Кіріспе

Жапон философы Китаро Нисида (西田 幾多郎) – жапондық моральдық философ, математика және ғылым философиясының маманы, дінтанушы. Ол Киото философия мектебінің негізін қалаушы саналады. 1894 жылы Мейдзи дәуірінде Токио университетін философия мамандығы бойынша бітірген. 1899 жылы Ишикава префектурасындағы Төртінші жоғары мектепте профессор болып жұмыс істеді, кейін Киото университетінде философия профессоры болды. Нисида 1927 жылы зейнетке шықты. 1940 жылы Мәдениет орденімен (文化勲章, bunka kunshō) марапатталды. 1940 жылдан бастап Чиба технология институтының (千葉工業大学) құрылысына қатысты. Нисида Китаро 75 жасында бүйрек инфекциясынан қайтыс болды. Оның күлі үш бөлікке бөлініп, әртүрлі жерлерге жерленді. Оның күлінің бір бөлігі туған жері Унокеде, Ишикавадағы Нисида отбасының қабіріне қойылды. Екінші қабір Камакурадағы Тōкей-дзи ғибадатханасында орналасқан, онда оның досы Д.Т. Судзуки Нишиданың жерлеу рәсімін ұйымдастырды және кейіннен жанындағы жерге өзі де жерленді. Нисиданың үшінші қабірі Киотодағы Мёшин-дзи кешеніндегі Реюн'ин (霊雲院, Reiun'in) ғибадатханасында орналасқан.

Философия

Мейдзи дәуірінің үшінші жылында дүниеге келген Нисидаға батыс философиясы оларға жаңаша сәуле түсіргенде, Шығыс философиялық мәселелерін қарастырудың жаңа, бірегей мүмкіндігі туды. Нишиданың дзен және батыс философиясының идеяларын үйлестірген, түпнұсқа және шығармашылық философиясы Шығыс пен Батысты жақындастыруға бағытталған. Өмірі бойы Нишида көптеген кітаптар мен мақалалар жариялады, оның ішінде "Жақсылыққа қатысты зерттеу" және "Ешнәрселіктің орнының логикасы және діни көзқарас" кіретін еді. Жалпы алғанда, Нишиданың өмірлік еңбегі Киото философия мектебінің негізін қалады және оның шәкірттерінің жаңаша ойлауына ықпал етті. Нишида философиясындағы ең белгілі ұғымдардың бірі – башо логикасы (жапонша: 場所; көбінесе "орналасу" немесе "топос" деп аударылады), бұл дуалистік емес, нақты логика. Ол Аристотельдің субъект логикасы мен Иммануил Канттың предикат логикасы үшін маңызды субъект-объект айырмашылығының кемшіліктерін жоюға арналған. Ол өзі "абсолютті қарама-қайшылықтағы өзіндік теңдік" деп атаған нәрсені растау арқылы, Г.В.Ф. Гегельдің диалектикалық логикасынан өзгеше, синтезде шешілмейтін қарама-қарсылықтардың динамикалық кернеуін қамтиды. Керісінше, ол өзінің нақты субъектісін бекіту мен жоққа шығару арасындағы кернеуді қарама-қарсы полюстер немесе көзқарастар ретінде сақтап отырып анықтайды. Дэвид А. Дилворт Нишиданың еңбектерін зерткенде, "Жақсылыққа қатысты зерттеу" атты алғашқы кітабына ескермеген. Онда Нишида тәжірибе, шындық, жақсылық және дін туралы жазады. Оның пікірінше, тәжірибелердің ең терең түрі – таза тәжірибе. Нишида ой, ерік, зияли сезім және олардың арасындағы таза тәжірибені талдайды. Нишиданың көзқарасы бойынша, сондай-ақ Азия даналығының мәніне сәйкес, адам тәжірибеде үйлесімділікке, бірлікке ұмтылады.

Мұра

Масао Абэ айтуынша, "Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде оңшыл ойшылдар оны батыс философиясы мен логикасын жоғары бағалағандықтан ұлтшыл емес деп шабуылдады. Бірақ соғыстан кейін солшыл ойшылдар оның философиясын дәстүрлі "босдық" ұғымын баса назарға алғандықтан ұлтшылдық деп сынады. Ол батыс философиясы мен логикасында бір жақты әмбебаптылықты мойындады, бірақ оның жалғыз әмбебаптылық екенін қабылдамады". Нишида Құдайды "мүмкін емес және шешуші" деп есептеді.

Француз тілі

L’Éveil à soi, транс. Жасин Тремблэй. Париж: CNRS баспасы, 2003, 298 б.
De ce qui agit à ce qui voit, транс. Жасин Тремблэй. Монреаль: Монреаль университеті баспаханасы, 2015, 364 б.
Autoéveil. Жаратылыс жүйесі (Le Système des universels), транс. Жасин Тремблэй. Нагоя: Chisokudō Publications, 2017.

Ағылшынша

Картер, Роберт Э. Құдайдан тыс ешнәрсе: Нисида Китаро философиясына кіріспе. Парагон Хаусы, 1989. Кристофер Айвс. Императорлық жол Дзен: Ишикава Хакугеннің буддалық этикаға сын және ашық қалған сұрақтар. Гавай университетінің баспасы, 2009. Хейсиг, Джеймс В. Ешнәрсе философтары. Гавай университетінің баспасы, 2001. Мейда, Грэм. Қоғам және мәдениет туралы жапон философтары: Нисида Китаро, Ватсуджи Тетсуро және Куки Шузо. Ланхам: Лексингтон кітаптары, 2020. Нишитани Кейджи. Нисида Китаро. Калифорния университетінің баспасы, 1991. Уорго, Роберт Дж. Дж. Ешнәрсе логикасы: Нисида Китароны зерттеу. Гавай университетінің баспасы, 2005. Юса Мичико. Дзен және философия: Нисида Китароның интеллектуалды өмірбаяны. Гавай университетінің баспасы, 2002.

Француз тілі

Тремблей Жасинте, Нишида Китаро. Le Jeu de l’individuel et de l’universel, Париж, CNRS Éditions, 2000, 334 б.
Тремблей Жасинте, Нишида философиясына кіріспе, Париж, L’Harmattan, 2007, 141 б.
Тремблей Жасинте, Өзінен-өзі ояну және уақыт. Нишида философиясының тудырған қиындықтары, Париж, L’Harmattan, 2007, 229 б.
Тремблей Жасинте, Өзінің болмысы және бірге болу. Нишиданың философиялық әдісі ретінде өзінен-өзі ояну, Париж, L’Harmattan, 2007, 194 б.
Тремблей Жасинте, Мен – бір орын, Монреаль, Монреаль университетінің баспасы, 2016, 316 б.
Тремблей Жасинте (ред.), Laval Théologique et Philosophique. XX ғасырдың жапон философиясы, 64 (2008 жылғы маусым, № 2) 233–573.
Тремблей Жасинте (ред.), Заманауи жапон философтары, Монреаль, Монреаль университетінің баспасы, 2010, 492 б.
Тремблей Жасинте (ред.), Теологиялық зерттеулер. Киото мектебінің философтары және теология, 12 (2012, № 1–2) 3–383.
Тремблей Жасинте (ред.), Заманауи орта және жапондық көріністер. Философиялық жолдар, Квебек, Laval университетінің баспасы, 2015, 286 б. (Мари Элен Паризомен бірге).

Мақалалар

Боц Борнштейн, Торстен. "Нишида мен Витгенштейн: таза тәжірибеден Лейбенсформаға немесе мәдени-аралық коммуникация философиясының жаңа перспективалары", Азия философиясы 13,1 (2003): 53–70. Боц Борнштейн, Торстен. "Мен және Сен: Нишида Китаро мен Михаил Бахтин арасындағы диалог", Жапония шолуы 16 (2004): 259–284. Хайсиг, Джеймс В. және Рейн Рауд, ред. "Нишиданың иістендірілген Башосы және Зеами гүлінің хошы". Классикалық жапон философиясы (Нагоя: Дін және мәдениет институты Нанзан, 2010): 247–73. Хайсиг, Джеймс В. "Нишиданың ортағасырлық белімділігі", Жапон діни зерттеулері журналы 31/1 (2004): 55–72. "Мен емес және Сен: Нишида, Бубер және өзін-өзі іске асырудың моральдық салдары", Философия *Шығыс және Батыс 50: 2 (2000): 179–207. "Руханилық ретінде философия: Киото мектебінің жолы", Такеучи Йосинори және басқалар, ред., Буддистік руханилық. 2-том: Кейінгі Қытай, Корея, Жапония және қазіргі әлем (Нью-Йорк: Crossroad, 1999), 367–88. "Ешнәрсе және Ешқайда Шығыс және Батыста: Нишида Китаро және ортақ негіздің ишаралары". Angelaki 17/3 (2012): 17–30. Angelaki 17/3 (2012): 17–30. Лаугнан, Адам. "Нишида және Мерло-Понти: Өнер, 'Тереңдік' және 'Көргішсіз көру'", Жапон философиясының еуропалық журналы 1 (2016): 47–74. Рауд, Рейн. "'Орын' және 'уақыт болу': Нишида Китаро мен Доген Кигеннің ойлауындағы кеңістік-уақыттық ұғымдар". Философия Шығыс және Батыс, 54 № 1 (2004): 29–51. Ригсби, Кертис А. "Нишида Құдай туралы, Барт және христиандық", Азия философиясы 19, № 2 (2009): 119–157.