Кіріспе

Кромфорд каналы Кромфордтан Дербиширдегі Эреваш каналына дейін 23 шақырымға созылып, Пинкстонға тармақпен жалғасты. Уильям Джессоп пен Бенджамин Оутрамның бірлесімен салған бұл каналдың құрамында төрт туннель және 14 шлюз бар. Кромфордтан оңтүстікке қарай Дэрвент өзені аңғарының шығыс жағымен 84 метрлік контур бойымен Амбергейтке дейін жалғасты, онда Амбер өзені аңғарының бағытына бұрылды. Буллбридждегі су құбыры арқылы өзенді және Амбергейттен Нотингемге баратын жолды кесіп өтіп, Риплиге қарай бұрылуға дейін аңғарды өткір бұрылыс жасады. Содан кейін Бэттерли туннелі арқылы Ереваш аңғарына жетті. Туннельден Иронвиллге дейін, Пинкстонға шамасы бар тармақтың қиылысына дейін жалғасты, содан кейін он төрт шлюз арқылы төмен түсіп, Лэнгли Миллдегі Эреваш каналымен қосылды. Пинкстон тармағы Эреваш арқылы Трент өзені мен Лестерге дейін Ноттингемшир көмірін тасымалдау үшін маңызды болды және Мэнсфилд пен Пинкстон темір жолының соңғы станциясы болды. Кромфорд пен Амбергейт арасындағы Кромфорд каналының 6 мильдік (10 км) бөлігі ерекше ғылыми қызығушылық тудыратын биологиялық орта (SSSI) және жергілікті табиғат қорығы болып тіркелген. Каналдық тасымалдаудан басқа, Кромфорд және Биік Шың темір жолымен де қарқынды жүк алмасу жүзеге асты, ол солтүстік-батыстағы Уэйли көпірінен Биік ауданының үстіртін кесіп өтіп, Биік Шың қиылысында көлбеу жазықтық арқылы каналға түсті.

Шығу тегі

Сегізінші ғасырдың соңында көмір өндірісін солтүстікке қарай дамытуды ниеттенген түрлі тараптар Эреваш каналын кеңейтуді ұсынды. Канал компаниясы бұл ұсынысты қабылдамағандықтан, жергілікті кәсіпкерлер, соның ішінде Бенджамин Оутрамның әкесі Джозеф, өздері бастама көтеруге шешім қабылдады. Олар Уильям Джессоптан Лэнгли Милл мен Кромфорд арасында, Пинкстонға саласы бар канал жобалауын сұрады. Бұл канал Кромфордқа көмір, ал өсіп келе жатқан темір өнеркәсібі үшін аймақтан әк тас тасымалдауға мүмкіндік беретін еді. Сонымен қатар, Вирксворттан қорғасын мен Кромфорд диірмендерінен мақта да маңызды болар еді. Эреваш каналына қосылу арқылы Трент және Мерси каналына, сондай-ақ елдің басқа бөліктеріне шығуға болады. Сондықтан канал Хоптон-холлдың Филип Гелл және сэр Ричард Аркрайт сияқты ықпалды тұлғалардың қолдауын алды, соңғысы бастапқыда болса да. Іс Эреваш каналының иелерінің қолынан шығып кетті, себебі олардың қатысуынсыз Трентке қарсылас канал салынуы мүмкін деген қауіп болды. Басты қарсылықты Дервент өзені бойындағы сумен жұмыс істейтін диірмен иелері көрсетті. Олар ұсынылып отырған каналдың ағысынан қорқып, құрғақ ауа райында судың азаюынан қаушады. Джессоп Кромфорд пен Пинкстон арасындағы каналдың деңгейі тегіс болатынын ескере отырып, Лэнгли Миллге түсу мәселесін азайтып, сенімділік білдіре алды. Алайда, Бенджамин Оутрамның көмегімен ол Дервент өзенінің ағынын бір жылдан астам өлшеді, бұл заң жобасы Парламентке ұсынылғанда өте құнды болды. Ол каналдың жоғарғы бөлігін жеткілікті терең етуді ұсынды, осылайша диірмендер жұмыс істемейтін жексенбі күндері су толықтырылып, тіпті құрғақ ауа райында да құлыптарды бір апта бойы қамтамасыз ететіндей су жиналатын еді. Эреваш каналынан басталатын бөлік Тренттен келген баржаларға қолайлы болу үшін салынды. Баттерли туннелі мен тар Дервент аңғары арқылы канал Трент және Мерсиге ұқсас, тар қайықтар стандартына сәйкес болар еді. Бірақ, заң жобасын Парламентке ұсынар алдында Ричард Аркрайт мәселе көтерді. Бұрынғы болжам бойынша, су Кромфорд Суынан, яғни Вирксворт қорғасын кен орындарынан шығатын еді. Аркрайт канал оның жерінен өтетініне наразылық білдіріп, Массон диірменіндегі бөгеттің биіктігін көтеру арқылы өзеннен су алуды талап етті. Бұл қолайсыз жағдай болды (негізінен Аркрайт пен оның диірменіне пайда әкелетін), бірақ канал комитеті мәжбүр болып келісім берді.

Құрылыс

Канал 1789 жылы Парламент актісін алды. Мүмкін, олар бағалауларын Джессоптың шығын болжамдарына негіздеп, тым төмен бағалағандықтан, мердігерлер көп ұзамай қаржылық қиындықтарға тап болды және 1790 жылдың соңында жұмыстан кетуге мәжбүр болды. Бенджамин Оутрам дереу толық басқаруды қолға алды және оның жалақысы арттырылды. 1792 жылдың қаңтар айында Амбер су құбырының зақымдануына байланысты мәселе туындады, бірақ мамыр айына қарай Баттерлидің шығысындағы канал дерлік аяқталды, ал батыстағы жер жұмыстарының көп бөлігі бітірілді. Баттерли туннелі 33 шахтаның қазылуы арқылы жасалды, олар шамамен бір-бірінен тереңдікте орналасқан, жұмыс жүргізуге қолайлы беттерді жасау үшін. Туннельдің көп бөлігі топырақтан, сондай-ақ көмір және темір кендерінен өтті, ал соңғы туннельдің көп бөлігі қаптамамен жабылған. 1793 жылға қарай компанияда қолма-қолда барлығы 273 фунт стерлинг болды, ал шығын Джессоптың бастапқы бағасынан екі есеге артты. Дегенмен, канал аяқталмаған болса да, кіріс көрсетіп отырды. Бірақ тамыз айында Дервент су құбырында мәселе туындады, оған елеулі түзетулер қажет болды. Каналдың көлденең күштерінен туындаған салдарда, шпандер қабырғалары бөлініп кетті және аркада бойлық жарық пайда болды. Оның есебінде Джессоп, Крич әктасының ерекше тазалығы болғандықтан, цемент ерітілуіне кешігу болғанын айтты. Кейінгі авторлар, Джессоптың заманынан кейін жинаған инженерлік білімдерін пайдалана отырып, шпандер қабырғалары күштерге төтеп бере алмай, тым жұқа болған деп болжады. Дегенмен, арканың бір бөлігі бөлшектелді және болаттан жасалған тіреулер мен бүйірлік нығайту аркалары, сондай-ақ сыртқы тіреулер орнатылды. Бұл жұмыстарды Джессоп өз қаражатымен жасады. Ақырында, бастапқы есептелген 42 697 фунт стерлингтен шамамен екі есеге қымбатқа түскеніне қарамастан, канал 1794 жылы ашылды және қаржылық сәттілікке жетті.

Құлдырау

1802 жылы канал 150 000 тоннадан астам жүк тасымалдады, ал 1842 жылы шамамен 300 000 тоннаға дейін жетті. 1849 жылы Манчестер, Бакстон, Матлок және Мидлендс қосылатын темір жолы Амбергейтке дейін салынды, ол 1867 жылы Манчестерге жетті. 1875 жылы Пай көпіріне қосымша желі салынды. 1888 жылы тасымалдау көлемі жылына 45 000 тоннаға дейін азайды. 1846 жылы MBM&MJR-мен бірігуге парламент келісім берді. Бірақ сату 1852 жылға дейін аяқталмады, ол кезде Мидленд темір жолы мен LNWR бірлесіп басқаруды қолға алды. Роузлиден Амбергейт арқылы солтүстік және оңтүстікке темір жол желілері салынғаннан кейін, канал негізінен жергілікті тасымалдау үшін ғана қолданылды. 1889 жылы топырақ шөгуі салдарынан Баттерли туннелі төрт жылға жабылды, ал 1900 жылы болған топырақ шөгуі туннельдің толығымен жабылуына әкелді. Каналдың көп бөлігі 1944 жылы, Лэнгли Миллге дейінгі 800 метрлік бөлігінен басқа, тоқтатылды, ол 1962 жылы тоқтатылды. Рипли жолын кеңейткен кезде 1968 жылы Буллбридж акведугі бұзылды. 1985 жылы Коднор паркінің суқоймасы 2 метрге төмендетілді және су тасқынынан қорғану мақсатында бір шлюз алынып тасталды.

Қалпына келтіру

Канал жабылғаннан кейін, оны Британ су жолдары кеңесі басқарып, 1974 жылы Дербишир округі кеңесі сатып алды. 1968–69 және 1989 жылдар аралығында Кромфорд канал қоғамы [CCS] Кромфорд пен Амбергейт арасындағы 5 мильді (8 км) толық немесе ішінара қалпына келтірді. Сонымен қатар, CCS жылқымен тартылған жолаушылар қайықтарын (жылына 15 000 жолаушыға дейін) Кромфордтан Левудқа дейінгі 1½ мильдік бөлікте жүргізді және бу машинасы (Ливуд насосы) толық жұмыс істеуге қалпына келтірілді, ол Дервент өзенінен каналдың жоғары жағына су қақты. CCS тұрақты түрде бу машинасымен жұмыс істеді. Левудтан Лишоға дейінгі төменгі бөлік (Грегори туннелі арқылы) кеме жүруге қолайлы жағдайға келтірілді, бірақ дамбаларға келген дауыл зақымдары оны пайдалануға мүмкіндік бермеді. 1990 жылы CCS таратылды және каналдың бұл бөлігі дерлік қалпына келтірілгенге дейінгі жағдайына оралды. Каналды қалпына келтіру жұмыстары жүргізілуде, оның шамамен 5 милі (8 км) сумен толған. 2013 жылдың наурыз айында Левуд насос үйі мен Кромфорд кеменің айлағы арасындағы 1.3 мильдік (2 км) бөлігін тереңдету жұмыстары басталды, мақсаты – оны тар кемелер үшін кеме жүруге қолайлы ету. Қазір бұл бөлікте тарихи жүк кемесі "Бирчвуд" (электр қуатымен жұмыс істейтін) арқылы саяхаттауға болады. Амбергейттен Кромфордқа дейінгі жол қазір өте танымал жаяу жүру маршруты болып табылады, оған жақын Дервент аңғарының теміржол желісі, Ливуд насос үйі және Кромфорд және Хай Пик теміржолының қосылыс нүктесі орналасқан.

Кромфорд каналының достары

Cromford Canal достары - жалпы жұртшылықтың пайдасына Cromford Canal-ды қайта жаңартуды мақсат тұтқан қайырымдылық ұйымы. Қоғам каналдың кеме жүзе алатындай қалпына келтірілуін және оны Лэнгли Миллдегі Эреваш каналымен қосылысындағы ұлттық ішкі су жолдары жүйесіне жалғауды қолдайды. Топ Кромфорд Уорф пен Ливуд Помпа Хаусы арасында Birdswood атты саяхаттық қайықты жүзеді, бірақ 2013 жылы бөлігін тереңдеткеніне қарамастан, ол әлі де тым жайлы. Ағылшын актері Брайан Блессид – Cromford Canal достарының президенті. Оның дауысы каналдағы Birdswood қайығындағы қауіпсіздік туралы жарияланымды оқып береді.