Кіріспе
Ағылшын математигі және діни қызметкер, Оксфорд геометрі Баден Пауэлл, MA FRS FRGS (1796 жылғы 22 тамыз – 1860 жылғы 11 маусым) – ағылшын математигі және Англия шіркеуінің діни қызметкері. Ол 1827 жылдан 1860 жылға дейін Оксфорд университетінде геометрия кафедрасын басқарды. Пауэлл эволюция туралы прогрессивті идеяларды алға қойған белгілі либералды теолог болды.
the Oxford geometer
Baden Powell, MA FRS FRGS (22 August 1796 – 11 June 1860) was an English mathematician and Church of England priest. He held the Savilian Chair of Geometry at the University of Oxford from 1827 to 1860. Powell was a prominent liberal theologian who put forward advanced ideas about evolution.
Эволюция
Пауэлл материалдық әлемнің заңдарының тұрақты біркелкілігін жақтаған белсенді жақтаушы болды. Оның көзқарастары либералды болды және ол Чарльз Дарвин өз идеяларын жариялағанға дейін-ақ эволюциялық теорияға ықылас көрсетті. Ол ғылымды діни кітаптармен қатар қоймау керек, әйтпесе екі тәсіл қақтығысады деп сақтық шараларын қабылдады. Франсис Бэконның өз түсіндіруінде, Құдайдың істері кітабы Құдайдың сөзі кітабынан бөлек екенін, ал моральдық және физикалық құбылыстар толығымен тәуелсіз екенін айтты. Оның табиғаттың біркелкілігіне (адам санасынан басқа) деген сенімі теологиялық тұрғыдан дәлелденді: егер Құдай заң шығарушы болса, онда «ұғымсыздық» жаратылыста белгіленген заңды бұзарды. Сондықтан, ұғымсыздыққа сену толығымен атеистік болар еді. Пауэллдің маңызды еңбектері Чарльз Лайелл ұсынған біркелкі геологияны және Роберт Чемберстің анонимді түрде жариялаған «Жаратылыстың табиғи тарихының іздері» деген эволюциялық идеяларды қорғады, бұл идеялар өмір тарихына біркелкі заңдарды қолданды, бұл құдайлық жаратылыстар сериясын қамтитын катастрофизм сияқты қадірленген идеяларға қарсы болды. Пауэлл және басқа да дін өкілдерінің ғылымпен айналысудағы батылдығы Джозеф Далтон Хукерді 1857 жылғы 29 наурызда Аса Грейге жазған хатында былай деуге мүмкіндік берді: «Бұл дін қызметкерлері доктриналардың абстракцияларымен айналысады, олар туралы ешқандай қиындықтар жоқ деп есептейді, олар апта сайын кем дегенде бір сағат бойы өздерімен сөйлесуді әдетке айналдырады, ешкім олардың бір сөзін де жоққа шығармайды, олар қаншалықты бос немесе нашар болса да, олардың саласы ботаника немесе геология болса, біз орындықтарда отырғандай, олар мінберде тұрғандай. Уильям Уивелл, Адам Седжвик және Уильям Бакландтың өзіне сенімді стильдеріне назар аударыңыз». Уильям Уивелл, Адам Седжвик және Уильям Бакланд эволюциялық идеяларға қарсы болды. Чарльз Дарвин мен Альфред Рассел Уоллес 1858 жылы Линнеан қоғамына ұсынған мақалаларында табиғи іріктеу идеясын ұсынған кезде, Пауэлл және оның күйеу баласы Уильям Генри Фловер табиғи іріктеу жаратылысты ұтымды етеді деп ойлады. «Жаратылыс философиясы» мәселесін пастор Р. Баден Пауэлл 1855 жылғы «Дүниелердің бірлігі туралы эсселерінде» шеберлікпен қарастырды. Жаңа түрлердің пайда болуы «ерекше емес, кездейсоқ құбылыс» екенін көрсетуінен гөрі ештеңе көбірек таң қалдырарлық емес, немесе сэр Джон Хершель айтқандай, «ұғымсыз процеске қарама-қарсы табиғи процесс».
Эсселер мен сын-пикирлер
Ол 1860 жылдың ақпан айында "Эсселер мен пікірлер" атты манифест жазған жеті либералды теологтың бірі болды. Бұл англикандықтардың арасында Оксфорд профессорлары, ауылдық дін қызметкерлері, Регби мектебінің директоры және бір лаик болды. Олардың ғажайыптардың ұтымсыз екенін жариялауы бұрын-соңды болмаған ашу-ыза тудырып, көп сынды Чарльз Дарвинден бұрды. "Эсселер" екі жылдың ішінде 22 000 дана сатылды, бұл "Тектес түрлер" екі онжылдықта сатылған көлемнен асып түсті және бес жыл бойы мәселелерді ашулы түрде пікір таластырған кітаптар мен памфлеттерге ұласты. Ол 1860 жылы Оксфордтағы ғылымды дамыту жөніндегі британдық қауымдастықтың эволюция жөніндегі пікірсайысында болған болар еді, бұл Дарвиннің теориясына реакцияның ең жарқын сәті болды. Хакслидің қарсыласы Уилберфорс сонымен қатар "Эсселер мен пікірлердің" басты сыншысы болды. Пауэлл кездесуге екі апта қалғанда жүрек талмасынан қайтыс болды.
Белгілі студенттер
Льюис Кэрролл Баден Пауэллдің таза геометриядан берген дәрістерін тыңдады.
Жинақтар
1970 жылы Пауэлл кітапханасынан 170 томдық кітаптар жиынтығы оның немересі Д. Ф. В. Баден Пауэлл Бодлей кітапханасына табыс етілді. Бұл жинақтың құрамы туралы толық ақпаратты Rare Books Named Collections бөлімінен қараңыз.