай болғанда, шахтерлер мен шахта басшылары әлі де келісімге келмеген еді.

Апат

Рождество қарсаңында ереуілдегі шахташылардың көпшілігі отбасыларымен бірге WFM әйелдерінің көмекші ұйымы демеушілік еткен мерекелік кешке жиналды. Кеш Калуметтің итальяндық залының екінші қабатында өтті. Екінші қабатқа тік баспалдақпен ғана жетуге болатын. Бірақ ғимараттың бір жағында нашар белгіленген өрттен шығу жолы болды, ал ғимараттың арт жағында терезелер арқылы ғана жетуге болатын баспалдақтар бар еді. Оқиға төрт жүзден астам адам бөлмеде болған кезде басталды, сол кезде біреу "От!" деп айғайлады, әйтсе де өрт болған жоқ. Бірақ қатысушылар қорқып, баспалдаққа жүгірді. Соңынан болған дау-мажарда 73 адам (оның ішінде 59 бала) қаза тапты. Қаза тапқандардың арасында 50 америкалық фин, 13 хорват, 7 словен және 3 италиялық болды. Бүгінгі күнге дейін "өрт" деп кім және не үшін айқайлағаны туралы көп пікірлер айтылып келеді. Кейбір тарихшылар мен әнші-күйші Вуди Гатри шахта басшылығының кәсіподаққа қарсы жақтасы тойды бұзу үшін "өрт" деп айғай салғанын болжайды. Апатқа қатысты бірнеше тергеу жүргізілді. Сот тергеуінде ағылшын тілін білмейтін куәгерлер сұрақтарға ағылшын тілінде жауап беруге мәжбүр болды. Көптеген куәгерлерге қосымша сұрақтар қойылған жоқ. Куәлік беруге шақырылған көптеген адамдар оқиғаны өз көздерімен көрмеген секілді. Үш күннен кейін сот тергеушісі өлімнің себебін анықтамай, қорытынды шығарды. 1914 жылдың басында АҚШ Өкілдер палатасының кіші комитеті ереуілді тергеу үшін мыс өндіру аймағына келді және 1914 жылдың 7 наурызында куәгерлерден бір күндік антты куәлік алды. Бұл трагедияға қатысты кең таралған әңгіме бойынша, итальяндық залының баспалдағының төменгі жағындағы есіктер ішке қарай ашылған. Әңгімеге сүйенсек, қашқан кештің қатысушылары баспалдақтың төменгі жағына жеткенде есіктерге тығылып, олардың ашылуына кедергі келтіріп, көптеген адамдарды басып кеткен. Бірақ есіктердің барлық суреттері екі жұп есіктерді көрсетеді, екі жұп есік сыртқа қарай ашылады. Стив Лехтоның "Өлімнің есігі: Мичиганның ең ірі жаппай кісі өлтіруінің шындығы" кітабында есіктер 1913 жылғы желтоқсан айындағы сот тергеуінде, 1914 жылғы кіші комитет отырысында немесе сол кездегі газеттерде себепші фактор ретінде айтылмағанын көрсеткен. Осыны растау үшін Хогланд "жаңалықтарда оның арналуы кезінде 'кең баспалдақ', екі өрттен шығу жолы және 'барлық есіктер сыртқа қарай ашылады' сияқты қауіпсіздік мүмкіндіктері айтылғанын" атап көрсетті. Комитет мүшелері Мойерді жақын маңдағы Ханкоктағы қонақүйіне барып, атып, ұрлап, кейін Мичиганнан кетіп, ешқашан қайтып келмеуін бұйырды. Чикагода медициналық көмек алғаннан кейін Мойер баспасөз конференциясын өткізді, онда ол оқ жарасын көрсетті және WFM жұмысын жалғастыру үшін Мичиганға оралуға уәде берді. Италиялық зал 1984 жылдың қазан айында бұзылды және қазірде тек аркасы ғана қалды, бірақ 1987 жылы мемлекеттік тарихи белгі орнатылды. Бұл орын Кивинау Ұлттық тарихи паркімен күтімделген саябақ. Бастапқыда белгіде трагедияның ішінара ішкі есіктердің ашылуынан туындағаны туралы дұрыс емес ақпарат болды, кейін бұл қате түзетілді. Элла Рив Блор апатқа куә болды және өзінің өмірбаянында оқиғаны жазды. Оның айтуы мәселелі. Ол дүрбелең болған кезде сахнаға жақын болғанын айтады, бірақ оның қатысқанына куәгерлер ешбір куәлік берген жоқ. Кейбір сыншылар Блурдың 1913 жылы Калуметте болған оқиғалар туралы нұсқасы сенімсіз деп санайды. Бұл оқиға Вуди Гатридің "1913 жылғы қырғын" әнінде бейнеленген, онда есіктерді "мыс басшысының қарақшылары" сыртынан жабық ұстаған деп айтылған. Апат ғылыми пікірталас тудырды. Тарихшы Артур Турнердің "Ребели на дальнем": Мичиган мыс өндірушілерінің 1913-1914 жылдардағы ереуілі" кітабында залдағы басқа бір бөлімінде, мүмкін ғимараттың мұржасында өрт болған болуы мүмкін деген мүмкіндік қарастырылады. Шын мәнінде өрт болған жоқ деген ең күшті аргумент - тергеулердің ешқайсысы өрт болғанын айтатын куәгерлерді таба алмады. Қызыл жакеттің өрт сөндіру бөлімінің (өрт шақыруына жауап берген жергілікті өрт сөндіру бөлімі) өрт журналында да "өрт жоқ" деп нақты жазылған. Стив Лехтоның "Өлімнің есігі: Мичиганның ең ірі жаппай кісі өлтіруінің шындығы", алғаш рет 2006 жылы жарық көрген, кінәлі адам шахта басшылығының одақтасы болғанын тұжырымдайды. Лёто кітаптың алғашқы басылымында "өрт" деп айқайлаған нақты адамды анықтаған жоқ, бірақ ол жаңалықтар есептерін, аман қалғандармен сұхбаттасулардың транскрипттерін, сот сараптамасының есептерін және осы мәселені шешу үшін басқа да құжаттарды мұқият зерттеді.