Кіріспе

1945 жылы нацистік диктатор Адольф Гитлер, 1933-1945 жылдар аралығында нацистік Германияның канцлері және диктаторы, 1945 жылы 30 сәуірде Берлиндегі Фюрербункерде Германияның Берлин шайқасында жеңіліп, Еуропадағы Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуына әкелгені белгілі болғаннан кейін, басқа оқтан өлді. Оның әйелі Ева Браун да цианидпен уланып, өз-өзіне қол жұмсады. Гитлердің бұрынғы жазбаша және ауызша нұсқауларына сәйкес, сол күні олардың денелері баспалдақпен жоғары көтеріліп, бункердің шұғыл шығу жолы арқылы рейхс-канцелярия бағына жеткізілді, онда олар бензинмен суырылып, өртелді. Гитлердің өлімі туралы хабар келесі күні, 1 мамырда, неміс радиосында жарияланды. Гитлердің өзін-өзі өлтіргеннен кейін оның денесін көрген куәгерлер, оның басқа оқтан өлгенін растады, бұл оның оң жақ жақындығынан атылған оқ екені анықталды. Гитлердің жеке адъютанты Отто Гюнше екі денені де қарағанда, Браунның денесінен күйген бадам иісі сезілгенін, бұл цианидпен улануды көрсететінін, ал Гитлердің денесінен мұндай иіс болмағанын, оның орнына ұңғыдан иіс келгенін айтты. Бақтағы топырақтан алынған тіс қалдықтары 1945 жылдың мамыр айында Гитлердің тіс жазбаларымен сәйкес келді. Кейіннен тіс қалдықтары Гитлерге тиесілі екені расталды. Кеңес Одағы ақпарат таралуын шектеді және Гитлердің өлімі туралы көптеген қайшылы мәліметтерді жариялады. Тарихшылар мұны Иосиф Сталинның Гитлердің өлімі туралы шатастыру тудыру мақсатымен жасаған қасақана дезинформациялық науқанының бөлігі деп санайды немесе оларды келісуге тырысты. Кеңес деректері Гитлер мен Браунның күлге айналған денелерінің табылуын көрсетеді, бірақ куәгерлердің айтуынша, олар көбінесе күлге айналған. 1945 жылдың маусым айында кеңестік тарап екі қайшылы нұсқаны таратты: Гитлер цианид ішіп өлді немесе ол тірі қалды және басқа елге қашып кетті. Көптеген сараптамалардан кейін, Батыс Германия 1956 жылы Гитлердің өлім куәлігін шығарды. Гитлердің өлімі туралы қалыптасқан теориялар әлі де қызығушылық тудыруда.

Алдыңғы оқиғалар

1945 жылдың басында нацистік Германия толық әскери құлдыраудың алдында тұрды. Польша Кеңес Қызыл Армиясының басып алуына түсті, ол Кюстрин мен Франкфурт-на-Одер арасындағы Одер өзенін кесіп, Берлинге қарай жылжуға дайындалып жатқан еді. Неміс әскерлері жақында Арденндердегі шабуылда одақтастарға жеңіліп қалды, британдық және канадалық әскерлер Рейнді кесіп, Рур өнеркәсіптік аймағына енді. Оңтүстіктегі АҚШ әскерлері Лотарингияны басып алып, Майнц, Мангейм және Рейнге қарай жылжуда. Италиядағы неміс әскерлері солтүстікке шегінді, АҚШ және Ұлтақтар күштерінің қысымымен көктемгі шабуыл аясында По өзенінен өтіп, Альп тауларының етегіне жетті. 16 қаңтарда Гитлер Берлиндегі Фюрер бункеріне көшті. Нацистік басшылыққа Берлин шайқасы Еуропадағы соғыстың соңғы шайқасы болатыны анық болды. 18 сәуірде Германияның B армия тобының 325 000-ға жуық әскері Рур қалтасында қоршалып, тұтқынға алынды, бұл АҚШ әскерлерінің Берлинге жол ашуына мүмкіндік берді. 11 сәуірде американдықтар Эльба өзенін қаладан батысқа қарай кесіп өтті. 16 сәуірде кеңес әскерлері шығыс жағынан Одер өзенін кесіп, Сейлоу биіктігі үшін шайқасты бастады – Берлиннің сол жағынан қорғаған соңғы маңызды қорғаныс шебі. 19 сәуірде неміс әскері Сейлоу биіктігінен толыққанды шегінді, алдыңғы шепті қалдырды. 20 сәуірде, Гитлердің туған күнінде Берлин алғаш рет совет артиллериясымен бомбаланды. 21 сәуірдің кешінде Қызыл Армияның танктері қала шетіне жетті. 21 сәуірде Гитлер СС обергруппенфюрері Феликс Штайнер басқаратын арнайы отрядқа кеңес әскерлеріне қарсы шабуыл жасауға бұйрық берді. Келесі күні түстен кейінгі мәжілісте Гитлер бұл бұйрық орындалмағаны туралы естігенде нервтік күйзеліске ұшырады. Ол генералдарына қарсы шабуылдап, оларды сатқын және қабілетсіз деп айыптады, соғыстың жеңіліске ұшырағанын алғаш рет жариялады. Гитлер Берлинде соңына дейін қалатынын, содан кейін өзін-өзі атып өлтіретінін мәлімдеді. Сол күні ол СС дәрігері Вернер Хаастен өзін-өзі өлтірудің ең сенімді жолы туралы сұрады. Хаасе цианид дозасын басқа оқпен біріктіруді ұсынды. Люфтваффе басшысы рейхсмаршал Герман Геринг Гитлердің жеңілісті мойындағаны және өзін-өзі өлтіруді жариялағаны туралы естіп, 1941 жылғы Гитлер жарлығына сәйкес Рейх басшылығын өз мойнына алуға рұқсат сұрап, Гитлерге телеграмма жіберді. Гитлердің хатшысы Мартин Борман Герингтің хаты диктаторды құлатуға бағытталған деп Гитлерді сендірді. Жауап ретінде Гитлер Герингке барлық лауазымынан кетпесе, жазаланатынын айтты. Сол күні ол Герингті барлық лауазымынан босатып, тұтқындауға бұйрық берді. Гитлер сондай-ақ өзінің басты көмекшісі және адъютанты Юлиус Шаубқа қорғалған құжаттарды және жеке вагонын жоюды бұйырды. 27 сәуірде Берлиннің Германияның қалған бөлігімен байланысы толығымен үзілді. Қорғаныс бөлімшелерімен радио байланысы жойылды, Фюрер бункеріндегі басшылық штаб нұсқаулар мен бұйрықтарды беру үшін телефон желілеріне және ақпарат алу үшін радиоға тәуелді болды. 28 сәуірде Гитлер Рейтерден келген BBC хабарын алды: онда рейхсфюрер СС Генрих Гиммлер батыс одақтастарына берілуді ұсынды делінген. Ұсыныстан бас тартты. Гиммлер одақтастарға Гитлердің сатқындық деп есептеген берілу туралы келіссөздер жүргізуге өкілетті екенін білдірді. Сол күні Гитлердің ашуы мен қаһары Гиммлерге қарсы ашуға айналды. Ол Гиммлерді тұтқындауға бұйрық берді және Гитлер штабындағы Гиммлердің СС өкілі Герман Фегелейнді дезертирлік үшін атып тастауға бұйырды. Осы уақытқа дейін Қызыл Армия Потсдам алаңына жетті, ол бункерден шамамен бір шақырым қашықтықта болды, және барлық белгілер рейхсканцелярияға шабуыл жасауға дайындалып жатқандығын көрсетті. Бұл хабарлама және Гиммлердің сатқындығы Гитлерді өмірінің соңғы шешімдерін қабылдауға итермеледі. 29 сәуірде түн ортасынан кейін ол Фюрер бункеріндегі карталар бөлмесінде Ева Браунға шағын азаматтық рәсіммен үйленді. Содан кейін олар шағын тойлық тамақтандырып, Гитлер хатшысы Траудл Юнгеді басқа бөлмеге алып барып, өзінің соңғы өсиетнамасын диктанттады. Ол Гитлердің өлімінен кейін бірден орындалуы тиіс нұсқауларды қалдырды, Гранд-адмирал Карл Дёниц пен Йозеф Геббельс Гитлердің мемлекет басшысы және канцлер ретіндегі рөлдерін алды. Гитлер осы құжаттарға сағат 04:00-де қол қойды, содан кейін төсекке жатты. Кейбір дереккөздер ол өсиетнаманы үйленгенге дейін диктанттағанын айтады, бірақ қол қою уақыты туралы барлығы келіседі. 29 сәуір күні Гитлер өзінің одақтасы Бенито Муссолини итальян партизандары тарапынан өлімге кесілгенін естіді. Муссолини мен оның сүйіктісі Клара Петаччи аяқтарынан ілініп қойылған. Кейін денелері төмен түсіріліп, италиялық наразылардың күлкісіне ұшырады. Бұл оқиғалар Гитлердің өзі мен әйелінің "көрініске" түсіп қалмауын қалауына ықпал еткен болуы мүмкін, ол бұрын өсиетнамасында жазғандай. Гитлерге СС дәрігері Людвиг Штумпфеггер арқылы цианид қышқылының бірнеше капсуласы берілген, бастапқыда оларды өзін-өзі өлтіру үшін пайдалануды жоспарлаған. Бірақ Гиммлердің швед дипломаты арқылы одақтастармен соғысты аяқтау туралы келіссөздер жүргізгені туралы хабарды естігенде Гитлер ашуға ішінде ыстық сезім пайда болды. Бұл сатқындық ойында Гитлер капсулалардың тиімділігіне күмәндана бастады. Ол Хаасе өзінің иті Блондиге бір капсуланы сынап көруді бұйырды. Капсула жұмыс істеді, ит дереу өлді.

Өзін-өзі өлтіру

Гитлер мен Браун 40 сағаттан кем уақыт бойы бомбалаушыда күйеу-әйел ретінде бірге өмір сүрді. 30 сәуірде сағат 01:00-де фельдмаршал Вильгельм Кейтель Гитлердің Берлинге көмектесуге сенген күштерінің барлығы қоршауға алынғанын немесе қорғанысқа көшкенін хабарлады. Сағат 02:30 шамасында Гитлер 20-ға жуық адам жиналған дәлізден шықты, олардың көп бөлігі әйелдер еді, олармен қоштасу үшін. Ол олардың әрқайсымен қол алысып, сөйлесіп, содан кейін өз бөлмесіне қайтты. Таңертең Гитлер фюрер бункерінде Совет әскерінің жақындауына қарамастан, Берлин қорғаныс аймағының қолбасшысы генерал Гельмут Вейдлингпен кездесті. Вейдлинг Гитлерге гарнизонның оқ-дәрісі бітетінін және Берлиндегі шайқас алдағы 24 сағат ішінде аяқталады деп айтты. Вейдлинг қашып кетуге рұқсат сұрады, бұл оның бұрынғы сәтсіз әрекеті еді. Гитлер жауап бермеді, ал Вейдлинг Бендлерблоктағы штаб-пәтеріне оралды. Сағат 13:00-де Гитлер оған түнде қашып кетуге рұқсат берді. Содан кейін Гитлер, екі хатшысы және жеке аспазы түскі ас ішті, содан кейін Гитлер мен Браун бункер қызметкерлерімен және басқа тұрғындарымен, оның ішінде Борман, Геббельс, хатшылар мен бірнеше әскери офицерлермен қоштасты. Сағат 14:30-да Адольф пен Ева Гитлер жеке кабинетіне кірді. Гитлердің СС штурмбаннфюрері Отто Гюнше кабинет есігінің алдында күзетте тұрды. Бір кезде Гитлердің жеке жәрдемшісі Хайнц Линге Гитлердің тұратын бөлмесіне кірді, есік жабық екенін және одан ұңғыл иіс сезілгенін байқады. Линге дәлізден Борманға қайтып, екеуі бірге кабинетке кірді. Кейін Линге бөлмеде болғанда күйген бадам иісін сезінгенін айтты, бұл сутегі цианидінің болуын көрсетеді. Линге Гитлер мен Браунның денелерін диванда тік отырғанын көрді, Гитлер Браунның оң жағында. Оның басы оңға қарай иілген. Гюнше көп ұзамай кабинетке кірді. Ол Браунның денесі Гитлердің сол жағында, аяқтары бүгіліп, одан алыстатылған күйде екенін сипаттады. Гюнше Гитлердің "оң жақ жақсынан қан тамған күйде отырғанын" айтты. Ол өзін-өзі атып өлтірген. Оның қолы аяғының астында жатыр. Гитлердің тамшылаған қаны диванның оң жақ қолына үлкен дақ түсіріп, кілемге жиналып жатты. Линге айтуынша, Браунның денесінде көзге көрінетін жаралар жоқ, ал оның беті цианидтен уланғаннан кейін болған өзгерістерді көрсетті. Гюнше мен СС бригадирі Вильгельм Мохнке "нақты" сырттан келгендердің және бункердегі жұмыстарды атқарушылардың Гитлердің өлімі кезінде (сағат 15:00-ден 16:00-ге дейін) оның жеке тұрғын бөлмесіне "кіруге мүмкіндігі болмағанын" мәлімдеді. Гюнше кабинеттен шығып, Гитлердің өлімі туралы брифинг залында Гёббельс пен генералдар Ханс Кребс және Вильгельм Бургдорфқа хабарлады. Бұл үш адам, сондай-ақ Гитлер жастарының жетекшісі Артур Аксманн сияқты басқалар да мәйіттерді қарады. Линге мен тағы бір адам Гитлердің денесін кілемге орады, содан кейін Гитлердің бұрынғы жазбаша және ауызша нұсқауларына сәйкес оның және Браунның денелерін баспалдақпен және бункердің апаттық шығысы арқылы Рейхс канцеляриясының артындағы баққа көшірді, онда оларды бензинмен өртеу керек еді. Гитлердің денесі кілеммен жартылай жабылғанымен, көптеген куәгерлер оны таныды, өйткені оның басы мен аяқтары жабылмаған еді. Бункердегі телефон операторы СС Обершарфюрер Рохус Миш Гитлердің өлімі туралы Фюрербегейткоманданың (Фюрердің күзет командасының) бастығы Франц Шэдлеге хабарлап, коммутаторға оралды, кейін біреу Гитлердің денесі өртеліп жатқанын айқайлап жатқанын еске алды. Бензинге от қоюдың алғашқы әрекеттері сәтсіз аяқталғаннан кейін, Линге бункерге қайта кіріп, қалың қағаздар орамасын алып келді. Борман қағаздарды жағып, денелерге лақтырды. Екі мәйіт өртеніп жатқанда, Борман, Гюнше, Линге, Геббельс, Эрих Кемпка, Питер Хёгл, Эвальд Линдлофф және Ханс Райсерлер бункер есігінің ішінде тұрып, қолдарын көтеріп салют жасады. Сағат 16:15-те Линге СС-тің Унтерштурмфюрері Хайнц Крюгер мен СС-тің Обершарфюрері Вернер Швидельге Гитлердің кабинетіндегі кілемді өртеуге бұйрық берді. Швидель кейіннен кабинетке кіргенде диванның қол тіреуішінің жанында "үлкен тағам табағы" сияқты қанды көргенін айтты. Ол бір рет қаптаманы байқап, иіліп, кілемде жатқан жерден алды. Екеуі қанға боялған кілемді алып, баспалдақпен көтеріп, Канцелярия бағына шығарды, онда ол жерге қойылып, өртеді. Қызыл Армия кешке дейін Рейхс канцеляриясының ішінде және айналасындағы аумақты бомбалады. СС күзетшілері мәйіттерді одан әрі өртеу үшін қосымша бензин бөшкелерін әкелді. Мәйіттер ашық жерде өртеліп жатқанымен, жылу таралуы әртүрлі болды (крематорийдегіден гөрі), куәгерлердің айтуынша, сағат 16:00-ден 18:30-ға дейін қолданылған көп мөлшердегі отын қалдықтарды күлге және ұсақ күлге айналдырды, олар қол тигенде ыдырай бастады. Шамамен сағат 18:30-да Линдлофф (немесе Райсер) күл қалдықтарын шағын бомбалық кратерге көмді. Бомбалау және напалмдан жасалған отты бомбалардан туған өрт 2 мамырға дейін жалғасты. Осы кезеңде үнемі бомбалау болғандықтан бақта ұзақ уақыт тұру қиын болды.

Салдары

Крепс 1 мамыр күні сағат 04:00-ден бұрын кеңес генералы Василий Чуйковпен кездесіп, Гитлердің өлімі туралы хабарды жеткізді. Иосиф Сталинге Гитлердің өз-өзіне қол жұмсауы туралы Берлин уақыты бойынша сағат 04:05 шамасында, оқиғадан он үш сағат өткен соң хабарланды. Ол толыққанды капитуляцияны талап етті, бірақ Кребске оны беруге уәкілеттік берілмеген. Сталин Гитлердің өлімін растауды талап етіп, Қызыл Армияның қарсы барлау бөліміне оның мәйітін табуды бұйырды. Гитлердің өлімі туралы сыртқы әлемге алғаш рет немістердің өздері хабарлады. 1 мамыр түнінде [[Nordwestdeutscher Rundfunk радиостанциясы]] әдеттегі хабарларын үзіп, Гитлердің сол күні қайтыс болғанын жариялады және оның орнын басатын Дёницті таныстырды. Дёниц неміс халқын фюреріне қайғыруға шақырды, ол Рейхтің астанасын қорғап, қаһармандықпен қаза тапқанын мәлімдеді. Британдықтар мен американдықтарға жарым-жартылай капитуляция туралы келіссөздер жүргізу арқылы армия мен ұлтты құтқаруды үміттене отырып, Дёниц батысқа қарай шегінуге рұқсат берді. Оның тактикасы белгілі бір деңгейде сәтті болды: ол шамамен 1,8 миллион неміс сарбазының кеңес тұтқынына түсуінен сақталуына мүмкіндік берді, бірақ бұл көп қан төгіске әкелді, өйткені әскерлер 8 мамырға дейін күресті жалғастырды. 2 мамыр күні таңертең кеңес әскері Рейхс канцеляриясын басып алды. Фюрер бункерінде Крепс пен Бургдорф өздерін атып өлтірді. Мамыр айының басында Гитлер мен Браунның тіс қалдықтары жерден қазылып алынды. Сталин Гитлердің өліміне сенбеді және ақпараттың жариялануын шектеді. 11 мамырға дейін Гитлердің тіс дәрігері Хьюго Блашке үшін жұмыс істеген тіс дәрігерінің көмекшісі Кэте Хейзерман және тіс техникасының маманы Фриц Эхтман Гитлер мен Браунның тіс қалдықтарын анықтады. Екеуі де бірнеше жыл совет түрмелерінде отырды. 1968 жылы жарияланған Гитлердің соғыс дәруменін зерттеудегі сот стоматологтары Рейдар Ф. Согнэс пен Фердинанд Стрём 1972 жылы Гитлердің тістерінің шынайылығын растау үшін пайдаланды. 2017 жылы француз сот патологы Филипп Шарлиер совет мұрағатындағы тіс қалдықтарын, оның ішінде жақ сүйегінің бір бөлігіндегі тістерді 1944 жылы Гитлерден алынған рентген суреттерімен "толық сәйкес" екенін тапты. Шарлиер тіс тасының құрамын электронды микроскоппен зерттеді, ол тек өсімдік талшықтарынан тұратынын анықтады, бұл Гитлердің вегетариандық өмір салтына сәйкес келеді. 2018 жылдың мамыр айында European Journal of Internal Medicine журналында Шарлиер мен тағы төрт зерттеушінің бірлесіп жазған мақаласы жарияланды, онда осы қалдықтардың "жалған емес" екені айтылды, олардың айқын тозу белгілеріне сілтеме жасалды. Ауыздан оқ атудан Гитлер өлмегенін көрсететін оқ қалдықтары табылмады. 1945 жылдың маусым айының басында СМЕРШ бірнеше адамның, соның ішінде Гёббельс отбасының (Жозеф, Магда және олардың балалары) сүйектерін Бухтан Финовқа көшірді. Гитлер мен Браунның сүйектері де көшірілді деп айтылды, бірақ бұл, көбінесе, советтік дезинформация. Советтер Гитлер мен Браунның денесін, тіс қалдықтарын қоспағанда, тапқандығына ешқандай дәлел жоқ. Гёббельс отбасы және басқалардың сүйектері 1945 жылдың 3 маусымында Бранденбургтегі орманда жерленді, содан кейін эксгумацияланып, Магдебургтегі СМЕРШ жаңа ғимаратына көшірілді, онда олар 1946 жылдың ақпанында қайта жерленді. 1970 жылға қарай бұл нысан КГБ бақылауында болды және Шығыс Германияға берілуі жоспарланды. Нацистердің жерленген жері неонацистердің ғибадатханасына айналуы мүмкін деп уайымдаған КГБ директоры Юрий Андропов шіріп бара жатқан сүйектерді эксгумациялау және жою операциясын жүргізуге рұқсат берді. 1970 жылдың 4 сәуірінде КГБ тобы оларды өртеп, күлін жақын маңдағы Эльбаның саласы Биедериц өзеніне лақтырып тастады. Саяси себептермен Кеңес Одағы Гитлер тағдырының әртүрлі нұсқаларын ұсынды. 5 маусымда кеңестер оның денесі тексерілгенін және цианидпен уланудан қайтыс болғанын мәлімдеді. 9 маусымда өткен баспасөз конференциясында кеңестер Гитлердің денесін анықтамағанын және оның қашып кеткенін айтты. 1945 жылдың шілдесінде Гитлер қалай қайтыс болды деген сұраққа Сталин "Испанияда немесе Аргентинада" өмір сүріп жатырмын деді. 1945 жылдың қарашасында Берлиндегі британдық сектордағы қарсы барлау қызметінің басшысы Дик Уайт олардың агенті Хью Тревор Роперді тергеуге жіберді. Оның есебі 1947 жылы "Гитлердің соңғы күндері" деген атпен кеңейтіліп, басылып шықты. Соғыстан кейінгі жылдары кеңестер Гитлер өлген жоқ, бірақ қашып кетті және бұрынғы батыс одақтастары қорғанышта болды, Франко Испаниясында болды немесе Оңтүстік Америкада болды деп мәлімдеді. 1950 жылдардың ортасына дейін АҚШ Федералдық Тергеу бюросы мен Орталық барлау агенттігі Гитлер әлі тірі болуы мүмкін деген көптеген хабарламалар алды, бірақ олардың ешқайсысына сенбеді. Құжаттар 1998 жылғы нацилік соғыс қылмыстары туралы ақпаратты жария ету туралы заңға сәйкес 2010 жылдардың басына дейін құпия сақталды. Тергеудің құпиялылығы Гитлердің тірі қалғаны туралы теориялардың таралуына ықпал етті. Нюрнбергтегі Einsatzgruppen ісіне төрағалық еткен судья Майкл Мусманно барлық осындай талаптарды дәлелдерге қайшы деп есептеді. 1948 және 1952 жылдар арасында Батыс Германиядағы денацификация процесі кезінде Гитлердің бұрынғы мүлігіне (Иоханнес Вермеердің "Сурет салу өнері" қоса) қатысты заңдық даулар ресми өлім туралы куәлік болмауына байланысты қиындықтарға тап болды. 1952 жылдан бастап Берхтесгадендегі федералды сот Гитлердің өлімі туралы куәгерлердің сөзін жабық есіктердің артында тыңдады, куәліктердің бір-біріне әсерін болдырмау үшін. Төрт жылдық жан-жақты қарастырудан кейін судья Хайнрих Стефанус былай деген қорытынды жасады: "1945 жылдың 30 сәуірінде Адольф Гитлер өз қолымен, оң жақ иегіне оқ атып, канцелярияда өмірін аяқтады деген күмәндік болмауы керек". 1956 жылдың 25 ақпанында 1500-нен астам беттік есеп қоса берілген өлім туралы куәлік шығарылды. 1956 жылдың ортасында 80 беттік сот-криминологиялық есеп дайындалды, ол куәгерлердің сөйлесуіндегі "маңызды қарама-қайшылықтарға" назар аударды және фотореконструкциялар жасауға негіз болды. Қайтыс болған оқтың қай интерпретациясы ең мүмкін екенін анықтау үшін баллистикалық тәжірибелер ұйымдастырылды. Жыл соңына қарай жарияланым ресми және заңды күшке енді. Гитлердің өлімі куәгерлердің бірі де оның денесін көрмегендігіне байланысты өлім туралы болжам ретінде тіркелді, неміс тарихшысы Антон Йоахимсталер, өзінің диктатордың өлімі туралы кітабындағы кейбір куәліктерге сілтеме жасай отырып, бұл дұрыс емес екенін айтады. Федералды сот өзінің фактілерді анықтау туралы қорытындысын 1958 жылғы баспасөз хабарламасында жариялады.

Кеңестер тарапынан жүргізілген қосымша тергеулер мен дезинформация

1945 жылдың 11 желтоқсанында Кеңес Одағы басқа одақтас елдердің (Ұлыбритания, Франция және АҚШ) бункер кешенінің аумағын шектеулі зерттеуге рұқсат берді. Әр елден екі өкіл бірнеше неміс сарбаздарының бункердің бетондық төбесіне дейін топырақ қазып жатқанын бақылады; қазба жұмыстарына Гитлердің күлген денесі жерленген бомбалық кратер де кірді. Қазба кезінде Гитлерге тиесілі екі шляпа, Браунның әріптерімен белгіленген іш киім және Геббельстен Гитлерге келген бірнеше хабарлама табылған. Кеңес Ішкі істер халық комиссариаты (НКВД) өкілдердің Рейх канцеляриясынан құжаттар алып кеткеніне байланысты қазба жұмыстарын тоқтатып, айып тақты. 1945 жылдың соңында Сталин НКВД-ға Гитлердің өлімін тергеу үшін екінші комиссия құруды бұйырды. 1946 жылдың 30 мамырында НКВД-нің ізбасары – Ішкі істер министрлігінің (МВД) агенттері Гитлердің денесі қайтадан жерленген кратерден бас сүйектің бір бөлігін тапты. Бұл қалдық – маңдай сүйектің бір бөлігі және екі париеттал сүйектің бөліктері. Дерлік толық сақталған сол жақ париеттал сүйекте, шығу тесігі бар оқ тиген саңылау бар. Бұл 1975 жылға дейін тізімделмеді және 1993 жылы Ресей мемлекеттік архивінде қайта табылды. 2009 жылы Коннектикут университетінің археологы және сүйектер маманы Ник Беллатони, кеңес шенеуніктері Гитлерге тиесілі деп санайтын бас сүйек фрагментін зерттеді. Беллатониның сөзіне göre, "сүйек ер адам үшін тым жұқа көрінеді", ал "бас сүйек пластиналарының қосылған жерлері 40 жасқа толмаған адамға сәйкес келеді". Бас сүйектен алынған шағын бөлік және Гитлердің диванынан алынған қан ДНК-ға тестіленді. Бас сүйек әйелге тиесілі екені анықталды, ал қан еркекке тиесілі екені расталды. 1949 жылдың 29 желтоқсанында Сталинге Гитлер туралы құпия іс қағазы ұсынылды, ол Фюрербункерде болған нацистер, соның ішінде Гюнше мен Лингеден алынған жауаптарға негізделген. Батыс тарихшыларына 1991 жылдан бастап бұрынғы Кеңес Одағының архивтеріне кіруге рұқсат берілді, бірақ бұл іс қағазы он екі жыл бойы табылмай қалды; 2005 жылы ол "Гитлер кітабы" деген атпен жарияланды. 1968 жылы кеңес журналисі Лев Безыменский "Адольф Гитлердің өлімі" атты кітабын жариялады, онда бұрын жарияланбаған тіс қалдықтарының суреттері бар. Кітапта Фауст Шкаравский басқарған кеңес сот-медициналық сараптаманың көшірмесі келтірілген, ол Гитлердің цианидтен уланғаннан қайтыс болғаны туралы қорытынды жасады. Безыменский Гитлердің тез өлімін қамтамасыз ету үшін "coup de grâce" сұрағанын айтты, бірақ кейіннен оның жұмысына Гитлердің өліміне қатысты "қасақана жалғандықтар" енгенін мойындады. Бұл кітап және оның мәйіттік сараптамасы туралы мәлімдемелер батыс тарихшылары тарапынан кеңінен сынға ұшырады. Жоахимсталер Гитлердің өліміне қатысты жағдайды жан-жақты талдап, неміс патологоанатомының мәйіттік сараптама туралы айтқан сөзін келтіреді: "Безменскийдің есебі абсурдты. Менің көмекшілерімнің кез келгені жақсырақ істеген болар еді. Бұл әбден масқаралық, өте нашар жұмыс. 1945 жылдың 8 мамырындағы мәйіттік сараптаманың стенограммасы Гитлердің мәйітін сипаттамайды". Журналист Джеймс П. О'Доннелл кітаптағы цианидтің бірден әсер ететіні туралы мәлімдемені түзетіп, Гитлердің у ішіп, өзін-өзі атуға уақыт тапқанын айтады.

Мұра

Гитлер қайтыс болғаннан кейін және Еуропадағы Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Германия жеңімпаз одақтастар тарапынан төрт аймаққа бөлінді, олар елді басып алды. Бұл, АҚШ қолдаған Батыс блогы мен Кеңес Одағы қолдаған Шығыс блогы арасындағы "суық соғыстың" басталуына әкелді. Бұл бөлініс бір кезде Берлин қабырғасы арқылы физикалық түрде көрсетілді, содан кейін 1990 жылы Германияның қайта бірігуі және 1991 жылы темір перденің құлауы болды. Гитлер қайтыс болғаннан кейін, соғыс ардагері және болашақ АҚШ президенті Джон Ф. Кеннеди өзінің күнделігіне "ол өмір сүрген және өлген жолында оның сыры бар, ол одан кейін де жасайды және өсе береді" деп жазды. Тарихшы Йоахим Фест Гитлердің "із қалдырмай" кеткен өлімі оның назарында қалуына мүмкіндік берді деп санайды, оған "беймәлім өмір" сыйлады; оның тірі қалғаны туралы кеңестік дезинформацияға негізделген артық ойлар, соның ішінде 20-ғасырдың соңына дейін жарияланған сенімсіз таблоидтар мен журналистік хабарламалар, күмән мен болжамдарды күшейтті. Гитлердің өлімі және жалпы нацистік кезең туралы артық ойлар әлі де қызығушылық тудырады, осы тақырыпта кітаптар, телешоулар мен фильмдер жасалып жатыр. Тарихшы Люк Дейли Гроувс Гитлердің өлімі бір адамның өлімі туралы емес, бұл режимнің аяқталуы және оның қалдырған идеологиялық әсерінің маңыздылығы туралы екенін жазды.